Bu gün Azərbaycan üçün xüsusi maraq dairəsində yer alan əsas məqamlardan biri qeyri-neft məhsullarını müxtəlif ölkələrin bazarlarına çıxara bilməkdir. Bura ilk növbədə aqrar məhsullar aiddir. Azərbaycan üçün hazırda aqrar məhsulların əsas bazarı Rusiyadır. Lakin Bakı yeni bazarlara çıxışda da maraqlıdır.
Hazırda Azərbaycandan ixracın genişləndirilməsi məqsədilə 120-yə yaxın məhsulun 20-dən çox hədəf bazarına çıxarılması nəzərdə tutulur. Ümumilikdə, 2025-ci ilə qədər qeyri-neft ixracının 2 dəfə artırılması hədəflənir. Xatırladaq ki, 2020-ci ildə Azərbaycanın ümumi ixracı 13,7 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə ixracı isə 1,9 milyard dollar dəyərində olub. Ötən il Rusiyaya 691 milyon, Türkiyəyə 377,8 milyon, İsveçrəyə 224,8 milyon, Gürcüstana 127,6 milyon və Çinə 44,5 milyon dollar dəyərində qeyri-neft sektoruna aid mal ixrac olunub. Hesabat dövründə ixrac edilən qeyri-neft sektoruna aid malların siyahısında 205,6 milyon dollarla qızıl birinci, 201,4 milyon dollarla pomidor ikinci, 131,9 milyon dollarla pambıq mahlıcı üçüncü olub. Amma aqrar məhsullarla, xüsusən də pomidorla bağlı Rusiya bazrlarında vaxtaşırı yaranan problemlər Azərbaycanı yeni bazarlar axtarmağa sövq edir. Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan yenə əvvəlki kimi daha çox Rusiyaya aqrar məhsullar göndərir. Amma ekspertlərin fikrincə, Avropa Birliyi və Yaxın Şərq bazarı ölkəmiz üçün daha potensiallı, gəlir gətirən bazarlardandır. Avropa Birliyinə ixrac imkanlarımız, xüsusilə də sertifikatlaşdırmanın və məhsul standartlarının genişlənməsi hesabına genişlənə bilər. Ümumiyyətlə, Avropa Birliyi Azərbaycan üçün potensial yeni bazarlardan biridir. Bu, 500 milyon istehlakçısı və alıcılıq qabiliyyəti kifayət qədər yüksək olan bir bazardır. Bundan başqa Körfəz ölkələri, xüsusilə aqrar məhsullarımızın ixracı üçün əlverişli bazarlardandır. Son illərdə Körfəz ölkələrinə ixrac həcmi artır. Avropa Birliyi də Azərbaycandan aqrar sahə üzrə məhsul alışını çoxaltmaq niyyətindədir. İndilikdə Avropaya daha çox fındıq və nar məhsulları ixrac olunur. Amma bura digər məhsulların, məsələn, elə pomidorun çıxarılması mühümdür. Elə Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondunun (AZPROMO) sədri vəzifəsini icra edən Yusif Abdullayev də bildirir ki, pomidor istehsalçıları üçün yeni ixrac bazarlarının qurulması istiqamətində işlər aparılır. Onun sözlərinə görə, pomidor ixracı ilə bağlı Avropa və Körfəz ölkələri nəzərdən keçirilir: “Körfəz ölkələrinə ixrac üçün sahibkarlar “Qlobal Gab” sertifikatı əldə etməlidir. Bu istiqamətdə artıq işlərə başlanılıb”. Y.Abdullayev əlavə edib ki, pomidor istehsalı ilə məşğul olan bəzi xırda müəssisələrin korporativləşməsi istiqamətində də işlər həyata keçirilir.
Bir daha xatırladaq ki, Azərbaycanın pomidor ixracında əsas üstünlüyü Rusiya bazarıdır. Lakin Rusiyanın Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarət üzrə Federal Xidməti Azərbaycanın daha 5 pomidor istehsalçısına ölkəyə məhsul ixracı ilə bağlı qadağa qoyub. Həmin şirkətlər “Binə Aqro” QSC, “Aqro-Favorit”, “Agroterm” və “Xızı Aqropark” MMC-lər, eləcə də fiziki şəxs Vilayət Məmmədovdur. Bu istehsalçıların məhsulunda təhlükəli zərərvericilər aşkar olunduğu bildirilir. Hazırda Azərbaycanın 33 sahibkarlıq subyektinə Rusiyaya pomidor ixrac etməyə icazə verilir. Y.Abdullayev isə qeyd edib ki, Azərbaycan Avropa və Körfəz ölkələrinə 50 milyon dollar dəyərində ixrac hədəfləyib: "Bu, Azərbaycanın pomidor ixracının 25-30%-ni təşkil edir. “Birbaşa xarici investisiyaların təşviqinə dair 2021-2025-ci illər üçün Strategiya”da pomidor ixracının dəyərinin 50 milyon dollara çatdırılması ilə bağlı hədəf qoymuşuq. Məqsədimiz 5 il ərzində bu göstəriciyə çatmaqdır. Rusiya Azərbaycanın ixracında mövcud bazar olaraq qalır və qalacaq. Azərbaycan ötən il 200 milyon dollar dəyərində pomidor ixrac edib. Bunun 95%-i məhz Rusiyanın payına düşüb. Bu bazardan tamamilə imtina edib, digər bazarlara yönəlmək istəmirik. Sadəcə pomidor ixracını diversifikasiya etmək istəyirik". Bu fonda Avropa Azərbaycandan bu məhsulu almağa hazır olduğunu bəyan edir.
Avropa Birliyinin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri, səfir Kestutis Yankauskas bu xüsusda bildirir: "Azərbaycan pomidorları, ümumilikdə meyvə və tərəvəzləri çox dadlıdır. Azərbaycanda tam haqlı iddia edirlər ki, məhsulları çox kefiyyətlidir. İxrac bazarlarının diversifikasiya edilməsi çox vacibdir. Hazırda Azərbaycan Aİ-yə fındıq ixrac edir. Keyfiyyətə nəzarət üzrə ciddi standartlarımız var və onlar fındığa tətbiq edilir. Eyni standartlar digər məhsullara tətbiq edilsə, bu, Azərbaycanın ixrac imkanlarını genişləndirəcək. Fitosanitar istiqamətində Azərbaycanla işləyirik və hökumətə lazımı köməyi göstərməyə həmişə hazırıq”. Beləliklə, Aərbaycan aqrar məhsulları üçün artıq Avropa bazarları da açılır. Burada nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycan artıq postneft dövrünə qədəm qoyub və bu dövrdə qeyri-neft sektorunun inkişafı, ixracatda diversifikasiyaya nail olunması əsas hədəflərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Ramil QULİYEV
