Mərkəzi Bank üçün yeni inzibati binanın inşa ediləcəyi ilə bağlı məlumatlar yayıldıqdan sonra bu məsələ ətrafında sosial şəbəkələrdə, KİV-də çox ciddi müzakirələr aparılır. Bu müzakirələrin davam etdiyi bir vaxtda Mərkəzi Bankın rəhbəri Elman Rüstəmov Mərkəzi Bankın yeni inzibati binanı öz vəsaitləri hesabına inşa edəcəyini deyib. Beləliklə, E.Rüstəmovun verdiyi son açıqlama bu məsələ ətrafında davam etdirilən müzakirələri bir qədər də alovlandırıb.
Bildiiyimiz kimi, bu məsələ gündəmə gələr-gəlməz, əksər ekspert, ictimaiyyət nümayəndələri bildirdilər ki, Mərkəzi Bank üçün yeni inzibati binanın tikintisinə dövlət büdcəsindən böyük məbləğdə vəsaitin ayrılması israfçılıq olardı, vəsaitin bu istiqamətə yönəldilməsi düzgün olmazdı.
Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov mətbuat konfransı zamanı deyib ki, son zamanlar sosial şəbəkələrdə Mərkəzi Bankın yeni inzibati binasınını tikintisi məsələsi geniş müzakirə olunur. O bildirib ki, yeni binanın tikintisi bankın vəsaitləri hesabına həyata keçiriləcək: “Son 3 ildə dövlət büdcəsinə 7,8 milyard manat vəsait köçürmüşük. Bu il isə 250 milyon manat köçürməyi düşünürük. Ona görə də yeni inzibati binanın tikintisinin dövlət büdcəsindən təmin olunması barədə söhblətlər həqiqəti əks etdirmir”.
“Bizim öz vəsaitimiz” nə deməkdir, məgər bu vəsait onun öz vəsaitidir, xalqın, dövlətin vəsaiti deyil?
E.Rüstəmovun fikirlərinə şərh verən ekspertlər məsələyə tənqidi yanaşırlar. Onların bildirdiyinə görə, E.Rüstəmovun sözlərindən belə çıxır ki, bu vəsait dövlətin, xalqın sərvəti deyil, onun öz cibinin puludur. Ekspertlər deyirlər ki, Mərkəzi Bank E.Rüstəmovun şəxsi şirkəti deyil, Mərkəzi Bankın bütün aktivləri də, qazandığı vəsait də dövlətə məxsusdur.
Rəşad Həsənov: “Bu çox qeyri-peşəkar, məntiqsiz ifadədir”
Tanınmış iqtisadçı Rəşad Həsənov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, E.Rüstəmovun açıqlaması normal qəbul edilə bilməz. “Ümumiyyətlə götürəndə Mərkəzi Bank və Mərkəzi Bankın idarə etdiyi bütün aktivlər, əmlak, nağd vəsaitlər, onun gəlirləri və sair ictimai vəsait hesab olunur. Yəni bu, xalqın və dövlətin vəsaiti sayılır. Buna görə də “öz vəsaitimiz hesabına tikəcəyik” tamamilə yanlış ifadədir. Çünki həmin vəsaitlər, istənilən halda, xalqa məxsus vəsaitlərdir. Bununla bağlı qanunvericilik tələb edir ki, bu vəsaitlərin xərclənməsi, istifadəsi, yönləndirilməsi barədə xalqa hesabat verilsin. Hətta kiçik faizlərlə belə dövlətin payı olan müəssisələrdə ictimai əsaslı məlumatların qeyd-şərtsiz açıqlanması, yaxud tələb edildikdə ötürülməsi məcburidir. Yəni, dediyim kimi, bu vəsait qanunvericiliyə görə, dövlətin vəsaitidir, burada “bizim vəsaitimiz”, “öz vəsaitimiz” deyilən bir məsələ yoxdur, heç bir qurumun “bizim vəsait” bölümü yoxdur. Burada söhbət hələlik 250 milyon dollar, təxminən 450 milyon manat ətrafında gedir. Amma biz bilmirik ki, növbəti inşa dövründə məzənnə necə olacaq, hara qalxacaq. Yəni vəsaitin həmin istiqamətə xərclənməsi dövlət vəsaitinin səmərəsiz yerə yönləndirilməsi deməkdir. Bu vəsaitlər dövlətə verilməlidir, dövlət büdcəsinin gəlirlərinin formalaşmasında iştirak etməlidir, öz aktivlərinin həcmini artırmalıdır, yığımlarını artırmalıdır. Bilirsiniz ki, Mərkəzi Bank Ehtiyat Fondu yaradıb. Bu Ehtiyat Fondu lazım gəldiyi vaxtlarda, məsələn, maliyyə böhranı dövründə ölkənin maliyyə sabitliyinin təmin edilməsində bir bufer funksiyasını yerinə yetirir. Buna görə də əgər Elman Rüstəmov belə ifadə işlədibsə, bu çox qeyri-peşəkar, məntiqsiz ifadədir. Açıqlamadan belə başa düşülür ki, Mərkəzi Bankın tikintisi ilə bağlı onların özlərinin hansısa maliyyə təşəbbüsləri var və ya bankın binası Elman Rüstəmovun şəxsi vəsaiti hesabına tikilir. Yəni açıqlamadan belə nəticə çıxır, o belə başa düşülür. Onu bugünkü qanunvericiliklə və sistemlə başqa cür də başa düşmək olmaz. Halbuki, biz bilirik ki, bu belə deyil. Mərkəzi Bankın dövlətin və xalqın pulunu “bizim vəsaitimiz” adı altında ümumiləşdirməsi tamamilə yanlış bir fikirdir, bu qəbuledilməzdir. Mən şəxsən Elman Rüstəmovdan belə bir ifadəni, fikri gözləmirdim. Dəqiq bilmirəm, bəlkə onun fikri dəyişdirilib...”.
E.Rüstəmovun yanaşmaları kimi yanaşmaların arxasında düzgün olmayan baxışlar dayanır. Ekspert hesab edir ki, hər bir qurum ona ayrılan vəsaiti öz vəsaiti kimi bilir və “otkat” mexanizmlərinin, tenderlərin istədikləri formada keçirilməsinin, mənasız layihələrin icra olunmasının, korrupsiyanın və sairin kökündə bəzi dövlət idarələrinin onlara ayrılan vəsaitə öz vəsaiti kimi baxması dayanır: “Hələ də bizdə bu günə kimi qurulan sistem dövlət qurumlarına, dövlət müəssisələrinə qavrada bilməyib ki, bu, xalqın vəsaitidir, xalqın puludur. Bizim dövlət müəssisələri bunu qavraya bilməyib. Bunun kökündə dayanan amillərdən biri də vəsaitlərin böyük bir qisminin neft resursları hesabına, yəni dövlət sektorundan formalaşmasıdır. Yəni dövlətin xalqın ödədiyi vergilərə uzunmüddətli dövrdə o qədər də ehtiyacı olmayıb, indi bu istiqamətdə yavaş-yavaş addımlar atmağa başlayıblar. Belə bir şərait daxilində onlar vəsaitlər haqqında hesabatlı olmağı, şəffaflığın təmin edilməsi, korrupsiya ilə mübarizənin effektivliyinin artırılmasını əsas görməyiblər, vəsaitləri öz vəsaitləri kimi qəbul ediblər” - deyə R.Həsənov qeyd etdi.
Natiq Cəfərli: “Əgər 30 il eyni vəzifəni tutduğunuza görə elə bilirsiniz ki, Mərkəzi Bank artıq sizin özəl qurumunuzdur, bu, ayrı məsələ...”
Digər tanınmış ekspert Natiq Cəfərli də baki-xeber.com-a şərhində E.Rüstəmovun açıqlamasını ciddi tənqid etdi: “Elman Rüstəmov ona məxsus (de-fakto) özəl bank haqqında (hamı bilir hansı bankdır), “biz öz vəsaitimizlə yeni ofis binası tikəcəyik”, desəydi, anlamaq olardı. Özəl bankdır, özəl şirkətdir, özü bilər. Amma o boyda iş təcrübəsi olan insan çıxıb deyir ki, Mərkəzi Banka öz vəsaitimiz hesabına bina tikəcəyik. Sizin öz vəsaitiniz yoxdur. Mərkəzi Bankın vəsaiti elə dövlətin vəsaitidir. Dövlətin, yenə anlamadınız, qanunları-qaydaları olan institutu deyirəm, ona dövlət deyirlər. Əgər 30 il eyni vəzifəni tutduğunuza görə elə bilirsiniz ki, Mərkəzi Bank artıq sizin özəl qurumunuzdur, bu, ayrı məsələ, buna nə demək olar ki?! Mərkəzi Bankın bütün aktivləri dövlətindir, qazandığı pul da. Çünki məhz dövlətin verdiyi səlahiyyətlərə görə qazanc mənbələri yaranır, inanmıram ki, Elman müəllim bunu bilməmiş olsun”.
İradə SARIYEVA
