Avropa enerji bazarında son vəziyyət burada Azərbaycan qazına tələbin artan xətt üzrə inkişaf edəcəyini göstərir. Elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycandan daha çox təbii qazın alışı istiqamətində indidən Avropada aktiv müzakirələrə start verilib. Xüsusən də “Transadriatik” boru kəmərinin (TAP) ötürücülük qabiliyyətinin yüksəldilməsi indi əsas müzakirə predmetidir.
TAP-ın İcraçı direktoru Luka Skyeppati bunlar fonunda qeyd edir ki, kəmərin tutumunun ikiqat artırılması ilə bağlı bazar testlərinin son nəticələri oktyabr ayında məlum olacaq. Onun sözlərinə görə, iyul ayında TAP-ın nəqletmə potensialının artırılması ilə bağlı bazar testləri həyata keçirildikdən sonra təkliflər dəyərləndiriləcək və bununla da oktyabr ayında kəmərin tutumunun artırılması və ya sabit saxlanılması ilə bağlı nəticə əldə ediləcək. Əslində, TAP elə layihələnib ki, onun ötürmə gücünü gələcəkdə iki dəfə artırmaq mümkündür. Strateji infrastruktur olan bu layihənin nəqletmə potensialının genişləndirilməsi ilə bağlı təklifləri dəyərləndirmək və qəbul etmək məqsədilə TAP hər iki ildən bir bazar testləri aparacaq. Bu bazar testləri Yunanıstan, Albaniya və İtaliyanın Milli Tənzimləmə Təşkilatları tərəfindən təsdiq edilən qaydalara uyğun şəkildə həyata keçiriləcək. Bununla da maraqlı tərəflər nəql ediləcək mövcud həcmin artırılması ilə bağlı təklif verə biləcəklər. Xatırladaq ki, TAP ümumi layihə dəyəri 40 milyard dollar olan “Cənub qaz dəhlizi”nin tərkib hissəsidir. TAP-ın kommersiya fəaliyyətinə keçid etməsi ilə Azərbaycan Avropa bazarına ilkin mərhələdə 10 milyard kubmetr, daha sonra isə 20 milyard kubmetrə qədər qaz nəqlini həyata keçirəcək. Boru kəməri vasitəsilə Bolqarıstanın qaz tələbatının 30 faiz, Yunanistan qaz tələbatının 20 faiz və İtaliyanın qaz tələbatının təxminən 10 faizi təmin ediləcək. Amma gələcəkdə həm TAP vasitəsilə qaz alan ölkələrin sayının artması, həm də kəmərə daha çox mavi yanacaq vurulması nəzərdə tutulur. Bunun üçün Azərbaycandan başqa yeni mənbələr hesabına da qazın kəmərə vurulması gündəmdədir. SOCAR-ın İnvestisiya və Marketinq üzrə vitse-prezidenti Elşad Nəsirov bu xüsusda bildirib ki, “Cənub qaz dəhlizi”nin növbəti mərhələsində Qərbi Balkanlarda əlavə bazarlara çatmağı ümid edirik: “Albaniyanın və Qərbi Balkanların digər ölkələrindəki vətəndaşlara qaz çatdırılmasının açılışını edəcəyik. İsrail qazı da daxil olmaqla, Şərqi Aralıq dənizindən əlavə qaz həcmlərinə ümid edir və səbrsizliklə gözləyirik".
“BP America”nın Beynəlxalq Əlaqələr üzrə rəhbəri Robert Şer də kəmərin digər mənbələrdən Avropaya qaz nəqlinə imkan yaratdığını qeyd edir. O bildirib ki, “Cənub qaz dəhlizi” çox böyük, mürəkkəb və cəsarətli bir layihədir: “Vaxtında və büdcə çərçivəsində tamamlanacağını düşünmək çox diqqətəlayiqdir. Layihənin bu qədər uğurlu olmasının beş səbəbi var: enerji tədarükünün şaxələndirilməsi üçün açıq iş, özəl və dövlət sektorları arasında sıx koordinasiya, yüksək səviyyəli texniki təcrübə, aydın öhdəlik və hədəflər, həmçinin ölkələr arasında tərəfdaşlıq. Bunlar fonunda Şərqi Aralıq dənizindən əlavə qaz həcmlərinin bu kəmərlə Avropaya nəqli mümkündür”. Beləliklə, Azərbaycanın böyük paya sahib olduğu “Cənub qaz dəhlizi” vasitəsilə Şərqi Aralıq dənizindən hasil edilən qaz da Avropaya çatdırılacaq. Bundan başqa türkmən qazının da tezliklə bu kəmərlə Avropaya nəqli gözlənilir. Dünya Enerji Şurası Türk Milli Komitəsinin enerji diplomatiyası üzrə işçi qrupunun sədri Oktay Tanrısevər də bunu mümkün və vacib sayır. O, xüsusən Bakı və Aşqabad arasında son anlaşmanın prosesə müsbət təsir göstərəcəyini vurğulayır: "Azərbaycan və Türkmənistanın Xəzər dənizindəki “Dostluq” neft-qaz yatağının birgə işlədilməsi üçün əldə edilən Anlaşma Memorandumunun istər iki ölkə, istərsə də türk dünyasına müsbət təsirləri olacaq". Onun sözlərinə görə, əvvəla, bu müqavilə ilə Azərbaycan və Türkmənistan qardaş millət olaraq, uzun müddətdir davam edən bu problemi çox yaxşı şəkildə paylaşmaq yolu ilə həll edərək aralarındakı əməkdaşlığı məhdudlaşdıran problemdən xilas oldu. Ekspert bildirib ki, bununla hər iki ölkənin gəlirləri artacaq: “Hər iki ölkə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə boru xətləri ilə Avropaya daha çox enerji sata biləcək”. O qeyd edib ki, həmçinin, Türkmənistan yeni ixrac bazarlarına çıxış əldə edəcək və Azərbaycan və Türkiyənin Avropa enerji siyasətlərində önəmi və təsiri artacaq: “İstər bu ölkələrin, istərsə də türk dünyasının iqtisadi gücü artacağından, bu daha çox vəsait və iqtisadi güc deməkdir”. O.Tanrısevər vurğulayıb ki, nümunəvi anlaşma ilə problemlərin diplomatiya və paylaşmaqla həll edilməsinə digər türkdilli dövlətlər də öyrənçəlidir və daha yaxın əməkdaşlıq qura biləcəklər.
Xatırladaq ki, ötən həftə Azərbaycanla Türkmənistan arasında yüksək səviyyədə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanıb.
Ramil QULIYEV
