Birmənalı həqiqətdir ki, bu gün Azərbaycan Cənubi Qafqazda bütün regional layihələrin əsas təşəbbüskarı və tərəfdaşıdır. Enerji, neft-qaz sahələrində irimiqyaslı layihələrin reallaşması ölkəmizin strateji əhəmiyyətini daha da artırıb. Nəqliyyat sahəsində də Azərbaycan nəinki özü, həm də qonşu ölkələr, bütövlükdə isə dünya üçün önəmli layihələr icra edir. Artıq Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında yerləşən ölkə kimi Avrasiya məkanında nəqliyyat-logistika sahəsinin inkişafına böyük töhfələr verən ölkə kimi qəbul edilir. Bu mənada belə hesab edilir ki, qarşıdakı dövr ərzində də Azərbaycan regionun inkişaf mənzərəsini cızan əsas dövlət olacaq.
Təbii ki, bütün bunlar artıq Ermənistanın da regionda Azərbaycan faktorunun həlledici gücünü qəbul etməli olduğunu göstərən mühüm şərt kimi çıxış edir. Hesab edilir ki, Ermənistan regionda transmilli layihələrə Azərbaycanla normal münasibətlər yaradaraq qatıla bilər. Regionda kommunikasiyaların bərpası artıq bu istiqamətdə Ermənistana müəyyən ilkin addımlar atmaq imkanı da yaradır. Bu arada qeyd edək ki, yanvarın 30-da Moskvada Azərbaycan baş nazirinin müavini Şahin Mustafayev, Rusiya hökuməti sədrinin müavini Aleksey Overçuk və Ermənistan baş nazirinin müavini Mqer Qriqoryanın görüşü keçiriləcək. Tərəflər Cənubi Qafqazda nəqliyyat dəhlizinin yaradılması, xüsusilə Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirəcək, eləcə də Rusiya ilə Ermənistanı birləşdirəcək dəmir yolu xətlərinin inşasını müzakirə edəcək. Qeyd edilən istiqamətdə atılacaq addımlar perspektivdə Ermənistanın inkişafı üçün mühüm şərtlərdən sayılır. Bunu rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov da xüsusi polaraq vurğulayır: "Yaxın gələcəkdə nəqliyyat xətlərilə bağlı müzakirələr gözlənilir. Bu məsələnin həlli Qarabağ bölgəsinin irimiqyaslı inkişafına təkan verəcək. Bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq üçün də geniş perspektivlər görürəm. Amma bu yolda bir çox əngəllər də var, o cümlədən Ermənistanda bəzi qüvvələr itirdikləri əraziləri qaytarmaq üçün yenidən qarşıdurma yaratmaq istəyirlər. Bu meyllər gündəmdən büsbütün yox olandan sonra regionun inkişafı üçün böyük perspektivlər üzə çıxacaq". Politoloqun qənaətincə, hazırda blokada şəraitində olan Ermənistanda əslində normal ticarət fəaliyyəti yoxdur: "Bütün nəqliyyat yollarının açılması Ermənistana çox böyük fayda verəcək".
Xatırladaq ki, bundan əvvəl ABŞ-ın nüfuzlu beyin mərkəzlərindən "Atlantik Şurası" tərəfindən Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə, regionda bundan sonrakı əməkdaşlıq perspektivlərinə həsr olunan vebinar keçirilib. Tədbirdə iştirak edən Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev regiondakı yeni geosiyasi vəziyyətdə əməkdaşlıq üçün yeni üfüqlər açıldığını bildirib. Beləliklə, Azərbaycan regionda əməkdaşlıq münasibətlərinin qurulmasında maraqlıdır. İndi əsas məsələ Ermənistanın bu istiqamətdə üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməsidir. Hesab edilir ki, Ermənistanın hazırkı iqtisadi, sosial durumu, müharibədə üzləşdiyi ağır məğlubiyyətin nəticələri bu ölkənin perspektivini ciddi şübhə altında qoyur. Bu baxımdan, Ermənistan hökuməti reallıqları nəzərə almalıdır. Yəni Ermənistan keçmişə ilişib qalmamalı, indiki reallığa uyğun gələcək fəaliyyət konsepsiyasını müəyyən etməlidir. Bu konsepsiyanın mütləq şərtlərindən biri qonşuların ərazi bütövlüyünə hörmət, əsassız iddia və ittihamlardan imtina etməkdir.
Regionda həm vaxtilə mövcud olan, həm də yeni kommunikasiya və nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması ümumiyyətlə bütün ölkələr üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Təbii ki, burada Azərbaycanın da xüsusi marağı var. Belə ki, əldə edilən razılığa əsasən, yaxın gələcəkdə Azərbaycanla Naxçıvanı, daha sonra Türkiyəni birləşdirəcək yol inşa olunacaq. Özü də bu yol Azərbaycanın iqtisadi potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Xüsusən də Mehri dəhlizinin açılması ilə uzun illərdir təcrid vəziyyətinə düşmüş Naxçıvana Azərbaycanın hər yerindən birbaşa quru yolla gediş-gəliş bərpa olunacaq. Xatırladaq ki, 30 ilə yaxın idi Naxçıvana gediş-gəliş ya hava nəqliyyatı vasitəsilə, ya da İran ərazisindən keçməklə mümkün olurdu. Təbii ki, tranzit olaraq başqa ölkənin ərazisindən istifadə etmək həm maddi cəhətdən baha başa gəlir, həm də daşımaların daha ləng həyata keçirilməsi ilə nəticələnirdi. Mehri dəhlizi, nəhayət ki, bu narahatlıqlara son qoyacaq. Digər tərəfdən, Azərbaycan ərazisindən keçməklə Ermənistanla Rusiyanı əlaqələndirəcək yol salınacaq. Bu isə Ermənistanın Rusiya ilə quru yol əlaqəsində Gürcüstandan asılılığının azalmasına səbəb olacaq. Eyni zamanda, Bakı və digər şəhərləri Xankəndi ilə əlaqələndirəcək yolların çəkilməsi də nəzərdə tutulur. Bütün bunlar isə Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının artması, beynəlxalq nüfuzunun güclənməsi ilə yanaşı bölgədə geosiyasi və geoiqtisadi müstəvidə əhəmiyyətinin artmasına gətirib çıxaracaq.
Ramil QULİYEV
