Azərbaycan bankları tərəfindən bahalı kredit siyasəti yürüdülməsi barədə indiyə dəfələrlə deyilməsinə baxmayaraq, sözügedən maliyyə qurumları hələ də bu siyasətində dəyişiklik etməyə tələsmir. Hətta pandemiya dönəmində kreditlərə tələb əhəmiyyətli dərəcədə azalsa da, banklar yenə kreditləri ucuzlaşdırmaqdan imtina edir. Xatırladaq ki, bankların müştərilərə verdiyi kreditlər pandemiya başlayandan, yəni bu ilin fevralından aybaay azalır, amma onlar yenə faizləri azaltmır. Belə vəziyyətdə kreditlərlə bağlı problem yaşayan vətəndaşların da sayı artır. Bunu məhkəmə işlərindən də görmək olar.
Ədliyyə Nazirliyinin İcra Baş İdarəsinin kredit borcları şöbəsinin rəis əvəzi Emin Veysovun açıqlamaları da bunu təsdiq edir: "Ədliyyə Nazirliyi İcra Baş İdarəsinin icraatında olan 700 mindən artıq işin yarısı kredit borcları ilə bağlıdır". O bildirib ki, hazırda icraatda olan işlərin əksəriyyəti, təxminən 350 mindən çox iş kredit borcları ilə bağlıdır: "Bu növ məhkəmə qərarlarının icrasında səmərəliliyin və operativliyin artırılması məqsədilə kredit borcları şöbəsi yaradılıb". Emin Veysov qeyd edib ki, ədliyyə nazirinin 2020-ci il 21 fevral tarixli əmri ilə İcra Baş İdarəsinin tərkibində kredit borcları şöbəsi yaradılıb: "Ölkəmizin iqtisadi inkişafı fonunda maliyyə resurslarının aktivləşməsi bu sahədə məhkəmə çəkişmələrinin artmasına, məhkəmə qərarları ilə borclu və tələbkar tərəfin müəyyənləşdirilməsinə gətirib çıxarıb. Şöbə qarşıya qoyulan tapşırıqların icrası istiqamətində mühüm məqsədlərə nail olub”. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, Prezident İlham Əliyevin "Fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında" fərmanı ilə vətəndaşlara böyük güzəşt edilib və bir çox işlər həllini tapıb. Fərmana uyğun olaraq problemli kreditlərin restrukturizasiyası ilə bağlı təxminən 100 minə yaxın işə xitam verilib. Əks halda məhkəmədə daha çox iş olardı. Ekspertlər də bildirir ki, məhkəmələrdə kredit borcları ilə bağlı işlər çoxluq təşkil edir. Vətəndaşlar kreditləri faizlər yüksək olduğu üçün qaytara bilmir. Bu fonda məhkəmədə mülki işlərin 50 faizindən çoxunu bank məsələləri, kredit borcları təşkil edir: Onu da qeyd edək ki, bu gün Azərbaycan vətəndaşları həm banklardan, həm də bank olmayan kredit təşkilatlarından kredit götürə bilir. Həmçinin, arzuolunan məbləği sələmçilərdən və ya “qızıl girov” əsasında lombardlardan əldə etmək olar. Lakin bunların hamısında faiz yüksəkdir. Halbuki, banklar faiz azalmasına getsələr, digərləri də endirimlərə getməyə vadar olacaq. Hər halda hesab edilir ki, ən azı, real sektorun inkişafı baxımından banklar kredit faizlərində enmələrə getməlidir. Yaranmış vəziyyətdə fikirlər səslənir ki, Azərbaycanda banklar və digər kredit təşkilatları tərəfindən verilən kreditlər üzrə faiz dərəcələrinin yuxarı həddinin dövlət tərəfindən tənzimlənməsi həyata keçməlidir. Bir sıra mütəxəssislər düşünür ki, dövlət kredit faizləri üzrə tavan müəyyən etməli və həmin həddən yuxarı faizlə kredit verilməsini qadağan etməlidir. Ən azından, müəyyən müddət üçün bunun həyata keçməsi olduqca önəmli sayılır. Eləcə də, ekspertlərə görə, mərkəzləşdirilmiş kreditlərin həcmi artırılmalıdır. Bu halda banklar kredit faizlərini aşağı sala bilər. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, dövlət burada yenə banklara yardım edir. Pandemiyadan zərər çəkən sahibkarlara bank kreditləri üzrə dövlət zəmanətinin verilməsi və kredit faizlərinin subsidiyalaşdırılması da bunun göstəricisidir. Bu fonda sahibkarlığın güzəştli kreditləşdirilməsinin yeni mexanizmlərinin tətbiqi indi yüksək qiymətləndirilir. Burada ən vacib məqamlardan biri də odur ki, sahibkarlara verilən yeni kreditlər üzrə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması, eləcə də mövcud kredit borcu olan sahibkarların kredit faizlərinin bir hissəsinin dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsi mexanizmlərinin tətbiqinə başlanıb. Biznes kreditlərinə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması mexanizminə əsasən, 500 milyon manat həcmində yeni biznes krediti portfelinin 60 faizədək hissəsinə dövlət zəmanəti verilir, həmçinin həmin kreditlərin illik faiz dərəcəsinin 50 faizi dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Bu mexanizm müddəti 3 ilədək, illik faiz dərəcəsi 15 faizdən çox olmayan kreditlərə şamil edilir. Bu fonda sahibkarların dövlət zəmanətli krediti asan əldə etməsi üçün Elektron Kredit Platforması yaradılıb. Elektron Kredit Platforması sahibkara şəffaf, çevik, məmur müdaxiləsindən kənar, sağlam rəqabət mühitində kredit almaq imkanı yaradır. Yeni mexanizm mövcud göstəricilərlə müqayisədə təxminən 6 dəfə çox kredit vəsaitinin bazara axını üçün imkanlar yaradır. Biznes kreditlərinə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması mexanizminə əsasən, dövlət zəmanəti kreditlərin 60 faizədək hissəsinə verilir və bu addım bankların risqlərinin azalmasına səbəb olur. Məhz bu səbəbdən indi bankların da kredit faizlərində endirimə getməsi olduqca vacibdir.
Ramil QULİYEV
