Şə­hid uşaq­la­ra ay­rı­ca abi­də qo­yul­sun

Bir xalq keç­miş ta­ri­xi­ni unu­dar­sa, gə­lə­cə­yi­ni də unu­da­caq­dır! Bu re­al hə­qi­qə­tə işa­rə ola­raq, 24 ap­rel 1992-ci il ta­rix­də keç­miş Ali So­ve­tin bi­na­sı qar­şı­sın­da Hey­dər Əli­ye­vin "yaş sen­zi" ilə əla­qə­dar ke­çir­di­yi­miz ta­ri­xi mi­tinq­də Azər­bay­ca­nı par­ça­la­ma­ğa, onu Qaf­qa­zın si­ya­si xə­ri­tə­sin­dən sil­mə­yə ça­lı­şan  güc­lü düş­mə­nin qan­lı si­ya­sə­ti­ni xal­qı­mı­za çat­dı­rar­kən bə­yan et­dim ki, qar­şı­dan bə­la­lı XXI əsr gə­lir, han­sı xalq XXI əs­rə yu­xu­lu gir­sə, ölü çı­xa­caq­dır.

Hey­dər Əli­yev bö­yük uzaq­gö­rən­lik­lə müd­rik­cə­si­nə de­yir­di: "Ta­ri­xi yad­daş­sız­lıq və unut­qan­lıq xal­qı­mı­za ba­ha ba­şa gə­lə bi­lər. Azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı za­man-za­man tö­rə­di­lən bu ağır ci­na­yət­lə­ri unut­ma­maq, bö­yü­yən nəs­li bəd­xah qüv­və­lə­rin məkr­li niy­yət­lə­ri­nə qar­şı ayıq-sa­yıq­lıq ru­hun­da tər­bi­yə et­mək mü­hüm və­zi­fə­dir."

Bəs, bəd­xah­la­rı­mız unut­dur­ma­dı­lar­mı? 1918-1920-ci il­lər­də Bö­yük Bri­ta­ni­ya döv­lə­ti­nin ha­mi­li­yi ilə Bi­rin­ci Dün­ya mü­ha­ri­bə­si il­lə­rin­də təc­rü­bə qa­zan­mış er­mə­ni hər­bi his­sə­lə­ri Ön Qaf­qa­za da­xil ola­raq, bir is­ti­qa­mət­də er­mə­ni mil­lə­tin­dən olan  ge­ne­ral Ya­po­nun ko­man­dan­lı­ğı al­tın­da "Göy­çə gö­lü"nün cə­nu­bun­da  Qı­zıl Xa­ra­ba, At Da­şı kənd­lə­rin­dən baş­la­ya­raq Ağ kənd, Hə­sən kənd, Də­rə­lə­yəz, Qa­baq­lı, Gü­lü­düz, Ko­tan­lı, Çi­və, Ar­pa, Əmoğ­lu və bu coğ­ra­fi­ya­da olan baş­qa Azər­bay­can kənd­lə­ri­ni xa­ra­ba­lıq­la­ra çe­vi­rib, in­san­la­rı atə­şə ve­rib, mil­lə­tin kö­kü­nü kəs­mək məq­sə­di­lə iş­kən­cə­lə­rə mə­ruz qa­lan ata-ana­nın göz­lə­ri qar­şı­sın­da uşaq­la­rı sıl­dı­rım qa­ya­la­ra pər­çim­lə­yib, on­la­rın göz­lə­ri­ni çı­xa­rıb, baş də­ri­si­ni so­yub, hət­ta ha­mi­lə qa­dın­la­rın qa­rın­la­rı­nı ya­rıb, kör­pə­lə­ri ni­zə­lə­rə ke­çi­rib­lər, son­ra ti­kə-ti­kə doğ­ra­yıb­lar.

Di­gər is­ti­qa­mət­dən ata­la­rı­mı­zın "Qa­ra­xa­nov" so­yu ilə ta­nı­dıq­la­rı er­mə­ni­nin ko­man­dan­lı­ğı al­tın­da Zən­gi­ba­sar və Ve­di­ba­sar  elin­dən baş­la­ya­raq, on­lar­ca kənd­lə­ri­mi­zi yer­lə yek­san edən, əha­li­ni küt­lə­vi qı­lınc­dan ke­çi­rən, kör­pə­lə­ri be­şik­də oda ve­rən vəh­şi­ləş­miş er­mə­ni si­lah­lı­la­rı Şə­ru­ra döğ­ru is­ti­qa­mət alır. Şə­rur əha­li­si in­gi­lis top­la­rı ilə kənd­lə­ri atə­şə tu­tan er­mə­ni­lə­rin hü­cu­mu­nun qar­şı­sı­nı ala bil­mir. Ona gö­rə də kənd­lə­ri bo­şal­dan in­san­lar can qur­tar­maq üçün Ara­zın al­lah-al­lah de­yən daş­qın su­la­rı­na öz­lə­ri­ni atan­da kim bi­lir, nə qə­dər ta­qət­siz qö­ca­la­rı­mız, uşaq­la­rı­mız, qu­ca­ğın­da kör­pə bə­lə­yi tut­muş ana­la­rı­mız, gə­lin­lə­rimz məhv ol­du.

Er­mə­ni­lər Nax­çı­van ət­ra­fı kənd­lər­də, Cul­fa­da, Zən­gə­zur­da, Qa­ra­bağ­da, Ba­kı­da, Şa­ma­xı­da, Qu­ba­da, Gən­cə­də və s. ra­yon­la­rı­mız­da apar­dıq­la­rı ey­ni müd­hiş qır­ğın­lar­da min­lər­lə kör­pə­mi­zin hə­ya­tı­na son qo­yub­lar.  

So­vet­lər Bir­li­yi­nin 70 il­lik döv­rün­də er­mə­ni ha­va­dar­la­rı­nın "dost­luq və qar­daş­lıq" pər­də­si al­tın­da məkr­li er­mə­ni­lə­rin və­tə­ni­mi­zin si­nə­si­nə yaz­dıq­la­rı qan­lı ta­ri­xi Azər­bay­can xal­qı­na unut­dur­du­lar. Bu unut­qan­lıq xal­qı­mı­zın ba­şı­na ye­ni­dən qan­lı fə­la­kət­lər gə­tir­di. Göz­lə­mə­di­yi­miz hal­da "ASA­LA" bey­nəl­xalq er­mə­ni ter­ror cə­miy­yə­ti­nin Ko­çar­yan, Serj Sar­kis­yan, Zo­ri Ba­la­yan və bu sı­ra­dan olan baş­qa qa­til­lə­ri ilə bir cəb­hə­də da­ya­nan M.S.Qor­ba­ço­vun ha­mi­li­yi al­tın­da rus - er­mə­nin hər­bi bir­ləş­mə­lə­ri Qa­ra­bağ­da şey­ta­nı be­lə hey­rə­tə gə­ti­rə­cək mis­li gö­rün­mə­miş müd­hiş küt­lə­vi qır­ğın­lar tö­rət­di. Si­ya­si si­ma­sı­nı itir­miş Qor­ba­çov tək­cə Qa­ra­bağ­da tö­kü­lən qan­la­rın gü­nah­ka­rı de­yil, bu gün mü­səl­man öl­kə­lə­rin­də müx­tə­lif ad­lar al­tın­da xris­ti­an döv­lət­lə­rin apar­dı­ğı küt­lə­vi qır­ğın­la­ra yol aç­mış əli qan­lı ca­ni­dir.

Ba­ba­la­rı­nın yır­tı­cı tə­biə­ti­ni özün­də ya­şa­dan "ASA­LA" er­mə­ni ter­ror cə­miy­yə­ti­nin ideo­lo­ji si­la­hı olan ya­zı­çı Zo­ri Ba­la­yan Qa­ra­bağ­da gü­nah­sız kör­pə­lə­ri­mi­zin iş­gən­cə ilə ölü­mü­nün bi­la­va­si­tə iş­ti­rak­çı­sı ola­raq, əli qan­lı ca­ni şa­hid­li­yin­dən fəxr­lə da­nı­şır. Onun 26 fev­ral 1992-ci il­də Qa­ra­bağ­da rus si­la­hı ilə yaz­dıq­la­rı Xo­ca­lı­nın qan­lı ta­ri­xin­dən və­rəq­lə­di­yi bir sə­hi­fə­dən: "Biz Xa­ça­tur­la Xo­ca­lı­da ələ ke­çir­di­yi­miz evə gi­rər­kən əs­gər­lə­ri­miz 13 yaş­lı bir türk uşa­ğı­nı pən­cə­rə­yə mis­mar­la­mış­dı­lar. Türk uşa­ğı çox səs-küy sal­ma­sın de­yə, Xa­ça­tur uşa­ğın ana­sı­nın kə­sil­miş dö­şü­nü onun ağ­zı­na sox­du. Da­ha son­ra 13 ya­şın­da­kı tür­kün ba­şın­dan, si­nə­sin­dən və qar­nın­dan də­ri­si­ni soy­dum. Saa­ta bax­dım, türk uşa­ğı 7 də­qi­qə son­ra qan iti­rə­rək dün­ya­sı­nı də­yiş­di. Ru­hum se­vinc­dən qü­rur­lan­dı. Xa­ça­tur da­ha son­ra öl­müş türk uşa­ğı­nın cə­sə­di­ni his­sə-his­sə doğ­ra­dı və bu türk­lə ey­ni kök­dən olan it­lə­rə (Zo­ri, öz ba­ba nəs­li­ni­zin adı­nı baş­qa xal­qa ca­la­maq­la et­nik ta­ri­xi­ni­zin üs­tü­nü ör­tə bil­məz­si­niz. Pol­şa­lı er­mə­ni ye­pis­ko­pu -siz­lə­rin mə­nə­vi ata­nız Si­me­on Le­hat­si (XVI əsr) ya­zır­dı ki, yu­nan­lar bi­zə "İŞ­KİL" (bi­zim dil­də "SƏL­LİM İT­LƏR") de­yib, tü­pü­rüb ba­yı­ra at­dı­lar. Şüb­həm yox­dur ki, siz  "İŞ­KİL" cin­sin­dən ol­du­ğu­nuz­dan, lə­nət­lə­miş bu qa­ra dam­ğa­nı gəz­dir­di­yi­niz­dən xə­bər­siz də de­yil­si­niz. Bi­zim "su­ya dü­şən it­lə ya­ğı­şa dü­şən er­mə­ni ara­sın­da fərq yox­dur" - de­yən müd­rik Ata sö­zü­müz­dən də yə­qin ki, xə­bər­dar­sı­nız) at­dı. Ax­şam ey­ni şe­yi da­ha 3 türk uşa­ğı­na et­dik. Mən bir er­mə­ni ki­mi öz və­zi­fə­mi ye­ri­nə ye­tir­dim. Bi­lir­dim ki, hər bir er­mə­ni hə­rə­kət­lə­ri­miz­lə fəxr du­ya­caq".

Li­van­da ya­şa­yan ya­zı­çı-jur­na­list Da­vid Xer­di­yan da er­mə­ni vəh­şi­lə­rin tö­rət­di­yi Xo­ca­lı cə­hən­nə­min­dən fəxr­lə da­nı­şır: "Sə­hə­rin so­yu­ğun­da biz Daş­bu­laq ya­xın­lı­ğın­da­kı ba­taq­lıq­dan keç­mək üçün ölü­lər­dən kör­pü dü­zəlt­mə­li ol­duq. Mən ölü­lə­rin üs­tü­nə get­mək is­tə­mə­dim. Bu­nu gö­rən pol­kov­nik-leyt­nant Ohan­yan mə­nə işa­rə et­di ki, qorx­ma­yın. Mən aya­ğı­mı 9-11 yaş­lı qız me­yi­ti­nin si­nə­si­nə ba­sıb ad­dım­la­ma­ğa baş­la­dım. Mə­nim ayaq­la­rım və şal­va­rım qan için­də idi. Və mən be­lə­cə 1200 me­yi­din üs­tün­dən keç­dim".

"Mar­tın 2-də "Qaf­lan" er­mə­ni qru­pu (me­yit­lə­ri yan­dır­maq­la məş­ğul olur­du) 2000-ə ya­xın al­çaq mon­qo­lun (türk­lə­rin) cə­sə­di­ni top­la­yıb ay­rı-ay­rı his­sə­lər­lə Xo­ca­lı­nın 1 km-li­yin­də yan­dır­dı. Axı­rın­cı yük ma­şı­nın­da mən ba­şın­dan və qol­la­rın­dan ya­ra­lan­mış təx­mi­nən 10 yaş­lı bir qız uşa­ğı­nı gör­düm. Diq­qət­lə ba­xan­da gör­düm ki, o ya­vaş-ya­vaş nə­fəs alır. So­yuq, ac­lıq və ağır ya­ra­lan­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, o hə­lə də sağ idi. Ölüm­lə mü­ba­ri­zə apa­ran bu uşa­ğın göz­lə­ri­ni mən heç vaxt yad­dan çı­xar­ma­ya­cam. Son­ra Tiq­ran­yan fa­mi­li­ya­lı bir əs­gər onun qu­laq­la­rın­dan tu­tub ar­tıq üzə­ri­nə ma­zut tö­kül­müş cə­səd­lə­rin içə­ri­si­nə at­dı. Da­ha son­ra on­la­rı yan­dır­dı­lar. Ton­qal­dan ağ­la­maq və im­dad səs­lə­ri gə­lir­di".

Bu­ra­da er­mə­ni vəh­şi­li­yi­ni əla­və iza­ha eh­ti­yac yox­dur. Bir xal­qın ki, Zo­ri Ba­la­yan, Da­vid Xer­di­yan ki­mi gü­nah­sız kör­pə­lə­rin meyt­lə­ri üzə­rin­dən "er­mə­ni qü­ru­ru" ilə ad­dım­la­yan, on­la­rın meyt­lə­rin­dən cə­hən­nəm ton­qal­la­rı qa­la­yan   zi­ya­lı­la­rı var, o xalq bəd­bəxt xalq­dır, ta­ri­xin sa­kit ölü­mü­nə öz əl­lə­ri ilə məh­kum edil­miş xalq­dır!

Spi­tak­da baş ve­rən da­ğı­dı­cı zəl­zə­lə ərə­fə­si gün­lə­rin­də qan­sız, qəd­dar er­mə­ni­lə­rin ət­raf­da olan Azər­bay­can əha­li­si­nin ya­şa­dı­ğı bir kən­din kör­pə­lə­ri­nə, az­yaş­lı uşaq­la­rı­na tut­du­ğu di­van Xo­ca­lı­da cəh­hən­nəm odu­na atıl­mış həm­ya­şıd­la­rı­nın ta­le­yi qə­dər fa­ciə­li ol­muş­dur. Uşaq qa­til­lə­ri olan er­mə­ni­lər yü­zə ya­xın ba­la­la­rı­mı­zı 25-30 met­rə­lik bö­yük dia­metr­li bo­ru­nun içə­ri­si­nə dol­du­rub, hər iki tə­rəf­dən ağ­zı­nı qay­naq­la­ya­raq bo­ru­nun hər tə­rə­fi­nə ben­zin qa­rış­dı­rıl­mış ma­zut tö­küb od vu­ra­raq xü­su­si qəd­dar­lıq­la qət­lə ye­ti­rib­lər.

Er­mə­ni qa­til­lə­rin kənd­lə­ri­miz­dən ke­çən çay­la­ra at­dıq­la­rı uşaq oyun­caq­la­rı­na yer­ləş­dir­dik­lə­ri part­la­yı­cı­la­rı axıt­maq­la To­vuz ra­yo­nu sa­ki­ni 13 yaş­lı Şah­ma­lı­ye­va Ay­gün Zi­rəd­din qı­zı­nı, Ağ­dam ra­yon sa­ki­ni, 9 yaş­lı Fa­ri­zi snay­per­lə qət­lə ye­tir­mək­dən, hə­yət­də oy­na­yan uşaq­la­rı­mı­zı gül­lə ilə də­lik-de­şik et­mək­dən ürək­lə­ri so­yu­ma­dı. Kör­pə ba­la­la­rı­mı­zın qa­nı hə­lə qu­ru­ma­dan uşaq qa­ti­li olan er­mə­ni­lər bu il iyu­lun 4-də ye­ni­cə dil açan, "ata-ana" de­yən 18 ay­lıq mə­sum kör­pə Zəh­ra ba­la­mı­za bom­ba at­dı­lar, onu ana mə­həb­bə­tin­dən məh­rum et­di­lər.

Əgər er­mə­ni qa­til­lə­rin bö­yük gə­lə­cə­yi­miz olan  kör­pə­lə­ri­mi­zin və az­yaş­lı ba­la­la­rı­mı­zın ta­le­yi­nə za­man-za­man yaz­dıq­la­rı bu qan­lı ta­ri­xi unut­saq, gə­lə­cək nə­sil­lə­ri­miz bi­zi ba­ğış­la­ma­ya­caq! 

Er­mə­ni qa­til­lə­ri­nin uşaq­la­rı­mı­za qar­şı za­man-za­man tö­rət­dik­lə­ri qət­li­am­la­rı, ey­ni za­man­da mil­li ta­ri­xi­mi­zi ye­ni nəs­lin qəl­bin­də əbə­di ya­şat­maq üçün qətl edil­miş uşaq­la­rı­mı­zın xa­ti­rə­si­nə bir me­mo­ri­al komp­leks ya­ra­dıl­ma­sı­nı bir zi­ya­lı ki­min tək­lif edi­rəm. Xa­tır­la­dım ki, Çe­xi­ya­nın mər­kə­zi Pra­qa­dan təq­ri­bən 20 ki­lo­metr ara­lı­da yer­ləş­miş, qa­na­yan ya­ra­mız 63 uşa­ğı xü­su­si qəd­dar­lıq­la qət­lə ye­ti­ri­lən Xo­ca­lı ilə qar­daş­la­şan Le­di­ce qə­sə­bə­sin­də al­man fa­şist­lə­rin məhv et­di­yi uşaq­la­rın xa­ti­rə­si­ni əbə­di­ləş­di­rən möh­tə­şəm abi­də­nin bən­zə­ri­ni biz də ya­rat­ma­lı­yıq!

Bu və­tən­daş­lıq bor­cu­muz kör­pə­lə­ri­mi­zin şi­rin-şə­kər dil­lə "Hey­dər ba­ba" de­dik­lə­ri ümum­mil­li li­de­ri­mi­zin ru­hu­nu da­ha da şad edər !!!

Əj­dər İs­ma­yı­lov (Ta­ğı­oğ­lu)
pro­fes­sor