Do­ğum gü­nün mü­ba­rək, Cə­lal mü­əl­lim!

İyu­nun 30-da 89 ya­şı ta­mam olur. Özü ara­mız­da yox­dur, am­ma ru­hən bi­zim­lə­dir: dün­ya­sı­nı də­yiş­sə də, öt­kəm, prin­si­pi­al qay­ğı­keş ob­ra­zı də­yiş­məz ola­raq qa­lır.

Mən Cə­lal mü­əl­li­mi ta­nı­dı­ğım üçün hə­mi­şə qü­rur duy­mu­şam. Onun­la ün­siy­yət mə­nim hə­ya­tı­mın ən can­lı və yad­da­qa­lan xa­ti­rə­lə­ri­nə çev­ri­lib.

Onun in­sa­ni mü­na­si­bət­lə­rə da­ir bir­mə­na­lı ba­xış­la­rı var­dı.

Cə­lal mü­əl­lim müd­rik­lər­dən bi­ri­nin dost­luq haq­qın­da de­di­yi fik­ri mün­tə­zəm xa­tır­la­dır­dı: "Dost­la­rı­nı tez-tez də­yi­şən ada­mın dos­tu ol­maz".

Əqi­də­si­ni, məs­lə­ki­ni mad­di ma­raq­la­ra qur­ban ve­rən­lə­ri heç cür qə­bul edə bil­mir­di.

De­yir­di ki, əsl şəx­siy­yət var-döv­lə­tin, rə­ya­sə­tin yox, hə­qi­qə­tin ya­nın­da da­yan­ma­lı­dır.

Mən onu hə­mi­şə be­lə gör­düm: haq­qın tə­rə­fin­də, mərd, mü­ba­riz və əyil­məz...

Şəx­siy­yə­tin ye­tiş­mə­sin­də ai­lə­nin bö­yük tə­si­ri var­dır.

Ai­lə­də­ki mü­hit hər bir in­sa­nın gə­lə­cək hə­yat yo­lu­nu mü­əy­yən­ləş­di­rir.

Ulu­la­rı­mız­dan ər­ma­ğan qal­mış əsl azər­bay­can­lı adət-ənə­nə­lə­rin üzə­rin­də qə­rar tu­tan saf ai­lə mü­hi­tin­də al­dı­ğı tər­bi­yə və da­xi­lin­də­ki və­tən­pər­vər­lik his­si çul­ğa­la­şa­raq Cə­lal Əli­ye­vin şəx­siy­yət ki­mi for­ma­laş­ma­sın­da mü­hüm rol oy­na­yıb.

Cə­lal Əli­yev Azər­bay­can el­mi­nin əf­sa­nə­lə­rin­dən bi­ri sa­yı­lır. Onun Müs­tə­qil Azər­bay­can el­mi­nin dün­ya miq­ya­sın­da ta­nı­dıl­ma­sın­da müs­təs­na xid­mət­lə­ri var­dır.

Onun ix­ti­ra­la­rı, də­yər­li el­mi əsər­lə­ri, sə­mə­rə­li tək­lif­lə­ri iq­ti­sa­diy­yat­la el­min vəh­də­ti­ni təş­kil edən fun­da­men­tal kon­sep­si­ya­lar­dır.

El­mi kəşf­lə­ri Azər­bay­ca­nın ər­zaq təh­lü­kə­siz­li­yi ba­xı­mın­dan stra­te­ji əhə­miy­yət da­şı­yır.

Cə­lal Əli­ye­vin tə­mə­li­ni qoy­du­ğu el­mi mək­tə­bin ye­tir­mə­lə­ri bu gün Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­na öz töh­fə­si­ni ver­mək­də­dir. Cə­lal Əli­ye­vin ic­ti­mai fəa­liy­yə­ti­nin hər bir sə­hi­fə­si xal­qa xid­mət nü­mu­nə­lə­ri ilə zən­gin­dir.

Onun bö­yük alim ki­mi yük­sək nü­fu­zu və nü­mu­nə­vi və­tən­daş möv­qe­yi öl­kə­mi­zin ic­ti­mai-si­ya­si hə­ya­tın­da­kı coş­qun fəa­liy­yə­ti ilə qı­rıl­maz vəh­dət təş­kil edir.

Cə­lal mü­əl­lim mü­ba­ri­zə­lər­lə zən­gin, ha­mı­ya ör­nək ola bi­lə­cək və fərq­li bir ömür ya­şa­yıb.

Hər elm ada­mı­na nə­sib ol­ma­yan uğur­la­ra im­za at­dı. 30 ilə ya­xın bir müd­dət­də Əkin­çi­lik ins­ti­tu­tun­da ki­çik, baş el­mi iş­çi, bit­ki­lə­rin fi­zio­lo­gi­ya­sı la­bo­ra­to­ri­ya­sı­nın mü­di­ri iş­lə­miş­di.

Onu ya­xın­dan ta­nı­yan­lar bi­lir ki, Cə­lal mü­əl­lim çox sa­də, hər cür dəb­də­bə­dən, təm­tə­raq­dan uzaq hə­yat tər­zi ke­çi­rir­di. Şəx­si mən­zi­li ol­ma­dı­ğın­dan 40 ya­şı­na ki­mi baş­qa-baş­qa ev­lər­də ya­şa­mış­dı.

O, 1991-ci il­də Azər­bay­can Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın par­ti­ya ko­mi­tə­si­nə ün­van­la­dı­ğı əri­zə­sin­də ya­zır­dı: "62 il­lik öm­rüm bo­yu xal­qa və və­tə­nə tə­mən­na­sız xid­mət gös­tə­rib, sağ­lam­lı­ğı­mı, fi­ra­van­lı­ğı­mı, ai­lə­min səa­də­ti­ni el­mə fə­da et­mi­şəm".

1987-i il­də si­ya­si bü­ro­dan is­te­fa ve­rən­dən dər­hal son­ra Hey­dər Əli­ye­vin əley­hi­nə yö­nəl­miş kam­pa­ni­ya onun ya­xın­la­rın­dan yan keç­mə­di. Mər­kə­zi və yer­li mət­bu­at­da qə­rəz­li, təh­qi­ra­miz ya­zı­lar dərc edil­mə­yə baş­la­dı. Hə­min mə­qa­lə­lər­də kin-kü­du­rət, für­sət­keş­lik, in­ti­qam his­si aşıb-da­şır­dı. "Prav­da", "So­vet kən­di" və baş­qa qə­zet­lər­də Hey­dər Əli­ye­və və onun qar­daş­la­rı­na say­sız-he­sab­sız böh­tan­lar yağ­dı­rı­lır­dı. Hey­dər Əli­yev isə bu­nun­la bağ­lı de­yir­di ki, mə­ni it­ti­ham et­mək üçün gös­tər­mək  is­tə­yir­di­lər ki, mən öz qo­hum­la­rı­mı müx­tə­lif  və­zi­fə­lə­rə qoy­mu­şam: "Han­sı və­zi­fə­lə­rə qoy­mu­şam? Əgər mən on­la­rı na­zir və ya ray­kom ka­ti­bi, MK -da, Na­zir­lər So­ve­tin­də, Ali So­ve­tin Rə­ya­sət He­yə­tin­də və­zi­fə­lə­rə tə­yin et­səy­dim, bu baş­qa iş. La­kin mə­nim bü­tün qo­hum­la­rım el­mi iş­çi­lər­dir. Özü də on­lar mən bi­rin­ci ka­tib ol­ma­mış­dan əv­vəl bu yo­lu seç­miş­di­lər. Mən on­la­rı el­mi iş­lər­dən uzaq­laş­dır­ma­lıy­dım?"

Azər­bay­can ic­ti­ma­iy­yə­ti­nin yad­da­şın­da Cə­lal Əli­yev tək­cə bö­yük alim və ic­ti­mai xa­dim ki­mi həkk olun­ma­yıb.

Azər­bay­can cə­miy­yə­ti onu Ümum­mil­li li­de­ri­mi­zin ya­xın si­lah­da­şı, əqi­də yol­da­şı, əvəz­siz xid­mət­lə­ri olan mil­li mü­ba­riz ki­mi ta­nı­yır.

Cə­lal mü­əl­lim­lə mə­nim ta­nış­lı­ğı­mın 35 il­lik ta­ri­xi var.

Cə­lal mü­əl­li­min fə­da­kar­lı­ğı­na hey­ran qal­ma­ya bil­mir­dim. O, za­man-za­man çə­tin­lik­lər­lə, məh­ru­miy­yət­lər­lə üz­lə­şib.

Haq­sız­lıq­la qar­şı­la­şıb, sı­xış­dı­rı­lıb, in­ci­di­lib.

Bü­tün bun­la­ra bax­ma­ya­raq, əqi­də­sin­dən bir ad­dım be­lə ge­ri çə­kil­mə­yib, tut­du­ğu yo­la ina­nıb.

Mü­ba­ri­zə­si­ni uğur­la ba­şa çat­dı­ra­na ki­mi, sö­zün hə­qi­qi mə­na­sın­da dö­yü­şüb, vu­ru­şub.

Cə­lal Əli­yev bü­tün qa­nı və ca­nı ilə döv­lə­tə, döv­lət­çi­li­yə, Hey­dər Əli­ye­və bağ­lıy­dı.

Hey­dər Əli­yev SSRİ rəh­bər­li­yin­dən uzaq­laş­dı­rı­lan­dan son­ra onun ai­lə üzv­lə­ri­nə qar­şı it­ti­faq miq­ya­sın­da və res­pub­li­ka rəh­bər­li­yi sə­viy­yə­sin­də hü­cum­lar baş­la­yan­da Cə­lal Əli­yev bü­tün zər­bə­lə­ri öz üzə­ri­nə gö­tü­rə­rək həm Hey­dər Əli­ye­vi mə­nə­vi və fi­zi­ki tə­qib­lər­dən qo­ru­du, həm də Hey­dər Əli­ye­vi se­vən in­san­la­rı bir ara­ya top­la­dı.

O, res­pub­li­ka­mı­zın müs­tə­qil­li­yi və döv­lət­çi­li­yi təh­lü­kə al­tın­da olan­da Ümum­mil­li li­de­rin ha­ki­miy­yə­tə qa­yı­dı­şı üçün hə­ya­tı­nı təh­lü­kə­yə atan, ölüm­dən be­lə qorx­ma­yan fə­da­kar­lı­ğı və cə­sa­rə­ti ilə ne­çə-ne­çə in­sa­na ör­nək olan, ic­ti­mai-si­ya­si ha­di­sə­lə­rin mər­kə­zin­də olan şəxs idi.

O, hə­min dövr­də qə­zet­lər­də ya­zı­lan böh­tan­la­rın qar­şı­sı­nı cə­sa­rət­lə alır, bü­tün təz­yiq­lə­rə bax­ma­ya­raq, mü­ba­ri­zə­sin­dən ge­ri çə­kil­mir­di.

Ulu ön­də­ri­mi­zin tə­rəf­dar­la­rı Cə­lal mü­əl­li­mi ye­ri­yən, dö­yü­şən, can­lı "Hey­dər Əli­yev mər­kə­zi" he­sab edir­di­lər.

Cə­lal mü­əl­lim ye­ga­nə elm xa­di­mi­dir ki, Sov İKP-nin rəs­mən bu­ra­xıl­ma­sın­dan xey­li əv­vəl Kom­mu­nist Par­ti­ya­sın­dan çıx­maq qə­ra­rı­na gəl­miş­di.

O,1991-ci il­də Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın par­ti­ya ko­mi­tə­si­nə əri­zə yaz­dı və par­ti­ya­dan çıx­dı. Onun yaz­dı­ğı əri­zə­nin mət­ni bir da­ha sü­but edir ki, Cə­lal mü­əl­lim əsl və­tən­pər­vər Azər­bay­can zi­ya­lı­sı­dır. Cə­lal mü­əl­lim əri­zə­də ya­zır­dı: "Bü­tün 62 il­lik öm­rüm bo­yu xal­qa, və­tə­nə tə­mən­na­sız xid­mət et­mi­şəm. Sağ­lam­lı­ğı­mı, fi­rə­van­lı­ğı­mı ai­lə­min səa­də­ti­ni el­mə fə­da et­mi­şəm. Bəs nə­ti­cə­si nə olub? Par­ti­ya bi­le­ti­ni özü­nə si­pər edən cı­lız, lə­ya­qət­siz ün­sür­lə­rin təh­qir və tə­qib­lə­ri­nə mə­ruz qal­mı­şam. Bun­dan son­ra par­ti­ya­da qal­maq bü­tün bu ci­na­yət­lər­də, vəh­şi­lik­lər­də, gü­nah­sız qan­lar­da xal­qın al­çal­dıl­ma­sın­da iş­ti­rak­çı ol­maq de­mək­dir, bu ci­na­yət­kar si­ya­sə­tə tə­rəf­dar çıx­maq de­mək­dir".

Cə­lal mü­əl­lim da­yan­maq bil­mir­di.

Yal­nız bir də­fə, 1991-ci il­də mər­kə­zi mət­bu­at­da çı­xış et­mək im­ka­nı qa­zan­mış­dı. Mosk­va­da nəşr edi­lən "Ne­za­vi­si­ma­ya qa­ze­ta" aka­de­mi­kin mü­sa­hi­bə­si­ni ver­miş­di. Hə­min mü­sa­hi­bə­də Cə­lal mü­əl­lim Hey­dər Əli­ye­vin və onun  ya­xın­la­rı­nın tə­qib edil­mə­si­nin sə­bəb­lə­ri­ni izah et­miş, Və­zi­rov və onu əvəz­lə­miş Mü­təl­li­bo­vu if­şa et­miş­di. Be­lə fakt­lar on­la­ra, yüz­lər­lə­dir. Mə­sə­lən, 1988-ci il­də Kom­mu­nist qə­ze­tin­də" Qə­rəz çaş­qın­lı­ğı" ad­lı böh­tan do­lu bir ya­zı çıx­mış­dı. Əl­bət­tə ki, bu ya­zı tə­sa­dü­fi de­yil­di. Ha­di­sə­lə­rin ge­di­şi­ni iz­lə­yən­də mə­lum olur ki, bir ne­çə- gün əv­vəl Aka­de­mi­ya par­ti­ya təş­ki­la­tı­nın kon­fran­sın­da tri­bu­na­ya qal­xan Cə­lal Əli­yev Azər­bay­can xal­qı­nın şan­lı oğ­lu Hey­dər Əli­ye­vi tən­qid edən­lə­ri ma­fi­ya üzv­lə­ri ad­lan­dır­mış­dı. Və elə bu­na gö­rə də "Kom­mu­nist" qə­ze­ti Cə­lal Əli­ye­vi hə­dəf seç­miş­di.

Cə­lal Əli­yev re­dak­si­ya­la­ra, MK-ya gön­dər­di­yi mək­tub­lar­da çə­kin­mə­dən, bir­ba­şa ya­zır­dı ki, Hey­dər Əli­yev haq­qın­da mət­bu­at­da ge­dən ya­zı­la­rın əsas təş­ki­lat­çı­sı məhz Ə.Və­zi­rov­dur.

Hət­ta bir də­fə Və­zi­rov Cə­lal mü­əl­li­min evi­nə zəng vu­rub de­miş­di ki, Hey­dər Əli­yev haq­qın­da mə­qa­lə­lər ya­zıl­ma­sı üçün mən heç ki­mə tap­şı­rıq-zad ver­mə­mi­şəm. Cə­lal mü­əl­li­min də­ya­nə­ti Və­zi­ro­vu çı­xıl­maz və­ziy­yə­tə sa­lır­dı.

Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın pre­zi­den­ti Və­zi­ro­vun gös­tə­ri­şi ilə Cə­lal mü­əl­lim­dən xa­hiş edir­di ki, o Və­zi­ro­vu tən­qid edən çı­xış­la­rı­nı da­yan­dır­sın.

O, cə­sa­rət­li çı­xış­lar edir, qar­da­şı­na onun ai­lə­si­nə ya­ğan təh­qir­lə­ri qə­bul et­mir­di. Am­ma onun çox­say­lı mü­ra­ci­ət­lə­ri­nin tək­zib­lə­ri­nin heç bi­ri o il­lər­də res­pub­li­ka mət­bua­tın­da dərc edil­mə­di.

Cə­lal Əli­yev Azər­bay­ca­nın ni­ca­tı­nı Hey­dər Əli­ye­vin Ba­kı­ya qa­yıt­ma­sın­da və öl­kə­yə rəh­bər­lik et­mə­sin­də gö­rür­dü.

O, özü qə­dər Hey­də­rə Əli­ye­və sa­diq olan in­san­la­ra mü­za­ki­rə­lər açır, onun Ba­kı­ya qa­yıt­ma­sı üçün çı­xış yo­lu ax­ta­rır­dı.

Yax­şı xa­ti­rim­də­dir, Cə­lal mü­əl­lim Əj­dər Xan­ba­ba­yev, Aqil Əli­yev və mə­nim­lə (R.V) gö­rü­şün­də bü­tün təh­lü­kə­lə­rə bax­ma­ya­raq, qə­tiy­yət­lə Hey­dər Əli­ye­vin Və­tə­nə qa­yıt­ma­sı­nı is­rar­la söy­lə­yir­di.

(Bu yol­da onun ən ya­xın si­lah­da­şı "Azər­nəşr"in o dövr­kü rəh­bə­ri Əj­dər Xan­ba­ba­yev idi) Əj­dər mü­əl­lim Mosk­va­ya, Hey­dər Əli­ye­və zəng vu­rub de­miş­di ki, bu­ra­da Si­zin gə­li­şi­ni­zə ma­ne olur­lar, am­ma Siz müt­ləq gəl­mə­li­si­niz, tə­rəf­dar­la­rı­nız si­zi Ba­kı­da göz­lə­yir­lər.

Əj­dər mü­əl­lim ye­ni­dən onun­la yan­va­rın 30-da da­nış­dı.

Cə­lal mü­əl­lim­lə Ə.Xan­ba­ba­yev ye­ni­dən gö­rü­şür­lər. Əj­dər mü­əl­lim de­yir ki, nə olur-ol­sun Hey­dər Əli­yev müt­ləq gəl­mə­li­dir.

Ə.Xan­bab­yev ne­çə müd­dət idi ki, "KQB" tə­rə­fin­dən iz­lə­ni­lir­dir­di.Hə­min gün  Ə.Xan­ba­ba­yev dos­tu­nun evin­dən çı­xar­kən ax­şam sa­at 9 ra­də­lə­rin­də qət­lə ye­ti­ril­di).

Ye­ni Azər­bay­can Par­ti­ya­sı­nın (YAP) ya­ran­ma­sın­da əvəz­siz xid­mət­lə­ri olan Cə­lal Əli­yev par­ti­ya­nın qu­ru­cu­luq iş­lə­rin­də fə­al iş­ti­rak et­miş­di. O YAP-ın "Qı­zıl Fon­du"na adı­nı yaz­dır­mış na­dir şəx­siy­yət­lər­dən­dir.

Onun qa­zan­dı­ğı hər bir uğur, nai­liy­yət ge­cə-gün­düz yo­rul­ma­dan çək­di­yi zəh­mə­tin, alın tə­ri­nin bəh­rə­si olub. Onun döv­lət və ha­ki­miy­yət­dən heç bir tə­mən­na­sı ol­ma­yıb.

Cə­lal mü­əl­lim qar­daş­lıq an­la­yı­şı­nı ai­lə-qo­hum­luq çər­çi­və­sin­dən çı­xa­rıb əqi­də­daş­lıq, və­tən­daş­lıq mə­qa­mı­na yük­səlt­di.

Döv­lə­ti­miz onu çox­şa­xə­li ic­ti­mai və el­mi fəa­liy­yə­ti­ni yük­sək qiy­mət­lən­dir­miş və ali döv­lət mü­ka­fat - "İs­tiq­lal" or­de­ni ilə təl­tif edib­dir.

Hey­dər Əli­ye­və zən­gin si­ya­si mək­təb ki­mi ba­xan aka­de­mik Cə­lal Əli­yev bu mək­tə­bin fəxr­li və nü­mu­nə­vi aka­de­mi­ki sə­viy­yə­si­nə yük­səl­miş şəxs­dir.

Cə­lal mü­əl­lim mil­lə­ti­ni, döv­lə­ti­ni, onun ta­ri­xi­ni se­vir və qəd­ri­ni bi­lir­di.

Də­yər­li el­mi-ta­ri­xi araş­dır­ma mən­bə­yi olan "Türk­lər, azər­bay­can­lı­lar, er­mə­ni­lər: Ta­ri­xi hə­qi­qə­tin soy­qı­rı­mı" ki­ta­bı Cə­lal Əli­ye­vin bö­yük və­tən­pər­vər­li­yi­nin ba­riz nü­mu­nə­si­dir Cə­lal Əli­yev Qa­ra­bağ ba­rə­də hə­qi­qət­lə­ri yo­rul­ma­dan dün­ya­ya çat­dı­rır­dı. Onun Mosk­va­da işıq üzü gö­rən "Dağ­lıq Qa­ra­bağ Azər­bay­ca­nın qa­nı, ca­nı­dır" ki­ta­bı er­mə­ni iş­ğa­lı haq­qın­da ən tu­tar­lı el­mi-ta­ri­xi araş­dır­ma he­sab olu­na bi­lər.

Aka­de­mik Cə­lal Əli­yev in­san­pər­vər­li­yi ilə yad­daş­lar­da iz qoy­muş şəx­siy­yət­dir.

Bu gün Cə­lal mü­əl­lim ara­mız­da ol­ma­sa da, və­tən­pər­vər zi­ya­lı, lə­ya­qət­li in­san, bö­yük ic­ti­mai xa­dim ki­mi qəl­bən bi­zim­lə­dir. Do­ğum gü­nün mü­ba­rək, Cə­lal mü­əl­lim!

Riz­van VA­HA­BOV
YAP Si­ya­si Şu­ra­sı­nın üz­vü