Fik­rət Məm­mə­dov ha­kim­lə­rin say­ca azı üç də­fə ar­tı­rıl­ma­sı­na Av­ro­pa stan­dar­tı ilə tə­lə­bat ol­du­ğu­nu bil­dir­di

Əd­liy­yə na­zi­ri, Məh­kə­mə-Hü­quq Şu­ra­sı­nın səd­ri Fik­rət Məm­mə­dov "Azər­TAc"a mü­sa­hi­bə­sin­də say­sız ma­raq­lı mə­qam­la­rı təh­lil edib. Hə­min mü­sa­hi­bə­ni oxu­cu­la­ra təq­dim edi­rik:

- Hör­mət­li Fik­rət mü­əl­lim, mət­bu­at­da xə­bər ve­ril­di­yi ki­mi, bu gün­lər­də öl­kə Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin iş­ti­ra­kı ilə Ba­kı şə­hə­ri Nə­ri­ma­nov Ra­yon Məh­kə­mə­si üçün ye­ni müa­sir in­zi­ba­ti bi­na­nın açı­lı­şı ol­muş­dur. Bu mü­na­si­bət­lə Si­zi, məh­kə­mə ha­ki­miy­yə­ti­nin təm­sil­çi­lə­ri­ni təb­rik edi­rik. Bu ye­ni bi­na­nın üs­tün­lük­lə­ri ba­rə­də oxu­cu­la­rı­mı­za mə­lu­mat ver­mə­yi­ni­zi is­tər­dik.

- Çox sağ olun. Möh­tə­rəm Pre­zi­den­ti­miz cə­nab İl­ham Əli­ye­vin məh­kə­mə ha­ki­miy­yə­ti­nə ver­di­yi bö­yük önə­min tə­za­hü­rü ola­raq Nə­ri­ma­nov Ra­yon Məh­kə­mə­si­nin ye­ni in­zi­ba­ti bi­na­sı­nın açı­lı­şı­nı şəx­sən hə­ya­ta ke­çir­mə­si hər bir məh­kə­mə və əd­liy­yə iş­çi­si tə­rə­fin­dən də­rin min­nət­dar­lıq his­si ilə qar­şı­lan­mış­dır. Bu, döv­lət baş­çı­sı­nın iş­ti­ra­kı ilə is­ti­fa­də­yə ve­ri­lən be­şin­ci məh­kə­mə bi­na­sı­dır.

Ümu­miy­yət­lə isə, son il­lər məh­kə­mə in­fras­truk­tu­ru­nun müa­sir­ləş­di­ril­mə­si çər­çi­və­sin­də öl­kə­miz­də kon­sep­tu­al ba­xım­dan ye­ni olan, öz funk­sio­nal­lı­ğı ilə fərq­lə­nən Ba­kı şə­hə­ri Sa­bun­çu və Şə­ki Məh­kə­mə komp­leks­lə­ri, pay­tax­tın Ya­sa­mal, elə­cə də Gən­cə, Oğuz, Gə­də­bəy, Qu­ba və İmiş­li ra­yon məh­kə­mə­lə­ri üçün ye­ni bi­na­la­rın və komp­leks­lə­rin açı­lış­la­rı ol­muş­dur. Şə­ki Məh­kə­mə Komp­lek­si­nin açı­lı­şı za­ma­nı döv­lə­ti­mi­zin baş­çı­sı məh­kə­mə və əd­liy­yə iş­çi­lə­ri ilə ke­çir­di­yi mü­şa­vi­rə­də proq­ram xa­rak­ter­li çı­xış edə­rək məh­kə­mə fəa­liy­yə­ti­nin tək­mil­ləş­di­ril­mə­si ilə bağ­lı öz töv­si­yə və tap­şı­rıq­la­rı­nı ver­miş­dir. Bu sa­hə­də is­la­hat­lar da­vam et­di­ri­lir, ha­zır­da 9 məh­kə­mə üçün müa­sir bi­na­la­rın in­şa­sı apa­rıl­maq­da­dır.

Qeyd et­mə­li­yəm ki, di­gər müa­sir bi­na­lar­da ol­du­ğu ki­mi, in­zi­ba­ti və ic­ti­mai zo­na­lar­dan iba­rət olan Nə­ri­ma­nov Ra­yon Məh­kə­mə­si­nin ye­ni bi­na­sı da müa­sir in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı ilə təc­hiz olun­muş­dur. Bu­ra­da "Elek­tron məh­kə­mə" in­for­ma­si­ya sis­te­mi­nin kom­po­nent­lə­ri­nin tət­bi­qi, o cüm­lə­dən məh­kə­mə zal­la­rın­da pro­ses­lə­rin də­qiq və sü­rət­lə pro­to­kol­laş­dı­rıl­ma­sı və au­dio-vi­deo ya­zı­lış­la­rın apa­rıl­ma­sı, elek­tron sə­nəd döv­riy­yə­si və s. ilə bağ­lı bü­tün zə­ru­ri in­fras­truk­tur ya­ra­dıl­mış­dır.

Ey­ni za­man­da, və­tən­daş­la­rın mü­ra­ci­ət im­kan­la­rı­nın asan­laş­dı­rıl­ma­sı və mə­lu­mat­lı­lı­ğın tə­min edil­mə­si məq­sə­di­lə məh­kə­mə pro­ses­lə­ri və on­la­rın ke­çi­ri­lə­cə­yi ta­rix, vaxt, məh­kə­mə za­lı, ha­kim­lər və di­gər mə­sə­lə­lər­lə bağ­lı in­for­ma­si­ya­nı ra­hat əl­də et­mə­yə im­kan ya­ra­dan müa­sir elek­tron in­for­ma­si­ya köşk­lə­ri qu­raş­dı­rıl­mış­dır. Həm­çi­nin, və­tən­daş­la­ra tibb, ia­şə xid­mət­lə­rin­dən is­ti­fa­də et­mək üçün əl­ve­riş­li şə­ra­it ya­ra­dıl­mış, kör­pə uşaq­lı va­li­deyn­lər üçün xü­su­si otaq­lar ay­rıl­mış­dır.

Bü­tün bun­lar məh­kə­mə fəa­liy­yə­ti­nin da­ha sə­mə­rə­li təş­kil olun­ma­sı­na, əda­lət mü­ha­ki­mə­si­nə ça­tım­lı­lı­ğın asan­laş­dı­rıl­ma­sı­na, onun sə­mə­rə­si­nə və key­fiy­yə­ti­nə əsas­lı tə­sir gös­tə­rir, in­san­la­ra da­ha əl­ve­riş­li və ra­hat şə­ra­it ya­ra­dır.

- Bi­li­rik ki, məh­kə­mə sis­te­min­də apa­rı­lan is­la­hat­la­ra bey­nəl­xalq qu­rum­lar tə­rə­fin­dən də bö­yük ma­raq gös­tə­ri­lir. Bu mə­na­da Av­ro­pa Şu­ra­sı, Dün­ya Ban­kı xü­su­si qeyd olun­ma­lı­dır...

- Doğ­ru­dan da in­san haq­la­rı­nın eti­bar­lı tə­mi­na­tı­na yö­nəl­miş məh­kə­mə is­la­hat­la­rı­mı­za bey­nəl­xalq qu­rum­lar tə­rə­fin­dən bö­yük ma­raq gös­tə­ril­mə­si, əl­də olu­nan nai­liy­yət­lə­rin təq­dir olun­ma­sı hər bi­ri­miz­də if­ti­xar his­si do­ğu­rur. Av­ro­pa Şu­ra­sı­nın mü­hüm tə­si­sa­tı olan Əda­lət Mü­ha­ki­mə­si­nin Sə­mə­rə­li­li­yi üz­rə Av­ro­pa Ko­mis­si­ya­sı­nın (CE­PEJ) bü­tün üzv döv­lət­lər­də ya­yı­lan döv­ri nəş­rin­də Azər­bay­can­da hə­ya­ta ke­çi­ri­lən məh­kə­mə is­la­hat­la­rı­na bö­yük önəm ve­rə­rək bu­na ay­rı­ca böl­mə həsr et­miş­dir. Av­ro­pa­lı eks­pert­lər Azər­bay­can ha­ki­miy­yə­ti­nin bu sa­hə­də gör­dü­yü iş­lə­ri yük­sək qiy­mət­lən­dir­miş və be­lə qə­naə­tə gəl­miş­lər ki, əda­lət mü­ha­ki­mə­si sis­te­min­də sə­mə­rə­li is­la­hat­la­rın apa­rıl­ma­sı, məh­kə­mə­lə­rin uni­kal in­fras­truk­tu­ru­nun ya­ra­dıl­ma­sı, ən müa­sir in­for­ma­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın və ye­ni­lik­lə­rin tət­bi­qin­də Azər­bay­can bir çox Av­ro­pa öl­kə­lə­ri­nə nü­mu­nə ola bi­lər.

Ey­ni za­man­da, bu sa­hə­də is­la­hat­la­rın mü­tə­rəq­qi­li­yi­ni və uğur­lu nə­ti­cə­lə­ri­ni gö­rən nü­fuz­lu bey­nəl­xalq ma­liy­yə qu­ru­mu olan Dün­ya Ban­kı ilə sə­mə­rə­li əmək­daş­lıq qu­ru­la­raq məh­kə­mə in­fras­truk­tu­ru­nun müa­sir­ləş­di­ril­mə­si, elek­tron məh­kə­mə sis­te­mi­nin tət­bi­qi, me­dia­si­ya, yu­ve­nal əd­liy­yə və di­gər s. üz­rə bir­gə la­yi­hə­lər hə­ya­ta ke­çi­ri­lir.

Qeyd olun­ma­lı­dır ki, Dün­ya Ban­kı Azər­bay­can­da əd­liy­yə sa­hə­sin­də­ki la­yi­hə­lə­ri ən uğur­lu la­yi­hə­lə­rin­dən bi­ri ki­mi qiy­mət­lən­dir­miş və "Və­tən­daş­la­ra yük­sək sə­viy­yə­li xid­mət­lə­rin gös­tə­ril­mə­si məq­sə­di­lə müa­sir in­fras­truk­tu­run ya­ra­dıl­ma­sı" no­mi­na­si­ya­sı­nın qa­li­bi elan et­miş­dir.

- Məh­kə­mə sis­te­min­də apa­rı­lan is­la­hat­lar, həm­çi­nin məh­kə­mə­lə­rə ic­ti­mai eti­ma­dı yük­səl­dir. Bu­nun tə­za­hü­rü ola­raq, yə­qin ki, əda­lət mü­ha­ki­mə­si­ni hə­ya­ta ke­çi­rən ha­kim­lə­rin də iş yü­kü xey­li art­mış­dır...

- Elə­dir. Gö­rül­müş komp­leks təd­bir­lər nə­ti­cə­sin­də cə­miy­yət­də məh­kə­mə­lə­rə inam xey­li art­mış­dır. Ar­tıq in­san­lar po­zul­muş hü­quq­la­rı­nın bər­pa­sı üçün məh­kə­mə­yə mü­ra­ci­ət et­mə­yə da­ha çox üs­tün­lük ve­rir­lər. Döv­lət baş­çı­sı­nın 2014-cü il 13 fev­ral ta­rix­li Sə­rən­ca­mı­na uy­ğun ola­raq məh­kə­mə fəa­liy­yə­ti­nin elek­tron­laş­dı­rıl­ma­sı və bu məq­səd­lə elek­tron məh­kə­mə sis­te­mi­nin tət­bi­qi ilə və­tən­daş­lar məh­kə­mə­lə­rə, həm­çi­nin elek­tron qay­da­da mü­ra­ci­ət et­mək im­ka­nı əl­də et­miş­lər. Ey­ni za­man­da, Dün­ya Ban­kı ilə bir­gə hə­ya­ta ke­çi­ri­lən "Mü­tə­rəq­qi əd­liy­yə xid­mət­lə­ri və müa­sir məh­kə­mə in­fras­truk­tu­ru" la­yi­hə­si çər­çi­və­sin­də məh­kə­mə sis­te­mi­nin va­hid in­ter­net por­ta­lı (www.co­urts.az) ye­ni­lə­nə­rək zən­gin­ləş­di­ril­miş, o cüm­lə­dən por­tal­da "E-məh­kə­mə" böl­mə­si ya­ra­dıl­mış­dır.

Və­tən­daş­lar por­tal va­si­tə­si­lə məh­kə­mə­lər ba­rə­də da­ha ət­raf­lı mə­lu­mat­la­rı əl­də et­mək, "şəx­si ka­bi­net­dən" is­ti­fa­də et­mək, iq­ti­sa­di mü­ba­hi­sə­lər­lə bağ­lı elek­tron qay­da­da id­dia əri­zə­lə­ri ver­mək, ba­xı­lan iş­lər, ke­çi­ri­lən ic­las­lar və çı­xa­rı­lan qə­rar­lar ba­rə­də elek­tron qay­da­da mə­lu­mat­la­rı al­maq, məh­kə­mə rü­sum­la­rı­nı elek­tron qay­da­da ödə­mək və s. im­ka­nı qa­zan­mış­lar.

Qeyd et­mək is­tər­dim ki, ca­ri ilin so­nu­na­dək elek­tron məh­kə­mə sis­te­mi öl­kə üz­rə bü­tün məh­kə­mə­lə­rin 60 fai­zi­ni əha­tə edə­cək­dir. Ey­ni za­man­da, sis­te­min tər­kib his­sə­si olan "elek­tron ic­ra"nın ya­ra­dıl­ma­sı üz­rə təd­bir­lər gö­rü­lə­rək ic­ra qu­rum­la­rın­da onun bir sı­ra kom­po­nent­lə­ri­nin tət­bi­qi­nə baş­la­nıl­mış­dır. Ca­ri ilin əv­və­lin­dən isə iq­ti­sa­di mü­ba­hi­sə­lər üz­rə məh­kə­mə ic­las­la­rı­nın fa­si­lə­siz vi­deo-au­dio ya­zı­sı­nın apa­rıl­ma­sı tə­min olu­nur.

Söz­süz ki, əda­lət mü­ha­ki­mə­si­nə çı­xı­şın xey­li asan­laş­ma­sı məh­kə­mə­lər­də ba­xı­lan iş­lə­rin sa­yı­nın kəs­kin art­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xar­mış­dır. Məh­kə­mə sta­tis­ti­ka­sı­na diq­qət ye­tir­sək gö­rə­rik ki, ye­ni məh­kə­mə sis­te­mi­nin fəa­liy­yə­tə baş­la­dı­ğı 2000-ci il­lə mü­qa­yi­sə­də məh­kə­mə­lər­də ba­xı­lan mül­ki xa­rak­ter­li iş­lə­rin sa­yı 21 də­fə ar­ta­raq 470 mi­ni öt­müş­dür. La­kin bu­na bax­ma­ya­raq, ha­kim­lə­ri­miz iş yü­kü­nün öh­də­sin­dən la­yi­qin­cə gəl­mə­yə ça­lı­şır­lar. Tə­sa­dü­fi de­yil ki, bi­rin­ci ins­tan­si­ya məh­kə­mə­lə­ri tə­rə­fin­dən mül­ki xa­rak­ter­li iş­lər üz­rə çı­xa­rıl­mış qə­rar­la­rın təx­mi­nən 98 fai­zi sa­bit qal­mış­dır.

Ötən dövr­də ha­kim­lə­rin sa­yı­nın iki də­fə ar­tı­rıl­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, öl­kə­miz­də ha­kim­lə­rin əha­li­yə nis­bət­də sa­yı da Av­ro­pa döv­lət­lə­ri ilə mü­qa­yi­sə­də da­ha az­dır, hər 100 min nə­fə­rə 6 ha­kim dü­şür. Hal­bu­ki, bə­zi Av­ro­pa döv­lət­lə­rin­də bu gös­tə­ri­ci 20-dən ar­tıq­dır. Ha­zır­da va­kant ha­kim ştat­la­rı­nın komp­lekt­ləş­di­ril­mə­si üz­rə təd­bir­lər gö­rü­lür, 126 nə­fər ha­kim­li­yə na­mi­zəd şəf­faf se­çim əsa­sın­da im­ta­han­lar­dan uğur qa­za­na­raq Əd­liy­yə Aka­de­mi­ya­sın­da təd­ris kur­sun­da­dır.

Söz­süz ki, iş yü­kü­nün azal­dıl­ma­sı­na tək­cə ha­kim­lə­rin sa­yı­nın ar­tı­rıl­ma­sı ilə na­il ol­maq müm­kün de­yil. Bu­nun­la əla­qə­dar məh­kə­mə fəa­liy­yə­ti­nin sə­mə­rə­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı, məh­kə­mə­lə­rin iş yü­kü­nün azal­dıl­ma­sı ilə bağ­lı təh­lil­lər apa­rı­lır, mül­ki xa­rak­ter­li iş­lə­rin məh­kə­mə­dən kə­nar həl­li yol­la­rı ax­ta­rı­lır, bu sa­hə­də bey­nəl­xalq təc­rü­bə öy­rə­ni­lir.

Məh­kə­mə­lə­rin çı­xar­dıq­la­rı qə­rar­la­rın ic­ra­sı­na xi­tam ve­ril­mə­si sə­la­hiy­yət­lə­ri­nin ic­ra mə­mur­la­rı­na ve­ril­mə­si məh­kə­mə­lər­də iş yü­kü­nün azal­ma­sı­na tə­sir gös­tər­miş, həm­çi­nin bu sa­hə­də ope­ra­tiv­li­yə na­il olun­muş, əla­və ya­zış­ma­la­ra son qo­yul­muş, vax­ta və döv­lət xərc­lə­ri­nə qə­na­ət edil­miş­dir. Bu­nun­la ya­na­şı, və­tən­daş­la­rın hü­quq­la­rı­nın eti­bar­lı tə­min olun­ma­sı məq­sə­di­lə ic­ra mə­mu­ru­nun qə­ra­rın­dan məh­kə­mə­yə şi­ka­yət ver­mək hü­qu­qu təs­bit edil­miş­dir.

Ey­ni za­man­da, mül­ki xa­rak­ter­li iş­lə­rin təx­mi­nən 60 fai­zi­ni əmr ic­raa­tı qay­da­sın­da ba­xı­lan mü­ba­hi­sə­siz pul və əm­lak tə­ləb­lə­ri ilə bağ­lı iş­lər təş­kil edir. Bu sa­hə­də in­ki­şaf et­miş xa­ri­ci döv­lət­lə­rin təc­rü­bə­si gös­tə­rir ki, əmr ic­raa­tı ilə bağ­lı iş­lə­rə məh­kə­mə­dən kə­nar mər­kəz­ləş­di­ril­miş for­ma­da elek­tron qay­da­da ba­xı­lır. Bu­nun­la əla­qə­dar xü­su­si proq­ram tə­mi­na­tı ya­ra­dıl­mış, bu cür iş­lə­rə elek­tron sis­tem­lər tət­biq olun­maq­la ən qı­sa müd­dət­də ba­xıl­ma­sı me­xa­nizm­lə­ri iş­lə­ni­lir, mü­va­fiq qa­nun la­yi­hə­lə­ri ha­zır­la­nır.

Dü­şü­nü­rəm ki, bu sa­hə­də ye­ni pro­se­du­run tət­bi­qi məh­kə­mə­lə­rin iş yü­kü­nün azal­ma­sı­na, mə­sə­lə­nin ope­ra­tiv həl­li­nə, in­san re­surs­la­rı­nın sə­mə­rə­li is­ti­fa­də­si­nə, iş­lə­rə  da­ha qı­sa müd­dət­də ba­xıl­ma­sı­na öz müs­bət tə­si­ri­ni gös­tə­rə­cək­dir.

Mü­ba­hi­sə­lə­rin məh­kə­mə­dən kə­nar al­ter­na­tiv həl­lin­də mü­hüm rol oy­na­yan me­dia­si­ya ins­ti­tu­tu xü­su­si­lə əhə­miy­yət­li­dir. Mə­lum­dur ki, bü­tün dün­ya­da mü­tə­rəq­qi ins­ti­tut ki­mi me­dia­si­ya ge­niş tət­biq olu­nur.

Öl­kə­miz­də də me­dia­si­ya ins­ti­tu­tu­nun ya­ra­dıl­ma­sı gün­də­lik­də ol­muş, bu məq­səd­lə ötən dövr­də bir sı­ra ad­dım­lar atıl­mış, o cüm­lə­dən bey­nəl­xalq təc­rü­bə öy­rə­nil­miş və Azər­bay­can üçün po­ten­si­al me­dia­si­ya mo­de­li­nə da­ir tək­lif­lər ha­zır­lan­mış­dır. Həm­çi­nin, Av­ro­pa Şu­ra­sı və Av­ro­pa İt­ti­fa­qı ilə bu sa­hə­də bir­gə la­yi­hə­lə­rin təş­vi­qi­nə da­ir ra­zı­lı­ğa gə­lin­miş­dir.

Döv­lət baş­çı­sı­nın ötən ilin de­kab­rın­da təs­diq et­di­yi "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da ki­çik və or­ta sa­hib­kar­lıq sə­viy­yə­sin­də is­teh­lak mal­la­rı­nın is­teh­sa­lı­na da­ir Stra­te­ji Yol Xə­ri­tə­si"ndə ca­ri il­də me­dia­si­ya haq­qın­da qa­nun la­yi­hə­si­nin ha­zır­lan­ma­sı və Me­dia­si­ya Şu­ra­sı­nın ya­ra­dıl­ma­sı ilə bağ­lı kon­kret tap­şı­rıq­la­rın ve­ril­mə­si, şüb­hə­siz ki, öl­kə­miz­də bu ins­ti­tu­tun in­ki­şa­fı­na tə­kan ola­caq­dır.

- Öl­kə­miz, həm­çi­nin İn­san Hü­quq­la­rı üz­rə Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin yu­ris­dik­si­ya­sı­na aid­dir. Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin pre­se­dent­lə­ri­nin tət­bi­qi üz­rə han­sı təd­bir­lər gö­rü­lür?

- Qeyd et­mə­li­yəm ki, Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin yu­ris­dik­si­ya­sı Azər­bay­ca­na 2002-ci ilin ap­rel ayın­dan şa­mil olu­nur. Bu­nun­la əla­qə­dar məh­kə­mə fəa­liy­yə­ti­nin tək­mil­ləş­di­ril­mə­sin­də İn­san Hü­quq­la­rı üz­rə Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin pre­se­dent hü­qu­qu­nun öy­rə­nil­mə­si və tət­bi­qi­nə müs­təs­na əhə­miy­yət ve­ri­lir. Bu məq­səd­lə ta­nın­mış mü­tə­xəs­sis­lə­rin iş­ti­ra­kı ilə müx­tə­lif təd­ris təd­bir­lə­ri, kon­ven­si­ya­nın tət­bi­qi prob­lem­lə­ri ilə bağ­lı Ali Məh­kə­mə­də həf­tə­lik se­mi­nar­lar, ay­rı­ca tə­lim­lər təş­kil olu­nur. Həm­çi­nin bu sa­hə­də Av­ro­pa Şu­ra­sı ilə bir­gə Əd­liy­yə Aka­de­mi­ya­sı tə­rə­fin­dən ha­kim­lər, ha­kim­li­yə na­mi­zəd­lər və di­gər hü­quq­şü­nas­lar üçün iki il­lik xü­su­si la­yi­hə hə­ya­ta ke­çi­ri­lir.

Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı, o cüm­lə­dən Azər­bay­can­la bağ­lı qə­bul et­di­yi qə­rar­lar ha­kim­lər ara­sın­da ge­niş ya­yı­lır. Bu mə­sə­lə­nin əhə­miy­yə­ti nə­zə­rə alı­na­raq Ali Məh­kə­mə­nin Ple­nu­mun­da mü­za­ki­rə olun­muş, bü­tün məh­kə­mə­lə­rin diq­qə­ti Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin pre­se­dent hü­qu­qu­nun tət­bi­qi­nə cəlb edil­miş və mü­va­fiq töv­si­yə­lər ve­ril­miş­dir.

Bu sa­hə­də Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin ha­kim­lə­ri ilə bir­ba­şa tə­mas­la­rın bö­yük sə­mə­rə­si nə­zə­rə alı­na­raq son il­lər ər­zin­də Məh­kə­mə­nin 20 ha­ki­mi, o cüm­lə­dən sədr­lə­ri öl­kə­mi­zə sə­fər­lər et­miş, tə­lim­lər ke­çi­ri­lə­rək mü­ha­zi­rə­lər oxu­muş­lar.

Təh­lil­lər gös­tə­rir ki, Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin özün­də həd­siz iş yü­kü var­dır. Bu isə üzv döv­lət­lə­rin mil­li məh­kə­mə sis­tem­lə­rin­də qü­sur­la­rın ol­ma­sı ilə sə­ciy­yə­lən­di­ri­lir. Bu­nun­la əla­qə­dar Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin fəa­liy­yə­ti­nin sə­mə­rə­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na da­ir ötən dövr­də bir ne­çə kon­frans ke­çi­ril­miş, prob­le­min həl­li yol­la­rı araş­dı­rıl­mış, həm­çi­nin üzv döv­lət­lər­də məh­kə­mə sis­tem­lə­ri­nin tək­mil­ləş­di­ril­mə­si ilə bağ­lı əha­tə­li sə­nəd­lər qə­bul olun­muş­dur. Hə­min kon­frans­lar­da öl­kə­miz də fə­al təm­sil olun­muş, Azər­bay­can­da döv­lət baş­çı­sı­nın rəh­bər­li­yi ilə məh­kə­mə sis­te­min­də apa­rı­lan və məh­kə­mə ha­ki­miy­yə­ti­nin müs­tə­qil­li­yi­nin tə­min olun­ma­sı­na xid­mət edən is­la­hat­lar ba­rə­də fi­kir və təc­rü­bə mü­ba­di­lə­si apa­rıl­mış­dır. Tə­sa­dü­fi de­yil ki, bu sa­hə­də sü­rət­li is­la­hat­la­rın Azər­bay­can­da hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si eti­raf olun­muş və gö­rü­lən iş­lə­rə bö­yük ma­raq gös­tə­ril­miş­dir.

Kon­frans­lar za­ma­nı qə­bul olun­muş bə­yan­na­mə­lə­rin imp­le­men­ta­si­ya­sı­na xü­su­si diq­qət ye­ti­ri­lə­rək bu mü­hüm sə­nəd­lə­rin ma­hiy­yə­ti­ni ic­ti­ma­iy­yə­tə çat­dı­rıl­ma­sı məq­sə­di ilə bu sə­nəd­lər dər­hal tər­cü­mə olu­na­raq na­zir­li­yin və Məh­kə­mə-Hü­quq Şu­ra­sı­nın in­ter­net sayt­la­rın­da (www.jus­ti­ce.gov.az, www.jlc.gov.az) yer­ləş­di­ril­miş­dir. Bun­dan əla­və, qə­bu­le­dil­mə tə­ləb­lə­ri­nə ca­vab ver­mə­yən şi­ka­yət­lə­rin sa­yı­nın azal­ma­sın­da mü­hüm ro­lu olan Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin Şi­ka­yət­lə­rin qə­bul olun­ma­sı kri­te­ri­ya­la­rı­na da­ir prak­ti­ki bə­ləd­çi də na­zir­lik­də Azər­bay­can di­li­nə tər­cü­mə olun­muş və veb-sayt­da yer­ləş­di­ril­miş­dir.

Ey­ni za­man­da, ha­kim­lə­ri­mi­zin və di­gər hü­quq­şü­nas­la­rın Av­ro­pa Məh­kə­mə­sin­də təc­rü­bə keç­mə­lə­ri diq­qət­də sax­la­nı­la­raq son il­lər 110 nə­fər ha­kim, pro­ku­ror və və­kil­lər Stras­burq­da təd­ris sə­fər­lə­rin­də ol­muş­lar. Ye­ri gəl­miş­kən, ha­zır­da ha­kim­li­yə na­mi­zəd­lə­ri­miz hə­min Məh­kə­mə­də prak­ti­ki tə­lim­lə­rə cəlb olun­muş­dur. Bun­dan əla­və döv­lət baş­çı­sı­nın tə­şəb­bü­sü ilə bir nə­fər ha­ki­mi­miz Stras­burq Məh­kə­mə­si­nə ezam olun­muş və bu tə­şəb­büs Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin səd­ri tə­rə­fin­dən yük­sək qiy­mət­lən­di­ri­lə­rək be­lə bir təc­rü­bə­nin da­vam et­di­ril­mə­si ba­rə­də ra­zı­lı­ğa gə­lin­miş­dir.

Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı­nın ic­ra­sı­na da xü­su­si önəm ve­ri­lir. Qeyd et­mə­li­yəm ki, bu qə­rar­lar, ilk növ­bə­də, hü­quq sis­te­mi­nin da­ha da tək­mil­ləş­di­ril­mə­si və in­ki­şa­fı, in­san haq­la­rı­nın eti­bar­lı tə­mi­na­tı na­mi­nə əsas­lı mən­bə ki­mi qə­bul olu­nur. Elə Məh­kə­mə­nin pre­se­dent hü­qu­qu da məhz bu­na xid­mət edir.

Azər­bay­ca­na qar­şı Av­ro­pa Məh­kə­mə­si tə­rə­fin­dən çı­xa­rı­lan qə­rar­la­rın sa­yı di­gər öl­kə­lər­lə mü­qa­yi­sə­də qat-qat az­dır. Be­lə ki, 2016-cı il­də Azər­bay­ca­na qar­şı çı­xa­rı­lan qə­rar­la­rın sa­yı cə­mi 16 təş­kil et­miş­dir. Hal­bu­ki əha­li­si­nin sa­yı Azər­bay­can­la təx­mi­nən ey­ni olan Bol­qa­rıs­ta­na qar­şı 33, Ma­ca­rıs­ta­na qar­şı 40, Yu­na­nıs­ta­na qar­şı isə 41 qə­rar çı­xa­rıl­mış­dır. Ümu­miy­yət­lə, Məh­kə­mə­nin fəa­liy­yə­ti­nə nə­zər ye­tir­sək gö­rə­rik ki, çı­xa­rı­lan bü­tün qə­rar­la­rın təx­mi­nən ya­rı­sı yal­nız 4 öl­kə­yə: Ru­si­ya, Uk­ray­na, Tür­ki­yə və Ru­mı­ni­ya­ya qar­şı ol­muş­dur.

Av­ro­pa Məh­kə­mə­si­nə Azər­bay­can­dan da­xil olan şi­ka­yət­lə­rin sa­yı isə ümu­mi Av­ro­pa gös­tə­ri­ci­sin­dən de­mək olar ki, 2 də­fə az­dır. Be­lə ki, Av­ro­pa­da 10 min əha­li­yə or­ta he­sab­la 0.64 şi­ka­yət düş­dü­yü hal­da, bu gös­tə­ri­ci Azər­bay­can üz­rə 0.34 təş­kil edir. Öl­kə­miz­lə mü­qa­yi­sə­də di­gər döv­lət­lər­dən, o cüm­lə­dən Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­nın üzv­lə­rin­dən olan Ma­ca­rıs­tan­dan 16 də­fə, Ru­mı­ni­ya­dan 12 də­fə, ha­be­lə Bos­ni­ya və Her­se­qo­vi­na­dan 8 də­fə çox şi­ka­yət da­xil ol­muş­dur.

Am­ma bu biz­də heç də ar­xa­yın­lıq ya­rat­mır, Av­ro­pa Kon­ven­si­ya­sı­nın və məh­kə­mə pre­se­dent­lə­ri­nin öy­rə­nil­mə­si və tət­bi­qi, ha­be­lə hü­quq sis­te­mi­mi­zin in­ki­şa­fı na­mi­nə is­ti­fa­də­si işi əzm­lə da­vam et­di­ri­lir.

Möh­tə­rəm Pre­zi­den­ti­mi­zin diq­qə­ti və qay­ğı­sı sa­yə­sin­də, bü­tün sa­hə­lər­də ol­du­ğu ki­mi, məh­kə­mə sis­te­min­də də is­la­hat­lar uğur­la hə­ya­ta ke­çi­ri­lir, in­san hü­quq­la­rı­nın eti­bar­lı mü­da­fiə­si, əda­lət mü­ha­ki­mə­si­nin sə­mə­rə­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı, məh­kə­mə qə­rar­la­rı­nın əda­lət­li­li­yi­nin və ic­ra­sı­nın tə­min olun­ma­sı ilə məq­səd­yön­lü iş­lər da­vam et­di­ri­lir, məh­kə­mə ha­ki­miy­yə­ti­nin möh­kəm­lən­di­ril­mə­si ilə bağ­lı qa­nun­ve­ri­ci­lik da­im tək­mil­ləş­di­ri­lir, o cüm­lə­dən Mil­li Məc­li­sin son ic­la­sın­da da­ha iki ye­ni qa­nun qə­bul olun­muş­dur.

- Bi­zə vaxt ayır­dı­ğı­nı­za və də­yər­li fi­kir­lə­ri­ni­zi bö­lüş­dü­yü­nü­zə gö­rə də­rin min­nət­dar­lı­ğı­mı­zı bil­di­rir, bi­la­va­si­tə in­san­la­ra, on­la­rın hü­quq­la­rı­nın eti­bar­lı tə­mi­na­tı­na yö­nəl­miş məh­kə­mə is­la­hat­la­rı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­sin­də uğur­lar ar­zu­la­yı­rıq.