Struktur islahatları və rayonların birləşdirilməsi perspektivi...

Tarix: 20.01.2016 / 02:43
Bölmə: Gündəm

Cari il ərzində idarəçilikdə çevik mexanizmlərin yaradılması, bu məqsədlə struktur islahtlarının həyata keçirilməsi dövlətin xüsusi diqqət mərkəzindədir. Yanvarın 18-də iqtisadi və sosial məsələlərin həlli ilə bağlı müşavirədə Prezident İlham Əliyev növbəti dəfə bu mövzuya toxundu: "Mən Nazirlər Kabinetinin iclasında qeyd etmişdim ki, struktur islahatları dərinləşməlidir. Bu məsələlərlə bağlı artıq addımlar atılır.

Əslində bu, daimi proses olmalıdır. Dövlət orqanlarının strukturu elə olmalı və imkan verməlidir ki, bu orqanlar operativ, çevik siyasət aparsınlar və bu siyasətin çox böyük səmərəsi olsun. Ona görə bir-birini təkrarlayan, yaxud da ki, o qədər də lazım olmayan dövlət qurumları ya birləşdirilir, ya da ki, ləğv edilir. Əlavə tapşırıqlar verilibdir. Bu tapşırıqlar hazırda müzakirə olunur və yaxın vaxtlarda təkliflər veriləcəkdir".

Qeyd edək ki, yanvarın 10-da Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə Nazirlər Kabinetinin 2015-ci ilin sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında bu məsələyə geniş toxunulmuşdu. Dövlət başçısının struktur islahatlarının aparılması ilə bağlı müvafiq tapşırıqlarından sonra yanvarın 15-də iki qurum birləşdirilib, bir agentlik ləğv edilib. Hazırda isə struktur islahatları fonunda iqtisadçılar rayonların birləşdirilməsinin mümkünlüyü barədə ehtimal irəli sürür. Məsələn, iqtisadçı Vüqar Bayramov qeyd edir ki, rayonların birləşdirilməsi Bakı ilə regionlar arasında iqtisadi fərqi aradan qaldırmağa, xarici investisiyaların cəlb edilməsi ilə iş yerlərinin yaradılmasına imkan verəcək. Ekspertin fikrincə, rayonların birləşdirilməsi məsələsi struktur islahatlarının bir elementi ola bilər: "Ölkə rəhbəri yalnız dövlət qurumlarının sayının azaldılması ilə bağlı deyil, regionlarda da struktur islahatlarının aparılması ilə bağlı tapşırıqlar verib. Azərbaycanda 70-ə yaxın rayonun olması ölkə ərazisinə görə çoxdur. Rayonların birləşdirilməsi bir çox aspektdən vacibdir. Əvvəla bu, ilk növbədə vəsaitlərə qənaət etməyə, dövlət büdcəsindən bu istiqamətdə ayırmaların həcminin azalmasına imkan verəcək. İkincisi, idarəetmədə çevikliyi artıracaq ki, bu da özlüyündə region tipli qərarların qəbulunun asanlaşması və şəffaflaşması deməkdir. Üçüncüsü, biznes mühiti canlanacaq. Təəssüf ki, əksər rayonlarda iş adamlarının fəaliyyətinə hələ də müdaxilələr var". İqtisadçının sözlərinə görə, rayonların sayının azaldılması dotasiyalaşdırma sisteminin də ləğvinə şərait yaradacaq: "Rayonların sayının 40-a qədər endirilməsi mümkündür. Bu, birmənalı olaraq regionların inkişafına stimul verəcək. Bu gün əksər rayonların büdcədən dotasiya alması regionlarda bir növ arxayınlıq yaradıb. Çünki xərclə gəlir arasındakı fərqin büdcədən ödənilməsi regionlarda istehsal sektorlarının inkişafına imkan vermir. Rayonların birləşdirilməsi həm də dotasiyalaşdırma mexanizminə son qoyacaq ki, bu da özlüyündə büdcədəki ağırlığı aradan qaldıracaq. Nəticədə bundan sonra rayonlar yerli büdcə hesabına inkişaf edəcək. Eyni zamanda, Bakı ilə regionlar arasında iqtisadi fərq aradan qalxacaq və regionlara xarici investisiyaların cəlb edilməsi ilə iş yerləri yaradılacaq. Əminəm ki, rayonların birləşdirilməsi çox yaxın zamanlarda struktur islahatlarının bir predmeti olacaq".

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ölkənin 10 şəhər və 66 rayonundan cəmi 4 şəhər və 2 rayonu dövlətdən maliyyə yardımı almadan öz büdcəsini formalaşdıra bilir. Digər tərəfdən rayonların bir qisminə mərkəzi büdcədən nisbətən az vəsait ayrılsa da, bəzi rayonların daxili xərclərinin 70-80 faizi ayrılan dotasiyalar hesabına ödənilir. Amma artıq rayonlara ayrılan dotasiyaların azaldılması qarşıya əsas vəzifələrdən biri kimi qoyulub. Bu istiqamətdə müəyyən tədbirlər həyata keçirilir. Onu da qeyd edək ki, bu il dövlət büdcəsindən bölgələrə ayrılan maliyyə yardımının, başqa sözlə, dotasiyanın yerli xərclərin tərkibində xüsusi çəkisi 50,3 faiz, təxminən 775 milyon manat təşkil edəcək. Ötən illə müqayisədə bu il şəhər və rayonlara dövlət büdcəsindən ayrılacaq maliyyə yardımı 44,5 milyon manat və ya 5,4% az olacaq. Nazirlər Kabinetinin 2015-ci ilin sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş iclasında Prezident İlham Əliyev bu məsələyə xüsusi ilə diqqət çəkdi. O bildirdi ki, hər bir rayonun iqtisadi və sənaye potensialı güclənməlidir: "Buna imkanlar var. Ancaq bizim əksər rayonlarımız dotasiya ilə yaşayır. Əvvəlki illərdə biz buna, necə deyərlər, göz yuma bilərdik. Böyük gəlirlərimiz var idi və bu dotasiyaları biz verirdik. Ancaq nə üçün bizim rayonlarımız dotasiya ilə işləməlidirlər?". Mütəxəssislər hesab edir ki, bir sıra şəhər və rayonlarda iqtisadi səmərəliliyin artırılması, sənayeləşmə və turizmin inkişafı, bəzi kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı müəssisələri istifadəyə verilməsi, xərclərə nəzarətin gücləndirilməsi xeyli rayonları da dotasiyadan azad etməyi mümkünləşdirə bilər. Bütün bunları, xüsusilə də çevik və operativ idarəetmə mexanizmi, barədə deyilənləri nəzərə aldıqda güman etmək olar ki, Azərbaycanda son illər ərzində ilk dəfə olaraq regional formatda struktur dəyişiklikləri, yəni rayonların birləşdirilməsi həyata keçə bilər.