Nadir İsrafilov: “Fikrimcə, məktəblərdə psixoloqların sayının artırılması daha düzgün qərar olardı”
Məlum olduğu kimi, orta ümumtəhsil məktəblərində psixoloji xidmətin səviyyəsi haqqında elə də müsbət fikirlər bildirilmir. Əksər ekspertlər vurğulayır ki, bizim məktəblərdə bu sahə yarıtmaz vəziyyətdədir və bu istiqamətdə böyük işlərin görülməsinə ehtiyac var. Onu da bildirək ki, məktəblərdə yüksək ixtisalı psixoloqların çatışmazlığı da gündəmdə olan məsələlərdən biridir. Son günlər mediada müzakirə predmetinə çevrilən bu məsələ aidiyyəti qurumların diqqətini cəlb edib.
Belə ki, Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdiri Məhəbbət Vəliyeva mətbuata bildirib ki, Təhsil İnstitutu Təhsil Nazirliyinə məktəblərdə psixoloji xidmətin təşkili ilə bağlı əsasnamənin yeni variantını təqdim edib: “Təhsil Nazirliyində məktəblərdə psixoloji xidmətin təşkili məsələsinə ikili yanaşma var. Yanaşmalardan biri budur ki, mövcud psixoloqlar qalmaqla, şagird sayından asılı olaraq, ştat sayı artırılsın. İkinci məsələ bundan ibarətdir ki, Bakıda ayrı-ayrılıqda müxtəlif psixoloji xidmət mərkəzləri yaradılsın. Bunların QHT-lər, yoxsa dövlət müəssisələri olacağı məsələnin digər tərəfidir. Amma yaradılacaq həmin mərkəzlər ehtiyac olduğu təqdirdə məktəblərə psixoloji xidmət göstərəcəklər”.
Bu arada Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin Regional mərkəzlərlə iş şöbəsinin əməkdaşı Zülfiyyə Sadıqova mətbuata bildirib ki, Azərbaycanda orta məktəblərdə psixoloq ştatlarının sayının artırılması vacib məsələdir.O vurğulayıb ki, orta məktəblərdə 1 psixoloqun ən azı 1000 şagirdlə işləməsi mümkün deyil. Bu halda, işin effekti də aşağı olur.
Məktəblərdə psixoloji xidmətin təşkilini çox zəruri sayan Sadıqova deyib ki, bu gün Azərbaycanda psixologiya sahəsi üzrə ali təhsilli kadrların sayı kifayət qədərdir. Onların imkanlarından daha yaxşı istifadə etmək üçün psixoloqların məktəblərə təyinatla göndərilməsi də yaxşı olardı: “3, 9 aylıq və 1 illik kurslarda iştirak etməklə peşəkar psixoloq olmaq mümkün deyil. Psixoloji xidmət göstərən mütəxəssis baza təhsilli psixoloq olmalıdır. Çünki şagirdlə bağlı problem yarandıqda psixoloq onunla necə işləyəcəyini, hansı metodikadan istifadə edəcəyini bilməlidir”.
Təhsil Nazirliyinin Kənd rayonları üzrə ümumtəhsil şöbəsinin müdiri Aydın Əhmədov isə mətbuata açıqlamasında hazırda ölkədəki bütün məktəblərdə psixoloqların olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, bu gün bəzi məktəblərdə psixoloq yoxdur: “Şəhər məktəblərində psixoloqa bir o qədər də ehtiyac yoxdur. Ancaq rayonlarda elə məktəblər var ki, orada müəyyən qədər praktik psixoloqa ehtiyac duyulur. Söhbət professional işçilərdən gedir”.
Sözügedən rəsmi şəxslərin də açıqlamalarından göründüyü kimi, məktəblərdə psixoloji xidmətin yüksək səviyyədə qurulmasına ehtiyac var.
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Təhsil İnstitutu orta ümumtəhsil məktəblərində psixoloji xidmətlə bağlı əsasnamənin yeni variantını təqdim edib. Əsasnamənin variantında yer alan hər iki təklifin bu sahənin inkişafına nə kimi müsbət təsir göstərəcəyi həm valideynləri, həm şagirdləri, həm də məktəbləri maraqlandırır.
Tanınmış təhsil mütəxəssisi Nadir İsrafilov Təhsil İnstitutunun Təhsil Nazirliyinə təqdim etdiyi əsasnamənin variantında yer alan iki vacib məsələ haqqında “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, təklifin birinci hissəsinin tətbiqi böyük nəticələr verə bilər, ikinci hissəsi isə xeyli problem yaradacaq. Onun sözlərinə görə, son illər təhsildə tətbiq edilən bir sıra yeniliklərlə, məsələlərlə bağlı aidiyyəti qurumlar əvvəlcədən təhsil ekspertlərinin rəyini öyrənmirlər. O qeyd etdi ki, bunun da nəticəsində sonradan həmin qərarların dəyişdirilməsi həyata keçirilir: “Nəhayət, məktəblərdə psixoloji xidmət məsələsi gündəmə gətirilib. Bildiyimiz kimi, Təhsil İnstitutu Təhsil Nazirliyinə məktəblərdə psixoloji xidmətin təşkili ilə bağlı əsasnamənin yeni variantını təqdim edib. Əsasnamə variantına gəlincə, orada yer alan təkliflər haqqında mətbuatdan oxumuşam. Bilirsiniz, nədənsə, aidiyyəti qurumlar təhsillə bağlı hazırladıqları təkliflərin layihəsini ekspertlərdən gizlədirlər. Ekspertlər o qərarlardan sonradan xəbər tuturlar. Halbuki, ölkə başçısının sərəncamı ilə təsdiq olunan “İctimai iştirakçılıq haqqında” Qanun qəbul edilib. Həmin qanunda birmənalı olaraq göstərilir ki, bütün qəbul edilən qərarlar əvvəlcədən mütəxəssislər tərəfindən araşdırılmalı, öyrənilməli, bu məsələlər təhsil ekspertləri ilə razılaşdırılmalıdır. “İctimai iştirakçılıq haqqında” Qanun qəbul edilməsinə baxmayaraq, çox təəssüf ki, qanunlara edilən dəyişikliklər ictimailəşdirilmədən, rəylər öyrənilmədən qəbul edilir. Dünyanın heç bir ölkəsində bizdəki qədər qanuna dəyişiklik edilmir. Orta ümumtəhsil məktəblərində psixoloji xidmətlə bağlı məsələ olduqca aktualdır. Əsasnamə variantına gəlincə, deyim ki, burada əsas iki təklif yer alıb. Bilirsiniz ki, bizim məktəblərdə psixoloji xidmətin səviyyəsi çox aşağıdır. Hətta psixoloqlara məktəblərdə ayrıca kabinetlər ayrılmır. Bu da ictimaiyyətdə haqlı narazılıqlar yaratdı. Bu səbəbdən də məsələni aidiyyəti qurumlar gündəmə gətirdi. Məktəblərdə psixioloji xidmətlə bağlı təklif edilən iki məsələ haqqında Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdiri Məhəbbət Vəliyeva açıqlama verib. Ancaq nazirlik bu barədə hər hansı bir məlumat yaymayıb. Bizim özümüz üçün də maraqlıdır ki, bu əsasnamədə yer alanlar paytaxt məktəblərinə şamil ediləcək, yoxsa respublikanı əhatə edəcək. Ona görə də bu əsasnamənin ictimailəşdirilməsinə, mətbuatda çap edilməsinə ehtiyac var. Ancaq məlumatdan belə çıxır ki, Bakıda xüsusi psixoloji mərkəzlər yaradılacaq. Yaxşı, bu mərkəzlər Bakıda yaradılacaqsa, bəs bölgələr necə olacaq? Mənim bir mütəxəssis kimi bundan xəbərim olsa da, onu açıqlamaq səlahiyyətim yoxdur. Gərək bu barədə Təhsil Nazirliyi ictimaiyyətə açıqlama versin ki, belə bir əsasnamə hazırlanıb və burada bu məsələlər yer alıb”.
N.İsrafilov bildirdi ki, əsasnamədə yer alan təkliflər barədə ekspertlərin rəyi nəzərə alınmalıdır. Ancaq aidiyyəti qurumlar bu məsələdə ekspertlərlə əməkdaşlıq etmək istəmirlər: “Bu əsasnamə ilə bağlı heç bir ekspertin rəyi öyrənilməyib. Çünki mən onlarla əlaqə saxlayıram və kimin isə rəyi öyrənilsəydi, bu barədə məlumatım olardı. Aidiyyəti qurumlar qətiyyən ekspertlərlə məsləhətləşmirlər. Mən məktəblərdə yüksək ixtisaslı psixoloqların sayının artırılmasına tərəfdaram, onlar üçün şərait yaradılarsa, bunun nəticəsi müsbət olacaq. İkinci təklifdə yer alan məktəbdən kənarda psixoloji xidmətin yaradılmasına gəlincə isə, deyim ki, burada xidmət pullu olacaq. Yəni məktəbdən kənarda heç bir psixoloji xidmət mərkəzi ödənişsiz fəaliyyət göstərməyəcək. Bir tərəfdən təhsili hər kəs üçün əlçatan edirik, digər tərəfdən də pullu psixoloji xidmət göstərmək istəyirik. Bu ikisi bir araya sığan məsələ deyil. Çünki bu gün hansı valideynin pulu var ki, uşaqlarını pullu psixoloji mərkəzə aparsın. Onsuz da ali təhsilin 80 faizi, eləcə də kurslar, repetitorlar və sair hamısı ödənişlidir. Əhalinin müəyyən sosial təbəqələri var ki, onların ödəniş etməyə imkanları yoxdur. Bunu nəzərə almaq lazımdır. Nazirlər Kabinetinin təyin etdiyi ştata görə hər ümumtəhsil məktəbində 1 psixoloq ştatı var. Ancaq psixoloji xidmət elə bir sahədir ki, burada hər bir şagirdə fərdi yanaşma tələb olunur. Hesab edirəm ki, nazirliyə təqdim edilən əsasnamənin nə zaman təsdiq edilməsindən asılı olmayaraq, bu məsələ ictimailəşməlidir. Çünki məktəblərdə psixoloji xidmətin qurulması ən vacib məsələlərdən biridir. Fikrimcə, məktəblərdə psixoloqların sayının artırılması daha düzgün qərar olardı, nəinki məktəbdən kənarda psixoloji xidmət mərkəzinin yaradılması variantı. Deyim ki, psixoloji xidmət mərkəzləri yaradılacaqsa, bu ancaq korporativ maraqlara xidmət edəcək, müəyyən kommersiya, biznes vasitələrinə çevriləcək. Əsasnamə variantında yer alan ikinci məsələ özünü doğruldan deyil. Biz məktəblərdə psixoloji xidmətin səviyyəsini qaldırmaq istəyiriksə, o əsasnamədə psixoloqun əsas vəzifələri və s. öz əksini tapmalıdır”.
İradə SARIYEVA
