Nadir İsrafilov: “Bəzi məktəblərdə baş verən neqativ hallar bu konsepsiyanın qəbul edilməsini daha da aktuallaşdırır”
Təhsil cəmiyyətin özül daşlarından biridir. Bu sahə hər zaman fayda verməli, savadlı, bilikli, bacarıqlı vətəndaş yetişdirməlidir. Təhsilin müstəsna prinsiplərindən biri cəmiyyət üçün dəyərli şəxsiyyətlər yetişdirilməsidir. Doğrudur, bu məsələdə ailənin də, cəmiyyətin də çiyinlərinə böyük məsuliyyət düşür. Bu baxımdan, təlim-tərbiyə işində məktəblə ailə birgə fəaliyyət göstərməlidirlər.
Son illər ölkəmizin orta ümumtəhsil sahəsi kurikulum sisteminə keçib və bu proqramın da əsas məqsədi şagirdlərdə bilik və bacarıqlar formalaşdırmaqdır. Bu gün müasir təhsildən danışanda onunla paralel olaraq təlim-tərbiyə məsələsinin irəlilədiyini görmürük. Məktəblərin əksəriyyəti bəyan edir ki, şagirdlər nəzakət qaydalarını, davranışı, bir sözlə, tərbiyəni ailədən öyrənməlidirlər. Məktəb isə şagirdlərə bu keyfiyyətləri deyil, müxtəlif fənləri öyrədir.
Sözsüz ki, bu məsələ də təhsil ekspertləri tərəfindən müsbət qarşılanmır. Ekspertlər hesab edirlər ki, təhsilin yanında, birmənalı olaraq, təlim-tərbiyə də olmalıdır. Onlar bildirirlər ki, tərbiyə işinin təşkilinə əhəmiyyət verilmədiyi üçün, məktəblərdə şagirdlərlə, eləcə də müəllim və direktorlar arasında mövcud problemlər yaşanır. Məktəbdə təlim-tərbiyə işinə ciddi fikir verilsə, bu kimi hallar az da olsa baş verməz.
Qeyd edək ki, Sovet illərində təhsilə ancaq bilik mənbəyi kimi yanaşılmırdı, ona həm də təlim-tərbiyə ünvanı kimi baxılırdı. Hazırda Azərbaycanda təhsillə bağlı bütün standartlar qəbul edilib, təhsilin ayrı-ayrı sahələri ilə bağlı konsepsiyalar mövcuddur, lakin hələ də məktəblər üçün təlim-tərbiyə konsepsiyası yoxdur.
Məktəblinin təhsili ilə yanaşı, tərbiyəsinin də vacib olduğunu deyən ekspertlər hesab edirlər ki, təhsili təlim-tərbiyəsiz təsəvvür etmək çətindir.
Bu mövzuda bizimlə fikirlərini bölüşən tanınmış təhsil eksperti Nadir İsrafilov qeyd edir ki, məktəblər üçün təlim-tərbiyə konsepsiyasının hazırlanmasına ciddi ehtiyac var. “Məktəblərdə şagirdlərə yalnız təhsil verilməsi, onlara ayrı-ayrı fənlərin öyrədilməsi azdır. Təhsil təlim-tərbiyə deməkdir. Ona görə də məktəblərdə bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə böyük ehtiyac var. Ancaq biz bu gün təhslilə önəm veririk, məktəblərdə təlim-tərbiyə işi isə diqqətdən kənarda qalıb. Bizi ən çox şagirdin topladığı bal maraqlandırır. Elə bir mənzərə yaranıb ki, sanki tərbiyə işi məktəbin funksiyasına aid deyil: “Şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə evdə valideyn məşğul olmalıdır, məktəb isə ancaq bilik verir” kimi fikirlər bildirən məktəblərə normal yanaşmaq olmur. Bu sözü deyənlər təlimdən, təhsildən, metodikadan xəbəri olmayan insanlardır.
Təhsilli, savadlı adamlar var, ancaq onların mədəniyyəti, qabiliyyəti yoxdur, belə adamlar cəmiyyətin nəyinə gərəkdir? Şagirdlərin hamısı tərbiyədən çox, bal arxasınca qaçır ki, daha çox bal yığıb ali məktəbə daxil olsun. Bilirsiniz, tərbiyə işinin arxa plana keçirilməsinin nəticəsidir ki, Milli Məclisdə intizam komissiyası yaradırıq, yaxud müəllimlər üçün etik davranış normaları işləyib hazırlayırıq. Ziyalı üçün etik norma hazırlanmamalıdır. Ziyalı öz davranışı ilə nümunə olmalıdır! Deyim ki, ziyalılarla bağlı bu qaydaların hazırlanması ondan irəli gəlir ki, bu gün məktəb pedaqogikadan, psixologiyadan uzaq düşüb.
Təhsil bilik, bacarıq, vərdişlər sistemidir. Bu gün baxmayaraq ki, kurikuluma keçmişik, digər normativ sənədlər qəbul etmişik, amma yenə də kurslar var, repetitorlar fəaliyyət göstərir, uşaqlarımız bal dalınca qaçırlar. Hazırda məktəbin işinə neçə məzunun ali məktəbə daxil olması, nə qədər bal toplaması ilə qiymət verilir. Biz burada hansı vətəndaşın yetişməsindən danışa bilərik? Ona görə də biliyin ölçüyə gələn kriteriyaları var, amma şəxsiyyət yönümlü vətəndaşın kriteriyaları hazırlanmayıb. Biz məktəbin şəxsiyyət yönümlü vətəndaş hazırlamasına hansı kriteriya ilə qiymət verməliyik? Bu yoxdur. Məzunları yüksək bal toplayan məktəblərin adları hər yerdə çəkilir, alqışlanır, ancaq 5-6 şəhid verən məktəbin adı heç yerdə çəkilmir. Məktəblər şagirdlərdə Vətənə bağlılıq keyfiyyətini də aşılamalıdırlar. Əvvəllər bu, məktəblərin əsas vəzifələrindən biri idi”.
N.İsrafilov qeyd etdi ki, bu gün məktəbin tərbiyəvi aspektdə fəaliyyəti yoxdursa, bu olduqca mənfi haldır. Ekspertin sözlərinə görə, məktəblər üçün təlim-tərbiyə konsepsiyasının hazırlanması həm dünən aktual olub, həm də bu gün: “Bizim məktəblər üçün bütün konsepsiyalarımız, normative-hüquqi sənədlərimiz var, ancaq hələ də təlim-tərbiyə konsepsiyamız yoxdur. Bu məsələ dövlət müstəqilliyimizin ilk illərində də Təhsil Nazirliyində müzakirə edildi, lakin heç bir sənəd qəbul edilmədi. Mən o vaxt Bakı Şəhər Baş Təhsil İdarəsində işləyirdim. Hətta o vaxt bu konsepsiyanın hazırlanması ilə bağlı komissiya da yaradıldı, ancaq heç bir iş görülmədi. Konsepsiyasız bu kimi məsələləri tənzimləmək çətindir. Bizim ümumtəhsil konsepsiyamız var, bu kurikulumdur. Ancaq məktəblər üçün təlim-tərbiyə konsepsiyamız yoxdur. Orta ümumtəhsil məktəbləri üçün təlim-tərbiyə konsepsiyasının hazırlanmasına ciddi ehtiyac var. Bu gün məktəblərdə elə hadisələr baş verir ki… Məktəb direktorları ilə müəllimlər, müəllimlərlə valideynlər, şagirdlər arasında yaşanan qalmaqallardan hər kəsin xəbəri var. Bəzi məktəblərdə baş verən neqativ hallar bu konsepsiyanın qəbul edilməsini daha da aktuallaşdırır.
Sovet dövründə məktəblərdə bu məsələyə xüsusi diqqət vardı və məktəblərin foyesində “əxlaq kodeksi” qeyd edilirdi, “Uşaq Hüquqları Konvensiyası”ndan sitatlar yazılırdı. Bunlar məktəbin əsas atributları idilər. Şagirdə davranışına, əxlaqına görə qiymət verilirdi. Şagirdlər məktəbi bitirəndə onlara xasiyyətnamə verilirdi. Bilirsiniz, ənənələrə barmaqarası baxmaq olmaz. İnsanın ancaq savadlı və ali təhsilli olması kifayət etmir, onun cəmiyyətdə özünü aparması, tərbiyəsi, mədəniyyəti də əsasdır. Bu işlə isə əsasən məktəb məşğul olmalıdır. Məktəblər tərbiyə məsələsində özlərini kənara çəkməməlidirlər. Məktəblərdə tərbiyə prosesi düzgün qurulsa, bəzi gənclərimiz tarixi şəxsiyyətlərimizə, şairlərimizə çamur atmaz. Məktəblərdə təlim-tərbiyə üzrə direktor müavini ştatı var. Eləcə də uşaq birlikləri fəaliyyət göstərir. Amma bu məsələyə ikinci dərəcəli məsələ kimi baxırlar. Bu isə belə olmalı deyil”.
İradə SARIYEVA
