Vaqif Abışov: “Bakı neft qülləsi” abidəsinin açılması nəhayət ki, tarixin müəyyən bir dönəminin təsdiqidir” Faiq Ələkbərli: “Gec də olsa, Rusiya belə bir abidə qoymaqla müharibədə Azərbaycanın oynadığı mühüm rolu təsdiqlədi”
İkinci Dünya Müharibəsində SSRİ-nin Hitler Almaniyasına qalib gəlməsində mühüm rol oynayan amillərdən biri Bakı nefti idi. Müharibənin bitməsinin üzərindən 73 il keçdikdən sonra Moskva vilayətində, Lenin-Sneqirevskiy Hərbi tarix muzeyinin ərazisində Bakının neft qülləsinə abidə qoyulub.
Qeyd edək ki, Rusiyada İkinci Dünya Müharibəsində əldə olunan qələbəyə Azərbaycanın verdiyi töhfəyə həsr olunan bu abidə mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu, müharibə dövründə sovet tankları, təyyarələri və avtomobilləri üçün yanacağın hasil olunduğu Bakıdakı neft qurğusunun kiçildilmiş surətidir.
Onu da vurğulayaq ki, 1941-ci ildə SSRİ-də 33 milyon ton neft çıxarılıb ki, bunun da 23,5 milyon tonu Azərbaycan tərəfindən istehsal edilib.
Məlumatlara görə, "Neft qülləsi" abidəsinin açılışının təşəbbüskarı Moskva vilayətindəki azərbaycanlıların regional milli-mədəni muxtariyyətidir.
Moskvada “Neft qülləsi” abidəsinin açılmasını yüksək dəyərləndirən tarixçi-alimlər hesab edirlər ki, bu, gec də olsa, Bakı neftinin və Azərbaycan xalqının İkinci Dünya Müharibəsinə verdiyi əməyin təsdiq edilməsidir. Onların bildirdiyinə görə, Bakı nefti olmasaydı, bəlkə də SSRİ müharibədən zəfərlə çıxmazdı.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunun elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Vaqif Abışov bizimlə söhbətində “Neft qülləsi” abidəsinin açılımasının mühüm tarixi hadisə olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə, bu abidənin açılması dünyaya sübut edir ki, Bakı nefti qələbənin əsas dayaqlarından olub: “Doğrudan da bu çox yaxşı xəbərdir. Tarixi sənədlərdən də tam məlumdur ki, Bakı İkinci Dünya Müharibəsində bilavasitə mühüm yanacaq bazası olub. Düzdür, başqa bazalar da olub. Tutalım, ərzaq məhsulları, əhalidən qiymətli əşyaların alınması, silah istehsalı və s. kimi məsələlər də olub. Ancaq neft aparıcı rol oynayıb. Bu baxımdan da 1941-1945-ci illərdə Sovet dövlətinin aparıcı neft bazası Bakı olub. Qroznıda da neft vardı, ancaq əsas Bakı nefti idi. Bakı nefti tərkibinin təmizliyinə görə seçilirdi. Burada güclü istehsal təşkil olunmuşdu. Məlumdur ki, müharibə dövründə Azərbaycan 75 milyon tondan artıq neft verib. Bu baxımdan, Azərbaycan müharibədə aparıcı rol oynayıb. Tarixi sənədlərdə göstərilir ki, Hitler Almaniyası müharibəyə başlamamışdan əvvəl onun Qafqazı işğal etmək, Bakını tutmaq, Bakı neftini ələ keçirmək kimi böyük planı olub. Almaniyanın müttəfiqlərinin də bu məsələdə marağı vardı. Ona görə də 1941-ci ilin avqust ayında Sovet qoşunları İrana yeridildi. Ondan bir müddət sonra İngiltərə, 1942-ci ildə isə ABŞ qoşunları İrana gəlmişdi. Bilirsiniz, Rza şah Pəhləvinin mövqeyi almanpərəst idi. Qoşunların yeridilməsi o demək idi ki, İran tərəfdən Sovetlərə hərbi müdaxilə olmasın. Bakı İkinci Dünya Müharibəsi dövründə Sovet artilleriya qüvvələri tərəfindən xüsusilə havadan müdafiə olunurdu ki, havadan hücum olmasın. Bakı nefti aparıcı mövqedə idi. O vaxt neft çənlərinin daşınması sahəsində çətinliklər olduğu üçün Azərbaycan neftçiləri belə bir ideya irəli sürdülər ki, məhz Xəzər dənizi vasitəsilə Stalinqrad cəbhəsinə göndərilsin. Bu xəbər Stalinə çatdırıldı ki, Azərbaycan neftçiləri belə bir ağır gündə bu müsbət işi gördülər”.
Azərbaycanın İkinci Dünya Müharibəsində göstərdiyi qəhrəmanlığın saysız-hesabsız olduğunu deyən V.Abışovun sözlərinə görə, respublikamız həm neftlə, həm də canlı qüvvə ilə qələbənin qazanılmasında mühüm rol oynadı. “Bu gün Moskvada “Bakı neft qülləsi” abidəsinin açılması nəhayət ki, tarixin müəyyən bir dönəminin təsdiqidir. Bir daha sübut olundu ki, Bakı nefti, Azərbaycan xalqı müharibəyə böyük töhfə verdi. Bu abidənin açılması Azərbaycana, Bakı neftinə, neftçilərə göstərilən böyük ehtiramdır və bunu ancaq müsbət qiymətləndirmək lazımdır”- deyə tarixçi-alim bildirdi.
O, həmçinin, qeyd etdi ki, müharibədə qələbə qazanılmasında mühüm rol oynayan Bakıya “Qəhrəman şəhər” statusu verilməyib. Onun sözlərinə görə, halbuki, şəhərimiz, sözün əsl mənasında, bu statusu daşımağa layiqdir.
Tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli də “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Moskvada Bakı neftinə abidə qoyulması müsbət bir haldır. O hesab edir ki, gec də olsa, SSRİ-nin varisi olan Rusiya Azərbaycanın İkinci Dünya Müharibəsində oynadığı rolu təsdiqlədi. “Bilirsiniz, mən “Neft qülləsi” abidəsinin açılmasını müsbət dəyərləndirirəm. Gec də olsa, Rusiya belə bir abidə qoymaqla müharibədə Azərbaycanın oynadığı mühüm rolu təsdiqlədi. Doğrudan da İkinci Dünya Müharibəsinin taleyini həll edən əsas məsələlərdən biri də, şübhəsiz ki, Bakı nefti olub. Əlbəttə, Bakı neftinin əhəmiyyətini dərk etmək Rusiya üçün gec oldu. Təbii, bunun da öz siyasi səbəbləri vardı. Deyim ki, müharibənin gedişini dəyişən əsas amillərdən biri əsgəri qüvvə deyil, Bakı nefti idi. Bilirik ki, İkinci Dünya Müharibəsində ən qızğın döyüşlər getdiyi 1942-1943-cü illərdə Stalinqrad döyüşlərində də ən vacib faktorlardan biri neft idi. O döyüşün də taleyini neft həll edirdi. Ümumiyyətlə, Bakı nefti müharibədə 70 faiz tankların və digər texnikanın hərəkət etməsində əhəmiyyətli rola malik olub. Ancaq uzun müddət Sovet Rusiyası bu işə göz yumdu. Bilirsiniz ki, dəfələrlə Bakıya “Qəhrəman şəhər” statusu verilməsi məsələsi meydana çıxsa da, öz həllini tapmadı. Son illər görünür ki, bu məsələyə Rusiyanın da münasibəti dəyişib. Bu abidənin açılmasını həm də Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə təkan verən amil kimi dəyərləndirmək olar. Düzdür, Rusiya bizim böyük qonşumuzdur. Hesab edirəm ki, indiki məqamda Rusiyada belə bir abidənin qoyulması da məhz bu münasibətlərin daha da yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Əslində, biz də Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin dostluq, sülh şəraitində olmasının tərəfdarıyıq. Bu anlamda abidənin açılması da xeyirxah bir addımdır. Ancaq bizə elə gəlir ki, Rusiya bu addımları atmaqla yanaşı, Dağlıq Qarabağ məsələsində də obyektiv addım atarsa, biz bu münasibətlərin gələcəkdə daha da yaxşılığa doğru inkişafını görəcəyik” - deyən F.Ələkbərli buna ümid etdiyini bildirdi.
İradə SARIYEVA
