Ay­dı­nın Ca­vad və Ro­za­nın qəl­bin­də ya­şa­yan xa­ti­rə­lə­ri...

Bir mə­lək do­ğu­lub
Baş­dan-ba­şa nəğ­mə­di.
Gö­zəl­li­yin mə­bə­di-
Mə­həb­bət­di, sev­gi­di.

Ca­va­dın il­ki Fa­ti­mə dün­ya­ya gəl­miş­di. İl­lər­lə yo­lu­nu göz­lə­dik­lə­ri kör­pə­nin do­ğul­ma­sı ürək­lə­ri­ni qüs­sə bü­rü­yən Ab­dul­la­yev­lər ai­lə­si­nə əməl­li-baş­lı tə­səl­li ol­du.

Ab­dul­la­yev­lər ai­lə­si­nin bir gö­zü ağ­la­yır, bir gö­zü gü­lür­dü.  Kə­dər­lə se­vinc bir-bi­ri­nə qa­rış­mış­dı. Fa­ti­mə­nin do­ğul­ma­sı ai­lə­nin ya­ra­lı ürə­yi­nə aza­cıq da ol­sa məl­həm ol­muş­du. Çün­ki onun dün­ya­ya gəl­mə­si­ni Ay­dın ha­mı­dan çox göz­lə­yir­di. Gə­lə­cək kör­pə­yə qur­ban­lar de­miş­di əmi­si. Ay­dın tez-tez evə zəng vu­rur, in­ti­zar­la so­ru­şur­du:

- Ro­za ba­cı ne­cə­dir? Hə­kim­lər nə de­yir, uşaq nə vaxt dün­ya­ya gə­lə­cək?

Ca­vad qar­da­şı­nın hər zən­gin­də bö­yük sev­gi, qay­ğı və in­ti­zar du­yur­du. Odur ki, ona ümid ve­rir­di:

- Gə­lin ba­cın yax­şı­dır, uşaq da nor­mal in­ki­şaf edir. Sağ­lıq ol­sun, sağ-sa­la­mat dün­ya­ya gə­lə­cək. Sən muş­tu­lu­ğu­nu ha­zır­la, - de­yə Ay­dın­la za­ra­fat edir­di.

- Muş­tu­luq gö­züm üs­tə. Gör əmi­si onun üçün nə­lər edə­cək. Ca­vad, iki də­nə qur­ban­lıq qo­yun alıb bu­ra­da sax­la­ma­ğa ver­mi­şəm. Uşaq do­ğu­lan ki­mi xə­bər et, gön­də­rim. Qo­yu­nun bi­ri­ni xəs­tə­xa­na­nın hə­yə­tin­də kə­sin, bi­ri­ni də öz hə­yə­ti­miz­də. Qur­ba­nı ca­maa­ta pay­la­yın. Mən onun do­ğul­du­ğu gü­nə qur­ban de­mi­şəm.

- Çox sağ ol, əmi­si, Al­lah nə­zi­ri­ni, qur­ba­nı­nı qə­bul et­sin! Uşaq ana­dan olan ki­mi xə­bər edə­cə­yəm, qo­yun­la­rı gö­tü­rüb gə­lər­sən, qur­ba­nı da özün kəs­di­rər­sən.

- O gü­nə qur­ban olum, Ca­vad, bir­cə sə­nin öv­la­dın dün­ya­ya sağ-sa­la­mat gəl­sin.

An­caq Fa­ti­mə­nin dün­ya­ya gəl­di­yi gü­nü gör­mək Ay­dı­na qis­mət ol­ma­dı. Kör­pə­nin do­ğul­ma­sı­na bir ne­çə ay qal­mış o şə­hid ol­du. Ab­dul­la­yev­lər ai­lə­si ya­sa bat­dı.

Ca­vad qar­da­şı­nın dün­ya­dan kam al­ma­dan köç­mə­si­ni yan­ğı ilə qar­şı­la­yır­dı. Ona elə gə­lir­di ki, in­dən son­ra nə baş ver­sə də, on­la­rın yas­lı ürə­yi­nin pa­sı­nı aça bil­məz, heç nə göz yaş­la­rı­nı qu­rut­ma­ğa qa­dir de­yil.

Əmir­sol­tan ki­şi və Se­vil ana­nın ikin­ci öv­la­dı olan Ca­vad 1986-cı il av­qus­tun 24-də dün­ya­ya gə­lib. Gü­nəş­li qə­sə­bə­sin­də yer­lə­şən 278 say­lı or­ta mək­tə­bi bi­ti­rib. Azər­bay­can Tex­ni­ki Uni­ver­si­te­ti­nin "Elek­tro­ni­ka və ener­ge­ti­ka" fa­kül­tə­si­nin mə­zu­nu olub. O, mən­zil-tə­sər­rü­fat kom­mu­nal sis­te­min­də ça­lı­şır.

Ay­dın şə­hid olan­dan son­ra Ca­vad ev­də fi­kir­li gə­zib do­la­şır, hə­mi­şə əh­val­sız olur­du. Əl­bət­tə, ai­lə­də ha­mı Ca­vad­la ey­ni və­ziy­yət­də idi. Am­ma ata və ana­sı onun hə­mi­şə qəm­gin ol­ma­sı­na dö­zə bil­mir­di. İs­tə­yir­di­lər ki, bü­tün dər­di öz­lə­ri çək­sin, tə­ki Ca­vad və Ni­cat ağ­rı­ya qat­laş­ma­sın, kə­də­rə baş əy­mə­sin. Ay­dın­dan son­ra iki oğul­la­rı qal­mış­dı, on­lar öv­lad­la­rı­nın, nə­və­lə­ri­nin şad-xür­rəm ol­ma­sı­nı hə­mi­şə Tan­rı­dan il­ti­mas edir­di­lər.

Bir gün Əmir­sol­tan ki­şi Ca­va­dın qüs­sə­si­ni da­ğıt­maq üçün ona üz tu­tub:

- Ay Ca­vad, ay oğul, sən Al­lah be­lə gəz­mə, sə­nə ba­xıb bi­zim də olan-qa­lan ca­nı­mız üzü­lür, ürə­yi­miz ağ­rı­yır. Özü­nü ələ al, ba­la, bi­zə ya­zı­ğın gəl­sin. Sə­nin kör­pən dün­ya­ya gə­lib, elə bil ay par­ça­sı­dır, ona bax ürə­yin açıl­sın. Ni­cat da sən­dən be­tər­dir. Ona da tə­səl­li ve­ri­rəm, am­ma eşit­mir­si­niz sö­zü­mü.

- Ata, sə­nin hər sö­zün bi­zim üçün qa­nun­dur. Am­ma bu mə­sə­lə­də sö­zü­nə əməl edə bil­mi­rik, ba­ğış­la. 23 ya­şın­da qar­da­şı­mı­zı tor­pa­ğa tap­şır­mı­şıq. Dü­nən Tər­tər­dən bir ki­şi zəng vur­muş­du.  De­yir ki, Ay­dı­nın mən­də əma­nə­ti var, sa­bah gön­də­ri­rəm, bir ye­rə çı­xıb gö­tü­rün.

- Gö­rə­sən nə əma­nət­dir, ay oğul?

- Ay­dın Fa­ti­mə­yə qur­ban de­miş­di. Ki­şi qur­ban­lıq qo­yun­la­rı gön­də­rir.

Ca­vad bu sö­zü de­yib ağ­la­dı. Ata­sı da ona qo­şul­du. Ay­dı­nın qur­ban­lıq qo­yun­la­rı­nı ne­cə ge­dib gö­tü­rəy­di­lər. Ca­vad hıç­qı­ra-hıç­qı­ra:

- De­dim da­yı, çox sağ ol, si­zə qal­sın, ha­lal xo­şu­nuz, biz bu­ra­da alıb kə­sə­rik. De­di ki, yox, ay oğul, bu, Ay­dı­nın öz pu­lu­na alı­nıb, si­zin ha­lal ma­lı­nız­dır.

Tər­tər­dən gə­lən ma­şın Ay­dı­nın Fa­ti­mə­yə nə­zir et­di­yi qur­ban­lı­ğı gə­tir­di. Əmir­sol­tan ki­şi qo­yun­la­rı kəs­di­rib ca­maa­ta pay­la­dı.

Ax­şam idi, kü­çə­dən əl-ayaq ye­ni­cə kə­si­lir­di. Ca­vad iş­dən gə­lib kör­pə­si­ni oy­na­dır­dı.

- Mə­nim gö­zəl qı­zım, naz­lı qı­zım, əmin sə­ni gö­rə bil­mə­di. Sən gə­rək bö­yü­yüb əmi­nin ar­zu­la­dı­ğı ki­mi ağıl­lı qız ola­san.

Ata­sı da­nış­dıq­ca kör­pə qı­ğıl­da­yır, to­tuq əl­lə­ri ilə ata­sı­nın üzü­nü cır­maq­la­maq is­tə­yir­di. Fa­ti­mə elə şi­rin idi ki. Se­vil ana oğ­lu­nu nə­və­si ilə oy­na­yan gö­rüb ota­ğa gəl­di:

- Şü­kür, ay Ca­vad, Fa­ti­mə üzü­nü gül­dü­rür, ba­la, ürə­yi­ni də gül­dür­sün ba­lan. Ay­dın şə­hid ol­du, Fa­ti­mə do­ğul­du. Bu mə­nə bö­yük tə­səl­li­dir. Nə­və­lə­rim Ay­dı­nı əvəz et­mə­sə də, hər bi­ri mə­nim üçün bir aləm­dir. On­la­ra ba­xıb fə­rəh­lə­ni­rəm.

Ca­vad sa­kit­cə ana­sı­nı din­lə­yir­di. Qo­naq ota­ğı­na tə­rəf boy­la­nıb hə­yat yol­da­şı­nı ça­ğır­dı:

- Ro­za, Ay­dı­nın şə­kil­lə­ri­ni mə­nə gə­tir.

Ro­za si­yir­mə­dən Ay­dı­nın bü­tün şə­kil­lə­ri­ni gə­ti­rib çar­pa­yı­nın üs­tü­nə qoy­du. Ca­vad bir-bir şə­kil­lə­ri gö­tü­rüb Fa­ti­mə­yə gös­tə­rir­di.

- Bax, əmin bu­ra­da kör­pə­dir, bu şə­kil­də bağ­ça­ya ge­dir, bu­ra­da mək­tə­bə. Qı­zım, bu şə­kil əmi­nin ki­çik to­yun­da çə­ki­lib. Fa­ti­mə qı­ğıl­da­yır, ara­bir gü­lüm­sü­nür­dü.

Ro­za qı­zı­nın hə­lə da­ra­ğa gəl­mə­yən tel­lə­ri­ni sı­ğal­la­yıb köv­rəl­di.

- Mən bu evə gə­lin gə­lən­də özü­mü heç yad say­ma­dım. Ha­mı mə­nə is­ti­lik gös­tər­di. Ay­dın da həm­çi­nin. Ay­dı­nın otu­ru­şu, du­ru­şu, da­nı­şı­ğı, ağır tə­biə­ti, qay­ğı­keş­li­yi bir ay­rı aləm idi. Ha­mı de­yir­di ki, Bəh­ram ba­ba­sı­na ox­şa­yır Ay­dın. Ata­la­rın bir mi­sa­lı var: "Nə­və­lər hə­mi­şə ba­ba­ya ox­şa­yır". Ca­vad, mən si­zin rəh­mət­lik ba­ba­nı­zı gör­mə­miş­dim, am­ma hər gün Ay­dı­nı mü­şa­hi­də et­dik­cə, gö­rür­düm ki, o qə­tiy­yən in­di­ki ca­van­la­ra bən­zə­mir, elə bil ki, il­lə­rin o ta­yın­dan gə­lib. O sö­zü­bü­töv, qay­ğı­keş, qü­rur­lu, mərd bir oğ­lan idi. İlk gün­dən mə­nə doğ­ma ba­cı­sı ki­mi ya­naş­dı və qay­ğı­mı çək­di, mə­nə hör­mət et­di. Ay­dın Kö­nü­lü gö­rən­də ilk də­fə ürə­yi­ni mə­nə aç­dı. "Ba­cı, toy­da bir qız gör­mü­şəm, çox xo­şu­ma gə­lib, am­ma hə­lə­lik onun bil­mə­yi­ni is­tə­mi­rəm" de­di. Onun sev­gi­si də qə­ri­bə idi. Ay­dı­nın gö­rüb bə­yən­di­yi qız da Ay­dı­nın vur­ğu­nu idi. O, Ay­dın­dan diq­qət umur­du, Ay­dın da o diq­qə­ti qı­za gös­tə­rir­di. Ay­dın baş­qa cür idi, diq­qət gös­tə­rir­di, an­caq baş­qa gənc­lər ki­mi qı­za eşq elan et­sin, onun­la ro­man­tik da­nış­sın, be­lə xa­siy­yə­ti yox idi. Ağır tə­bi­ət­li ya­rat­mış­dı Ya­ra­dan onu. On­da sərt hərb­çi xa­siy­yə­ti də var­dı. Əgər sev­di­yi qız, son­ra ni­şan­lı­sı olan xa­nım on­dan küs­səy­di, onun kön­lü­nü söz­lə, şi­rin dil­lə ala bil­mir­di. Ay­dın qey­ri-adi oğ­lan idi, Ca­vad. Sə­nə ay­rı zəng edib mə­nim və­ziy­yə­ti­mi so­ru­şur­du, mə­nə də ay­rı zəng edir­di. "Ba­cı, ne­cə­sən, nə­yə eh­ti­ya­cın var, bir­dən uta­nıb de­məz­sən, nə is­tə­sən qar­da­şın qul­lu­ğun­da ha­zır­dır" de­yir­di. Ay­dı­nı göz ya­şı axıt­ma­dan xa­tır­la­maq ol­mur. Zər­rə qə­dər də ol­sa on­dan in­ci­mə­mi­şəm.

Heç ya­dım­dan çıx­maz, şə­hid ol­ma­mış­dan bir həf­tə əv­vəl mə­nə zəng edib xey­li da­nış­dı. So­ruş­dum ki, Ay­dın, nə vaxt gə­lə­cək­sən? Göz­lə­yə­nin var axı... Gü­lə-gü­lə ca­vab ver­di ki, nə vaxt bu­rax­sa­lar, ica­zə ver­sə­lər. Ay­dın­la da­nı­şıb sa­ğol­laş­dım, mət­bə­xə keç­dim ki, özü­mə çay sü­züm, fin­can qə­fil əlim­dən dü­şüb çi­lik-çi­lik ol­du. Qa­nım elə qa­ral­dı ki... Fik­rim­də Ay­dı­nın to­yu idi, fin­ca­nın çi­lik­lən­mə­yi mə­ni sək­sən­dir­di, üşüt­dü.

Ro­za da­nış­dıq­ca, ya­na­ğın­dan yaş üzüa­şa­ğı sü­zü­lür­dü. Şə­kil­lə­ri sı­ğal­la­ya-sı­ğal­la­ya söh­bə­ti­ni da­vam et­dir­di:

- Ca­vad, bi­lir­sən ki, Ay­dın şə­kil çək­dir­mə­yi çox se­vir­di. Yə­qin ürə­yi­nə dam­mış­dı tez ge­də­cə­yi, ona gö­rə də bu şə­kil­lə­ri bi­zə tə­səl­li üçün ya­di­gar qoy­du. Hə­mi­şə te­le­vi­zi­ya­da mü­ha­ri­bə haq­qın­da film­lər, hər­bi ve­ri­liş­lər ge­dən ki­mi əv­vəl­dən axı­ra qə­dər te­le­vi­zo­run qa­ba­ğın­dan dur­mur­du, ma­raq­la ba­xır­dı. Ay­dın kəm­für­sət, şo­vi­nist, fa­şist er­mə­ni­lə­rə nif­rət bəs­lə­yir­di. Xo­ca­lı ilə bağ­lı kadr­la­rı gö­rən­də əli ilə ba­şı­nı tu­tub ağ­la­yır­dı. Ay­dı­nı or­ta mək­təb­dən ta­nı­yır­dım, o vaxt­dan və­tən­pər­vər idi və ha­mı onu çox se­vir­di. Al­lah Ay­dın qar­da­şı­ma rəh­mət elə­sin! Nə qə­dər sa­ğam, onun adı­nı qəl­bim­də ya­şa­da­ca­ğam.

Ca­vad hə­yat yol­da­şı­nın qar­da­şı haq­qın­da de­di­yi sə­mi­mi, ürək­göy­nə­dən söz­lə­ri din­lə­dik­cə kə­dər­lə­nir­di.

- Ro­za, Ay­dın mə­nim də, bir an da ol­sa, ya­dım­dan çıx­mır. Uşaq­lıq, ye­ni­yet­mə­lik, ilk gənc­lik çağ­la­rı­mın xa­ti­rə­lə­ri­nin ço­xu onun­la bağ­lı­dır. Ay­dın mən­dən də, Ni­cat­dan da ün­siy­yət­cil idi. Ata-ana­mın dər­di­nə şə­rik olur, ev­də bir çə­tin­lik olan­da onu həll et­mə­yə can atır­dı. Za­ra­fat­ca de­yir­dim ki, Ay­dın, sən hə­lə ba­la­ca­san, sən­dən bö­yük biz va­rıq, özü­müz həll edə­rik. De­yir­di ki, ba­la­ca ni­yə olu­ram, ha­mı­nız­dan güc­lü­yəm. Ay­dın be­lə de­yən­də ev­də ha­mı­mız gü­lü­şür­dük. Ki­çik yaş­la­rın­dan ya­şıd­la­rın­dan güc­lü, ira­də­li idi, am­ma heç kə­sə sa­taş­maz­dı, ya­lan ye­rə da­va sal­maz­dı. Ürə­yi çox tə­miz idi. Haq­sız­lıq gö­rən­də qə­zəb­lə­nir­di, sərt­lə­şib zəhm­li gör­kəm alır­dı. Dün­ya da­ğıl­sa da, haqq-əda­lə­tin zə­fər çal­ma­sı­na na­il olur­du. Atam hə­mi­şə de­yir­di ki, Ay­dın bu xa­siy­yə­ti­nə gö­rə tay­fa­mı­za, ba­ba­la­rı­mı­za çə­kib. O biz­dən hə­mi­şə öy­rən­mək is­tə­yir­di, söh­bət­lə­ri­mi­zə diq­qət­lə qu­laq asır­dı. Bi­zim tay­fa­da gü­lə­şə meyl çox güc­lü olub, bu bi­zə gen­dən ke­çib. Mən də, Ni­cat da ki­çik yaş­la­rı­mız­dan gü­lə­şə get­mi­şik. Am­ma id­ma­na ma­raq Ay­dın­da da­ha güc­lü idi və id­ma­na da­ha çox bağ­lan­mış­dı. Də­də-ba­ba­la­rı­mız Şab­ran­da, ət­raf böl­gə­lər­də güc­lü pəh­lə­van­lar ki­mi ta­nı­nıb. Pəh­lə­van­lıq Ay­dı­nın bo­yu­na bi­çil­miş­di, müx­tə­lif id­man növ­lə­ri­nə ma­raq gös­tə­rir­di, ka­ra­te ilə də məş­ğul olur­du. Am­ma pe­şə­kar gü­ləş­çi ol­maq fik­rin­də idi. Tez-tez onun­la gü­lə­şir, qo­lu­mu­zu gü­ləş­di­rir­dik, am­ma onun qo­lu­nu əyə bil­mir­dim. O çox qü­rur­lu oğ­lan idi, məğ­lu­biy­yə­ti ya­xı­na be­lə bu­rax­mır­dı. Hə­lə aşa­ğı si­nif­lər­də oxu­yan­dan Su­ra­xa­nı­da­kı "Neft­çi" id­man cə­miy­yə­ti­nə ge­dir, ya­rış­la­ra, məşq­lə­rə bax­maq­dan doy­mur­du. On­lar­dan öy­rən­mək, gö­rüb gö­tür­mək is­tə­yir­di. Son­ra da "Neft­çi" cə­miy­yə­ti­nin "Pəh­lə­van" id­man za­lın­da məş­ğul ol­ma­ğa baş­la­dı. "Zə­fər" id­man klu­bu­na da ge­dir­di. Ro­za, evin son­be­şi­yi ol­du­ğu üçün, ər­kö­yün­lü­yün­dən də qal­mır­dı Ay­dın. Ya­dın­da­dır­mı, sen­tyab­rın 29-da onun ad gü­nü­nü qeyd et­mək üçün Tər­tə­rə get­dik. Ay­dın hərb­çi dost­la­rı­nın ha­mı­sı­nı ba­şı­na top­la­dı, tən­tə­nə­li ad gü­nü ke­çir­dik. Tə­əs­süf ki, bu onun so­nun­cu ad gü­nü ol­du. Hə­min gün öm­rü­mün so­nu­na qə­dər ya­dım­dan çıx­maz. Biz qar­daş ol­saq da, həm də meh­ri­ban dost, sə­da­qət­li sir­daş idik. İn­di Fa­ti­mə dün­ya­ya gə­lib, biz da­nı­şı­rıq da, gü­lü­rük də, Fa­ti­mə­nin gü­lü­şü­nə, qı­ğıl­tı­sı­na se­vinc­lə ba­xı­rıq, fə­rəh­lə­ni­rik. Am­ma Ay­dın ya­ra­sı sa­ğal­maq bil­mir. Bi­zim bir gö­zü­müz gü­lür, o bi­ri gö­zü­müz ağ­la­yır, çün­ki ürə­yi­miz­də­ki se­vin­cin Ay­dın ad­lı fə­rə­hi, qa­na­dı yox­dur. Elə bil qa­na­dı­mı­zın bi­ri qı­rı­lıb. Ay­dı­nın hə­lak ol­ma­sı qə­bir evi­nə qə­dər mə­ni yan­dı­rıb ya­xa­caq.

Ər-ar­vad Ay­dı­nın şə­kil­lə­ri­ni sə­li­qə ilə yı­ğıb ye­ri­nə qoy­du­lar. Şə­kil­lər on­la­ra bö­yük tə­səl­li idi. Ay­dı­nın şə­kil­lə­rin­də se­vinc giz­lən­miş­di, Ab­dul­la­yev­lər ai­lə­si­nin əbə­di itən se­vin­ci.

İra­də SA­RI­YE­VA