Yağış asfaltı yuyub güzgüyə döndərmişdi. Günəş asfaltda bərq vururdu. Leysandan sonra gün yaman qızmışdı, hər yanı yandırıb yaxırdı. Qızmar yay günlərindən biri idi. Aydının vəfatından aylar ötmüşdü. Bir yandan dəhşətli isti, bir yandan da halının üzgünlüyü Könülü əldən salmışdı. Hər dəfə ona elə gəlirdi ki, axşam yatıb səhər oyanacaq ki, Aydının şəhid olduğu yalandır, vahiməli yuxudan başqa bir şey deyil.
Hər gün bu xəyalla baş-başa qalırdı qız. Hər gün Könül yol gözləyirdi. Könül həsrət dağının zirvələrinə çıxıb o gedən yollara boylanırdı. Deyirdi ki, bəlkə qayıdar. Aydını insafsız əcəl elə aparmayıb ki, bir də Könülə geri qaytarsın. Könül Aydınsız özünü sudan ayrı düşmüş balıq kimi hiss edirdi. Hər gün Aydınsızlıqla mübarizə aparırdı. Amma bu mübarizədə əliyalın idi qız. Əzrayıl Aydını onun əlindən almaqla artıq öz gücünü ona göstərmişdi. Aydından sonra anası Pəri xanımın vəfatı qızı əməlli-başlı sarsıtmışdı. Könül iki qəbiristanlıq arasında qalmışdı. Bir gün anasının, bir gün də Aydının qəbri üstə gedirdi. Onlar ayrı-ayrı qəbiristanlıqda dəfn edildiyindən, Könül hər gün yollarda qalmışdı. Özü də qəbir üstə gedəndə heç kəsi özü ilə götürməzdi, rəfiqələri, qohumları yalvarırdı ki:
- Könül, tək getmə, nə zaman getsən, lap hər gün istəsən səninlə gedərik, bircə ora tək getmə.
Heç kəsi eşitmək istəmirdi Könül. Elə öz bildiyini edirdi. Hər dəfə Aydının qəbrini ziyarətə gedəndə yanıb külə dönürdü. Nişanlısının qəbri üstə saatlarla göz yaşı tökən Könül heç cür təsəlli tapa bilmirdi. Yer ona darlıq edirdi.
Üzünü Aydının baş daşına söykəyib hönkürən Könülün könlü doğrudan da pərişan idi.
Üzümü qoyduğum torpaq soyuqdur,
Başımı qoyduğum məzarın kimi.
Könlümdə bir çiçək bitirdin ömrün,
Çiçəklik görmədim gülzarın kimi.
Ayrılıq bir soyuq yel idi əsdi,
Hicran qanadlanıb yolları kəsdi.
Aydınım da şəhidliyə tələsdi,
Səfər görməmişdim güzarın kimi.
Aydın haqqında danışmağa Könülün o qədər sözü vardı ki... Amma göz yaşından aman yox idi ki, dillənsin. Könül dəfələrlə tək-tənha Aydının qəbri üstə gedəndə Sevil xanım, Əmirsoltan kişi qızı yoldan geri qaytarıb:
- Ay qızım, tək getmə qəbiristanlığa, nə vaxt getmək istəsən gəl birgə gedək, - deyə onu dilə tuturdular. Ata-ana istəmirdi ki, Könül özünü üzüb qəbiristanlıq yollarında qalsın. Amma Könül inad göstərirdi.
- Mən Aydının qəbri üstünə getməsəm ölərəm. Nə olar yolumu kəsməyin. Mən onun məzarını ziyarət etməsəm özümü çox pis hiss edirəm. Gedib orada Aydınla görüşüb danışıram. O qədər gözəl arzularımız var ki...
Sonra isə Könül hönkürüb ağlayır, üzünü Sevil anaya tutaraq:
- Mənim günahım nə idi, ana? Niyə mən bu qədər əzab çəkməliyəm? Mənim Aydınımı niyə cəbhə bölgəsinə göndərdin, niyə qoydun getməyə? Mənim bağrım çatlayır, ana, sən Aydını yolundan saxlaya bilərdin, - deyə Könül üzünü Sevil anaya tuturdu.
Sevil ana qızın suallarından dərin sarsıntı keçirirdi. Onsuz da Aydının şəhid olması onun sağlamlığında dərin izlər buraxmışdı. Aydının vəfatından sonra ana parkinson xəstəliyinə düçar olmuşdu. Sevil ana birdən-birə elə qocalmışdı ki, elə bil bir neçə il əvvəlki şən, deyib-gülən, "a bəxtəvər qaynana" mahnısına oynayan o deyildi. Aydın onun qəddini əyib, özünü də sağalmaz xəstəliyə mübtəla etmişdi. Bir yandan da qızın sualları ananın vəziyyətini daha da ağırlaşdırırdı. Könülün sualları çox amansız idi ana üçün. Ana bala itkisinə hamıdan çox yanır. Əlbəttə, su nə bilər od nə çəkir... Ananın onsuz da bağrı köz-köz idi. Bir yandan da Könülün leysana dönən göz yaşları ananın rahatlığını, yuxusunu əlindən almışdı.
Könül Aydının məzarı başına tək gedəndə onunla danışa bilir, günlərlə davam edən susqunluğuna ara verirdi.
Güllü yastığımı göz yaşım yuyur,
Fikirli gəzirəm hər yerdə sənsiz.
Nə bir əmanətin qaldı yanımda,
Ölmürəm, dözürəm hər dərdə sənsiz.
Könül bu şeiri deyəndə elə hönkürdü ki, yaxınlığa qonan göyərçinlər, küknar ağacının budağında cikkildəşən bir cüt qumru havaya qalxdı. Könül nişanlısının məzarı başında gözü doyanacan ağlayıb sonra payi-piyada yolu əlinə alıb gəlirdi, xeyli piyada gəlib yolu yarılayandan sonra isə avtobusa minirdi. Fikri dağınıq, halı xarab, saçları pərişan, gözləri yaşlı idi. Könül evə qayıdanda yolda keçmiş sinif yoldaşına rast gəldi. Qız Könülü solğun görüb kefsizləşdi:
- Hardan gəlirsən, Könül, niyə belə kədərlisən?
- Hardan gələcəyəm, nişanlımın məzarı üstündən.
- Ay qız, hər gün yollarda qalıbsan, ayda bir dəfə get. Yazıqsan, özünü üzmə.
Könül ona məsləhət verən rəfiqəsinin sözünü yarımçıq kəsdi:
- O mənim üçün ölməyib. Mən onu həmişə gözləyəcəyəm, gəlməsə də...
Könül sözünü tələsik deyib qızdan uzaqlaşdı. O hələ də gözləyir, nişanlısının gəlməyəcəyini bilə-bilə. O, nişanlısı ilə fəxr edir.
Könül hər dəfə qəbir üstündən evə qayıdanda gördüklərini, keçirdiyi hissləri, yaşadıqlarını "Aydınlı və Aydınsız günlər" adlı gündəliyinə qeyd edirdi. Bu gündəlikdə elə sirli, mübhəm duyğular var idi ki...
Könül adəti üzrə bu dəfə də gündəliyini siyirmədən götürüb yazı masasının arxasına keçdi. Gündəliyin hər səhifəsindən Aydın boylanırdı sanki...
Könül yazmağa başladı: "Aydın sonuncu dəfə zəng edəndə "gələn ay toymuzu edərik" demişdi. Sevincim yerə-göyə sığışmırdı. Yeni nişanlanmışdıq, ölüm girdi aramıza.
Aydınım, səni hər gün elə arzulayıram ki... Sən atamın yanına elçilərini göndərəndə sevincimin həddi-hüdudu yox idi. Gecəm-gündüzüm sevinc içində keçirdi. Mən də ailə həyatı quracaqdım, mənim də isti yuvam olacaqdı, heç olmasa gözüm yollardan yığışacaqdı. Ata-anamın nəvəsi olacaqdı. Sən harada olsaydın, mən də orada olacaqdım... Yox, sən məni cəbhə bölgəsinə aparmaq istəmirdin. Heç ad günündə icazə vermədin ki, gedib səni orada təbrik edim. Toy günümüz yaxınlaşdıqca, həyəcanım daha da artırdı. Aydın, sən məndən də çox səbrsizləşirdin. Toyumuzun yüksək səviyyədə keçməsini istəyirdin. Artıq hər şey həll olunmuşdu, bircə sənin gəlişindən başqa. Sən gəlmədin, heç vaxt dönmədin geriyə. Əhdinə vəfasız oldun... Yollara çox baxdım, lap çox. Yollar səni apardığı kimi geri qaytara bilmədi. Tabutun gəldi o yolla geri. Daha baxmıram yollara, indi ürəyimə baxıram. Sən çoxdandır ürəyimdəsən. Ürəyimi hamıdan gizlədirəm, çünki istəmirəm ki, insanlar sevgimə şərik olsun. Hər gün səninlə danışıram, deyirsən yollara baxma. Mən də yollara yox, ürəyimə baxıram daha. Sən gedəndə "bu əlcəkləri yaxşı saxla" - deyib boks əlcəklərini mənə əmanət etmişdin. Söz vermişdin ki, müharibə bitəndən sonra yenidən idmana qayıdacaqsan. Deyirdin ki, Könül, səni də idmana aparacağam. Mən də zarafatca deyirdim ki, Aydın, idmana apar, sonra da hərbiyə yazdır. Mənim hərbiyə marağım var idi əslində. Səninlə arzularımız çox idi, lap çox. Hər dəfə cürbəcür xəyallar qururduq. Həmişə sən deyirdin ki, bizim bir çətən uşağımız olacaq, mən çox uşaq istəyirəm. Dəhşətə gəlirdim ki, bu qədər uşağı neynəyirik? Sən çox ürəyiaçıq, səmimi oğlan idin, Aydınım. Mən sənə həmişə ürəkdən bağlı olmuşam".
Könül ata-ananın gözünün ağı-qarası yeganə övladı idi. Sevgi içində bəslənmişdi, nazı naz kimi çəkilmişdi həmişə. Bir sözü iki olmazdı evdə. Ərköyün idi. Bu xasiyyətləri onunla tanış olana qədər davam etdi. Onlar ilk baxışdan sevdilər bir-birini, nişanlandılar. Ərköyün qız yol gözləyən, qulağı telefon zəngində olan nişanlı qıza çevrildi. Bir az fikirli, bir az qayğılı göründü. Onun qayğılı, fikirli dolaşması, hər gün yollara baxması ata-anasını çox üzürdü. Könül hər gün Aydının yolunu gözləyirdi. Heç vaxt telefonu məşğul etməzdi. Evdə ata-anasına:
- İki-üç dəqiqə danışdınız bəsinizdir. Birdən Aydın zəng vurar. Onun vaxtı hardadır ki, saatlarla telefonu əlinə götürüb zəng vursun, - deyirdi.
Könül Aydına məftun olmuşdu. Nişanlısının xasiyyəti, ağır təbiəti, ona diqqətli olması, nazını çəkməsi Könülü fərəhləndirirdi. Onsuz da binadan-başdan Könül nazı çəkilməyə öyrəşmişdi. Aydının da ona sonsuz qayğısı qızın həyatında yeni səhifə açmışdı. Bu səhifənin müəllifi Aydın idi. Vaxt olmuşdu ki, Aydın Bakıda olanda gecə saat 12-nin tamamında nişanlısına çiçək aparmışdı:
- Gecən xeyir, qara qız.
Aydın Könülü cırnatmaq üçün ona qara qız deyirdi.
- Gecən xeyir.
- Aç qapını.
- Nə?
- Həyət darvazanızın ağzındayam. Taksi ilə gəlmişəm, saat 12-yə az qalıb, tez aç qapını.
Könül tələsik qapıya cumub darvazanın qapısını açmışdı. Qarşısında qucağında bir dəstə çiçək tutan nişanlısını görüb yaman həyəcanlanmışdı Könül.
- Sabah Tərtərə qayıtmalıyam, səhər erkən yola düşəcəyəm. Ona görə gecə gəldim ki, səninlə sağollaşım. Bu sənin gülün, Könülüm, qəlbim də ki, çoxdan səndədir. Mən gedirəm, Könülüm, sağlıq olsun, tezliklə görüşərik, - deyib nişanlısı ilə vidalaşdı. Taksi səhərdən bəri onu gözləyirdi.
Könül titrək barmaqlarını yanağına aparıb gözlərindən yuvarlanan yaşları silməyə çalışdı. Yaş hara quruyurdu ki? Elə bir bahar buludu Könülün gözlərinə köçmüşdü. Qapı ağzında qucağında çiçək qızının heykələ döndüyünü görən ana həyəcanla qızını səslədi.
- Ay bala, gecənin bu vaxtı darvazanın yanında nə edirsən? Bayaq kiminlə danışırdın? O gülü kim gətirib?
Könül muncuq kimi ard-arda düzülən sözlərdən hansına birinci cavab verəcəyini bilmirdi.
- Könül, səninlə deyiləm? Saatdan xəbərin var?
- Ay ana, Aydın gəlmişdi, sabah tezdən Tərtərə qayıdır. Gülü də o gətirib.
- Bəs niyə evə dəvət edib bir stəkan çay vermədin, birdən aclığı olardı uşağın.
- Vallah, ana, heç imkan vermədi ki, bir kəlmə danışam, tez sağollaşıb getdi, taksi şoferi gözləmək istəmirdi.
Könül otağına keçib gülü güldana qoydu. Qızılgüllər elə gözəl idi ki, qız onun gözəlliyinə baxmaqdan doymurdu. Nişanlısı zövqlü oğlan idi. Həmişə ona hər şeyin gözünü alırdı. Aydının aldığı hədiyyələr çox seçilirdi.
Könül heç cürə yata bilmirdi. Sabah nişanlısının Tərtərə qayıtması xəbəri qızın yuxusunu ərşə çəkmişdi. Canında qəribə bir qorxu vardı. Fikirləşirdi ki, Allah eləməsin, nişanlısının başına bir iş gələr, ondan sonra yaşamaz Könül. Qız nişanlısını yaxşı tanıyırdı, bilirdi ki, bir erməni yox, min erməni də olsa, Aydının gözünü qorxuda, yolundan döndərə bilməz. Səngər soyuq olanda qəlbinin dərinliyində gizlətdiyi, pünhanladığı sevgisinin oduna qızınırdı Aydın. Bunu özü demişdi pıçıltı ilə Könülə.
Qəfil gələn telefon zəngi onun fikrini yarımçıq qırdı. Zəng vuran nişanlısı idi.
- Könülüm, artıq evə çatmışam. Narahat olma, hər şey yaxşı olacaq. Allah qoysa tezliklə qayıdacağam.
Onlar bir neçə gün əvvəl nişanlanmışdılar. Könülün anası Pəri xanım qızına deyirdi:
- Aydın rəfiqəmin oğludur deyə demirəm, o çox ləyaqətli oğlandır. Qızım, elə oğlanın yolunu əbədi olaraq gözləməyə dəyər.
- Ay ana, Aydın tez qayıdacaq. Gələn ay toyumuzdur axı. Bilirəm ki, məndən çox o narahatdır.
Ana qızının Aydına ürəkdən bağlı olduğunu yaxşı bilirdi. Qızının gözünün yollardan yığışması, nişanlısının sağ-salamat ocağına qayıtmasını ana uca Yaradandan təmənna etdi...
Əslində, Könül inanırdı ki, Aydın sağ-salamat geri dönəcək. O heç cür Aydını şəhid kimi tabutda təsəvvür etmirdi. Deyirdi ki, Aydın əgər "qayıdacağam" deyibsə, mütləq qayıdacaq.
Kim küsüb, kim gedib qapını çırpıb,
Qırılıb könlümün aynası, Tanrı!
Mən nələr çəkirəm özün bilirsən,
Nə çəkir şəhidin anası, Tanrı?!
Aydın baş tacıdır məhəbbətimin,
Qəbri nişanıdır bil ülfətimin.
Mənim o oğlana sədaqətimin
Gözü yolda qalıb sonası, Tanrım.
Nə müddət gözlədim tabutu gəldi,
Qəfilcə üstümə bir qutu gəldi.
Qəlbimə əbədi fəryadı gəldi,
Canımdı odlara yanası, Tanrım!
Deyirlər o qız hamıdan küsüb qapanıb özünə. Hər gün ancaq özü ilə danışır. Kiminlə danışmalıdır ki, Könül? Aydını axtarır, gəzir hər yerdə. Kimdir ona soraq verən Aydından?
Könül gündəliyinə ağlaya-ağlaya belə bir cümlə yazdı: "Şəhid anası yuvası dağılmış quşa bənzəyir, quş yuvasını, şəhid anası da balasını axtarır! "Səngər soyuq olanda qəlbinin dərinliyində gizlətdiyi, pünhanladığı sevgisinin oduna qızınırdı Aydın".
Könül əbədi ayrılıqla hələ də mücadilə aparır. O, köksünə "Aydınlı və Aydınsız günlər" gündəliyini sıxıb acı-acı ağlayırdı. Könül zamanı dayandırmaq istəyirdi. Amma gücsüz idi təbii... Aydından ona bir cüt boks əlcəyi, bir də mübhəm, sirli duyğular üzərinə düzülən ağlar, güləyən, könüldağlayan xatirələr qalıb. Bu xatirələrdir Könülü yaşadan...
İradə SARIYEVA