Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi

Tarix: 13.02.2016 / 01:18
Bölmə: Sosial

İbrət alınacaq keşməkeşli bəşər tarixi göstərir ki, müxtəlif dünyagörüşə, dini-sakral baxış və milli-mənəvi dəyərlərə malik xalqlar həmişə bir-birilə ünsiyyət bağlamağa, ortaq mədəni dəyərləri bölüşməyə, sosial-iqtisadi əlaqələri qurmağa çalışıblar. Məhz bu nəcib təşəbbüslərin nəticəsi kimi dünyanı sarsıdacaq bir çox fəlakətlərin, müharibə və münaqişələrin qarşısı alınıb.

Bu baxımdan fərqli mədəniyyət və dini dünyagörüşlər arasında ortaq təmas nöqtələrinin inkişafı qloballaşan müasir dünyada sülhün, sabitliyin və dinc yanaşı yaşamağın qarantı kimi vacib amilə çevrilib.

Tarixən başqa millət və dinlərə, fərqli mədəniyyətlərə dözümlü yanaşması ilə seçilən Azərbaycanda tolerantlıq xalqımızın milli-mənəvi və islami dəyərlərindən qaynaqlanır. İftixarla qeyd edək ki, tarixin bütün mərhələlərində ölkəmizdə milli, irqi, dini zəmində heç bir diskriminasiya hadisəsi olmayıb. Hazırda bu dəyər millətlərarası münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi üçün müstəqil Azərbaycanın prioritet istiqamətlərindən biridir.

Tolerantlığın geniş məna tutumuna lakonik izah verən mərhum prezident Heydər Əliyev deyib: "Tolerantlıq həm insani münasibət və cəmiyyətdə gedən proseslərin, həm də dövlətlərarası, millətlərarası, dinlərarası münasibətlərin bir çox cəhətlərinə aiddir... O, təkcə dinlərin bir-birinə dözümlülüyü deyil, həm də bir-birinin adətlərinə, mənəviyyat və mədəniyyətlərinə dözümlülük deməkdir".

Müstəqilliyimizin ilk illərində mərhum prezident Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə qəbul olunan Konstitusiyada (1995-ci il) cəmiyyətdə dini, milli, etnik münasibətlərin yüksək səviyyədə tənzimlənməsi, vicdan azadlığının bərqərar olması istiqamətində xüsusi maddələr təsbit olundu. 2009-cu ildə isə Konstitusiyanın 18 və 48-ci maddələrinə edilən əlavə və dəyişikliklər hər bir Azərbaycan vətəndaşının vicdan azadlığının daha etibarlı qorunmasına xidmət etdi. Və nəhayət, "Dini etiqad azadlığı haqqında" AR Qanununa edilən düzəlişlər bu sahədə mövcud olan hüquqi aktların işləkliyinə stimul verməklə, "Azərbaycan modeli"nin örnək kimi qəbul edilməsinə şərait yaratdı. Nəticədə müstəqilliyimizin ilk illərində bizə tolerantlıqdan tövsiyə və bəzən də qəbuledilməz tələblər edən müasir Qərb politoloqları artıq Avropadakı dini-etnik qarşıdurmaları səngitmək üçün ölkəmizin tolerantlıq modelini müzakirə edir, öyrənirlər. Arqumentlərimizi 4 il bundan qabaq Londonda "Avropa multikulturalizminin perspektivləri: dinlərarası dialoq və dini tolerantlığın Azərbaycan modeli" mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransda Azərbaycan modeli haqqında səslənən obyektiv fikirlər təsdiq edir.

Hər sahədə olduğu kimi, dini və milli tolerantlıq istiqamətində aparılan islahatlar ölkəmizdə bu sahədə beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsinə şərait yaratdı. Bakıda "Sivilizasiyaların dialoqu", "İslamda dözümlülük" mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfranslar, İSESKO-nun 2009-cu il üçün Bakı şəhərini İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı elan etməsi, paytaxtımızda müxtəlif beynəlxalq humanitar forumların, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının XII Zirvə Toplantısı və digər mötəbər tədbirlərin keçirilməsi dövlətin bu sahədə apardığı siyasətin tərkib hissəsinə çevrilməsini təsdiq edir. Ölkəmizdə bütün milli və dini azadlıqların durumunu xarakterizə edən Prezident İlham Əliyev deyib: "Azərbaycanda müxtəlif dinlərə mənsub olan insanlar vahid ailə kimi yaşayırlar. Bu, bizim ən böyük sərvətimizdir və xalqımızın gündəlik həyatıdır". Fərəhlə qeyd edək ki, əldə etdiyimiz bu nailiyyət barədə insan hüquqları üzrə ixtisaslaşmış beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında xüsusilə qeyd olunub.

Bütün bunlarla yanaşı, o da qeyd edilməlidir ki, istər müstəqilliyimizin ilk illəri, istərsə də hazırkı dövrdə bəzən dini təbliğin Quran hikməti və bəşər qanunları vəhdətində yetərincə olmaması səbəbindən müəyyən daxili və xarici ekstremist qüvvələr məharətlə istifadə edib və indi də buna cəhd edirlər. Belə ki, keçən əsrin 90-cı illərində Bakı və Sumqayıtda fəaliyyət göstərən "Əbu Bəkr" məscidləri, onlarla azərbaycanlı gəncin İŞİD quruplaşması sırasında "cihad" etməsi, Bakının Nardaran qəsəbəsində baş verən antidövlət, antimilli hadisələri dini ekstremizmin nəinki vətəndaşların, ümumən dövlətin təhlükəsizliyinə ciddi təhdid olduğunu göstərdi. Bununla əlaqədar olaraq 2015-ci il dekabrın 25-də "Dini ekstremizmə qarşı mübarizə haqqında" Qanun qəbul edilməsini xüsusilə vurğulamaq lazımdır. Bu qanunun qəbulu ölkəmizdə dini ekstremizmə qarşı mübarizənin hüquqi və təşkilati əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, həm də dini ekstremizm əleyhinə mübarizəni həyata keçirən dövlət orqanları və vətəndaşların hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirdi. Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının indiyədək qoşulduğu bir sıra beynəlxalq konvensiyalar, qəbul etdiyi qanunlar da terrorçuluğun, ekstremizmin bütün təzahürlərinə qarşı mübarizəni nəzərdə tutur.

Multikulturalizm Azərbaycan dövlətinin milli-mənəvi, ümumbəşəri, humanist dəyərlərə söykənən davamlı siyasi kursudur. Multikulturalizm bir ideya və termin kimi ilk dəfə Avropada yaransa da, fəqət, xalqımızın əxlaq kateqoriyasına çevrilən bu dəyər hazırda özünün intibah dövrünü Azərbaycan mühitində yaşayır.

Məlumdur ki, bu il Azərbaycanda multikulturalizm ili elan olunub. Bu həm də mərhəmət, şəfqət və xoşməramlılıq ili kimi bütün dünyaya ölkəmiz tərəfindən göndərilən bir mesajdır. Deməli, Prezident İlham Əliyevin: "Multikulturalizmin dünyada alternativi yoxdur. Azərbaycanda multikulturalizm yaşayır və yaşayacaq" fikrinə uyğun olaraq respublikamız öz enerji, iqtisadi və milli təhlükəsizliyini qorumaqla yanaşı, multikultural təhlükəsizliyini də təmin etməlidir. Multikultural təhlükəsizliyin ümumi mahiyyəti, etnik, dini, irqi, mədəni mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, bütün xalqların, etnik qrupların mədəni dəyərlərinin qorunmasından ibarətdir. Burada əsas prinsip ölkə daxilindəki müxtəlif konfessiyalara siyasi münasibətin bərabər şəkildə yönəldilməsi, bütün xalq və etnik qrupların mədəni dəyərlərinin qorunmasına dövlət və cəmiyyət tərəfindən dəstək verilməsidir.

Qeyd edək ki, cari ilin multikulturalizm ili elan edilməsi ilə əlaqədar artıq beynəlxalq tədbirlərə start verilib. Belə ki, fevralın 8-dən 15-dək Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi (BBMM), Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondu və Bakı Slavyan Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə "Multikulturalizm Azərbaycanda həyat tərzi kimi: öyrən, araşdır, paylaş- 2016" adlı Beynəlxalq Multikulturalizm qış məktəbi fəaliyyətə başlayıb. BBMM-nın şöbə müdiri Hikmət Babayevin açıqlamasına görə, Bakı, Quba, Xaçmaz və Qusarda keçirilən tədbirlərdə Rusiya, İsveçrə, Ukrayna, Türkiyə, İtaliya, Portuqaliya, Polşa, Çexiya, Belarus, Bolqarıstan, Litva, İndoneziya, Yaponiya, Almaniya və Gürcüstanın ali təhsil ocaqlarından professor-tələbə heyətləri iştirak edirlər. Hazırda qış məktəbinin tədris hissəsində "Almaniya multikulturalizminin aktual məsələləri və Azərbaycan təcrübəsi", "Qafqaz Albaniyası Azərbaycan multikulturalizminin tarixi köklərindən biri kimi", "Yeni dünya nizamı və multikulturalizm" və digər mövzularda mühazirələr dinlənilir. Qeyd edək ki, yaxın günlərdə AMEA-nın nəzdində multikulturalizm problemləri üzrə elmi-tədqiqat virtual mərkəz və digər qurumlar da təsis ediləcək.

Müstəqillik dövründə xalqımızın öz kökü və islami dəyərlərə qayıdışı, insan haqq və azadlıqlarının qanunla qorunması nəticəsində əldə etdiyimiz dini-dünyəvi tolerantlıq və multikulturalizmin örnəkliyi həm də cəmiyyətin əxlaqi-mənəvi yüksəlişinə, müxtəlif inanclara sahib ölkə vətəndaşlarının bütövlüyü və birliyinə xidmət edir. Qloballaşma şəraitində həyata keçirdiyimiz irimiqyaslı enerji, nəqliyyat və informasiya dəhlizlərinin yaradılması, xarici investorların ölkəmizə uzunmüddətli sərmayə qoyması da şübhəsiz ki, ölkədəki daxili sabitlik və onu reallaşdıran dini və milli tolerantlıq sayəsində mümkün olub.

Təəssüf ki, tolerantlıq və multikulturalizm sahəsindəki uğurlarımız düşmənlərimiz və qərəzli opponentlərimizi rahat buraxmır. Antiislam və anti-Azərbaycan siyasəti yürüdən bu dairələr, əksinə, XXI əsrdə(!) ABŞ-da qaradərililərə qərəzli münasibətə, Avropada müsəlmanların müqəddəs dəyərlərinin təhqiri və miqrantların aşağılanmasına və s. neqativ hallara reaksiya vermirlər. Maraqlıdır ki, müsəlman ölkələrinə demokratiya dərsləri verən Qərbin beynəlxalq təşkilatları yaxın keçmişə qədər yaşadıqları Avropada tolerantlığın vəziyyəti, müsəlmanlara qarşı diskriminasiyaya aid faktların olması haqqında hesabatlar hazırlamırdılar. Belə hesabatlar Azərbaycan və bir sıra dövlətlərin haqlı tələbilə yalnız son illərdə hazırlanır. Qərbsayağı demokratiyanın ölkələrə zorla tətbiq olunmasının yolverilməzliyini dərk edən AŞPA-nın yeni sədri Pedro Aqramunt bu yaxınlarda deyib: "Avropanı təkəbbürlü olmamağa və Qərbsayağı demokratiyanı ölkələrə zorla diktə etməməyə çağırıram. Biz belə hallardan çəkinməliyik. Hər ölkənin öz tarixi və inkişaf yolu olduğundan, Qərbsayağı demokratiya modelini hansısa ölkəyə zorla tətbiq etdirməməliyik... Çünki biz bu cür siyasətimizlə bir çox ölkələri özümüzdən uzaqlaşdıra bilərik".

Tarixi dünyəvi - dini dəyərlərini, sivilizasion irsini və qanunun aliliyini qoruyan müasir Azərbaycan hazırda dünyanı sarsıdan çətin sosial-iqtisadi-siyasi şəraitdə dünya hüquq məkanına uğurla inteqrasiya edir. Müxtəliflikdə bir harmoniya olan Azərbaycanın tolerantlıq modeli artıq bu məkanda təkcə mənəvi borca deyil, eyni zamanda millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üçün siyasi və hüquqi tələbata çevrilib. Azərbaycanda tolerantlıq dil, din, düşüncə və irqindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaşa, diskriminasiyaya məruz qoymadan sosial-iqtisadi inkişaf üçün şərait yaradan və qanunla qorunan ləyaqətliliyin özüdür, yaşam tərzidir. Bunu 2015-ci il noyabrın 18-də Stokholmda keçirilən "Multikulturalizm və dinlərarası tolerantlıq: Azərbaycanın təcrübəsi və onun Avropa üçün əhəmiyyəti" mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfrans bir daha sübut etdi. Əminəm ki, bunu 2016-multikulturalizm ilinin nəticələri də sübut edəcək.

Vaqif CƏLİLOĞLU, T.e.üzrə fəlsəfə doktoru

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən çıxarılmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

Tarix: 30.09.2026 / 14:35

DİN-in Mərkəzi avtobus zolaqlarına daxil olan sürücülərə müraciət etdi - VİDEO

Tarix: 30.09.2026 / 12:50

Cəlilabadda kütləvi zəhərlənmə - araşdırma aparılır...

Tarix: 30.09.2026 / 12:06

"Bələdiyyələr 300-500 min evdən əmlak vergisi toplaya bilmir" - Siyavuş Novruzov

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 28.09.2026 / 22:22

Xüsusi şərtlərlə pensiya alan qulluqçuların pulları azala bilər...

Tarix: 28.09.2026 / 20:57

Azərbaycandakı Kürmük məbədinə Gürcüstan patriarxlığının iddiası... Real tarix...

Tarix: 28.09.2026 / 14:57

Dövlət qulluğuna qəbulun mürəkkəbləşdirilməsi ciddi suallar doğurdu...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...