Heç olmasa kəlağayı istehsalını kütləviləşdirmək olar axı...

Tarix: 12.02.2016 / 01:12
Bölmə: Sosial

Telman Ələkbərov: "Ənənəvi xalq sənətinin ən mühüm sahələrindən biri də kəlağayıçılıqdır"

Arif - kəlağayı ustası: "Kəlağayı istehsalı gəlir gətirən sahə olduğu üçün diqqət tələb edir"

Kəlağayı Azərbaycanda qadınlara məxsus, ipək sapdan toxunan dördkünc formalı baş örtüyüdür. Ölkəmizin qərb zonasında buna "çarqat" da deyilir. Bu örtük gözəllik, ismət, ləyaqət, ehtiram, sədaqət rəmzi olmaqla yanaşı, özündə Odlar Yurdu Azərbaycanın qədim tarixini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini yaşadır.

Kəlağayı istehsalı Azərbaycanda qədimdən məlumdur. Təbriz, Gəncə, Şamaxı, Şəki, Naxçıvan şəhərlərində yüksək keyfiyyətli kəlağayılar hazırlanırdı. Bu baş örtüyünün bir çox bölgələrdə istehsal olunmasına baxmayaraq, kəlağayı paytaxt Bakıdan 165 km. şimal qərbdə yerləşən İsmayıllı rayonunun Basqal qəsəbəsində və elə həmin səmtdə, lakin 320 km. məsafədə olan Şəki şəhərində daha geniş yayılıb.

Kəlağayının daha çox məhz bu bölgələrdə toxunmasının və yüksək keyfiyyətinin səbəbi, heç şübhəsiz, Şəki ipəyidir. Kəlağayının hazırlandığı bu unikal parçanın yaranması özü böyük prosesdir, tarixi isə çox qədimdir.

Şəki ipəyindən hazırlanan geyimlər, tikmələr, baş örtükləri də yüksək qiymətləndirilirdi. Elə bu səbəbdən kəlağayı istehsalı ilə məşğul olan yerli əhali ipəyi daha çox Şəkidə hazırlayıb, kəlağayını isə Basqalda yaradırdı. Odur ki, hər iki bölgə arasında müəyyən qədər məsafə olsa da, onların yollarını elə məhz "ipək telləri" bağlayırdı.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda vaxtilə kəlağayı yalnız qadın gözəlliyini tərənnüm etmirdi. Bunu həm də qurulacaq ailənin təməl daşı hesab etmək olardı. Belə ki, kəlağayısını oğlana bağışlayan qız eşqinə ömürlük sadiq qalacağına and içərdi. Yaxud da elçilik mərasimində qız tərəfinin razılığı alınandan sonra oğlan tərəfindən bir qadın qırmızı kəlağayıya bükülüb nişan üzüyünü təqdim edirdi.

Kəlağayı elə baş örtüklərindəndir ki, ona hər zaman ehtiyac duyulur. Dəbin sürətlə dəyişildiyinə baxmayaraq, örtüyün ölçüsü, naxışlarının forması olduğu kimi qalmaqdadır. Onu hətta dünyada ən uzunömürlü baş geyimlərindən biri kimi qəbul etmək olar.

İstər Azərbaycanda, istərsə də xarici ölkələrdə kəlağayıya olan böyük tələbat bu qədim sənət növünü indiyədək yaşadır.

Lakin son illər kəlağayı istehsalı əvvəlki dönəmlə müqayisədə azalıb.

Sənətşünas Telman Ələkbərov mövzu ilə bağlı bildirdi ki, ənənəvi xalq sənətinin ən mühüm sahələrindən biri də kəlağayıçılıqdır: "Dekorativ-tətbiqi sənət məhsulları içərisində özünün orijinal bəzək texnikasına görə kəlağayının xüsusi yeri var. Belə ki, bütün orta əsrlər boyu həm texnoloji, həm də məzmun etibarilə təkmilləşən və inkişaf edən kəlağayıçılıq sənəti XVIII-XIX əsrlərdə Azərbaycanda öz inkişafının ən yüksək mərhələsinə çatıb. Ədəbiyyat və çöl-etnoqrafik materialları isə sübut edir ki, həmin ipəyin mühüm bir hissəsi Basqalın payına düşüb və bu sırada kəlağayı mühüm yer tutub. Həmin dövrdə Gəncə, Şuşa, Şəki şəhərləri ilə bərabər, Basqal Azərbaycanın ən böyük ipəkçilik mərkəzlərindən biri olub. Əsrlər boyu bu diyarda kələğayıçılıq sənətinin mahir biliciləri və ustalarının əməyi sayəsində basmaqəlib üsulu ilə al-əlvan naxışlı kəlağayının zəngin nümunələri hazırlanıb. Onlar həmçinin milli naxış örnəklərinin qorunub saxlanmasında və nəsildən-nəsilə ötürülməsində də böyük xidmətlər göstəriblər. Lakin XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın ənənəvi kəlağayıçılıq mərkəzləri müxtəlif siyasi və sosial-iqtisadi səbəblər üzündən, xüsusilə də Rusiyadan daxil olan ucuz fabrik mallarının kustar karxana məhsullarını sıxışdırması nəticəsində mövqeyini dəyişib və kəlağayıçılıq tədricən yalnız iki mərkəzdə - Basqal və Gəncədə cəmləşməyə başlanıb. Məhz bu dövrdə Basqal kəlağayı istehsalında nəinki Azərbaycanda, eləcə də bütün Cənubi Qafqazda aparıcı mövqe tutub".

Basqaldan olan Arif adlı ustanın sözlərinə görə, kəlağayı hazırlamaq əziyyətli işdir: "Bir kəlağayı bir neçə dəfə rənglənməyə göndərilir. Bir kəlağayını, naxışından asılı olaraq, 3 gündən 1 həftəyə kimi hazırlamaq olar.

Məhsul əldə edilənədək bir neçə mərhələdən keçir. Bu iş zəhmət və səbr tələb edir. Elə bu baxımdan kəlağayı digər baş örtüklərinə nisbətən baha qiymətə satılır. Burada toxunan kəlağayılar müxtəlif rənglərə boyanır, fərqli naxışlarla bəzənir. Burada peşəkar toxucular tərəfindən istehsal olunan mallar öz keyfiyyəti ilə seçilir. Bu isə vaxtilə Basqalda ipək kəlağayı toxuculuğu sahəsində mövcud ənənədən qaynaqlanır. Əvvəllər Basqal qəsəbəsində çoxlu sayda kəlağayı sexi fəaliyyət göstərirdi. Sexlərdə gün ərzində 20-25 kəlağayı istehsal olunurdu. Eni və uzunluğu 2 metr olan ipək kəlağayılar ölkədə, eləcə də xaricdə şöhrət qazanmışdı.

20 il bundan öncə fəaliyyətini dayandıran bəzi sexlərdə avadanlıqlar olduğu kimi qalıb. Biz istərdik ki, həmin sexlər yenidən fəaliyyətə başlasın. Sexlərin yenidən fəaliyyətə başlaması Basqal sakinlərinin işlə təmin olunması deməkdir".

Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, kəlağayı istehsalı gəlir gətirən sahədir: "Hər zaman tarixi keçmişimizdən irs qalan nemətlərə böyük tələbat olub. Bu sahənin yenidən inkişaf etməsi üçün dövlət tərəfindən dəstək olmalıdır".

Günel CƏLİLOVA

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən çıxarılmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

Tarix: 30.09.2026 / 14:35

DİN-in Mərkəzi avtobus zolaqlarına daxil olan sürücülərə müraciət etdi - VİDEO

Tarix: 30.09.2026 / 12:50

Cəlilabadda kütləvi zəhərlənmə - araşdırma aparılır...

Tarix: 30.09.2026 / 12:06

"Bələdiyyələr 300-500 min evdən əmlak vergisi toplaya bilmir" - Siyavuş Novruzov

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 28.09.2026 / 22:22

Xüsusi şərtlərlə pensiya alan qulluqçuların pulları azala bilər...

Tarix: 28.09.2026 / 20:57

Azərbaycandakı Kürmük məbədinə Gürcüstan patriarxlığının iddiası... Real tarix...

Tarix: 28.09.2026 / 14:57

Dövlət qulluğuna qəbulun mürəkkəbləşdirilməsi ciddi suallar doğurdu...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...