Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı

Tarix: 12.02.2016 / 01:01
Bölmə: Sosial

İnsan doğulandan dünyadan köçənə qədər öyrənmək, öyrəndiyini paylaşmaq istəyi ilə yaşayır. Uşaqlar hər şeylə maraqlanır, gözü ilə gördüklərini, eşidib hiss etdiklərini maraqla, hətta bir qədər tələskənliklə öyrənir, sonra da böyüklərə suallar ünvanlayıb daha çox məlumat almaq istəyir. Əlbəttə, uşaqları maraqlandıran, diqqətini cəlb edən hər bir hadisəyə, məsələyə ətraflı izah verməliyik, əks təqdirdə onları nigaran qoymuş olarıq.

Uşağın mənəvi inkişafı, təfəkkürünün formalaşması, sağlam düşüncəsi, bunların daha da cilalanması, formalaşdırılması erkən yaş dövründən həyata keçirilməlidir. Övladının sağlam düşüncəli olmasını, onun gələcəyini aydın, işıqlı görmək istəyən hər bir valideyn uşağının ilk olaraq mənəvi inkişafına xüsusi diqqət yetirməlidir. Elə bir dövrdə yaşayırıq ki, uşağın cəmiyyətə qorxusuz buraxılması böyük problem kimi qarşımızda durur. Biz valideynlərin əsas vəzifələrindən biri sağlam mənəviyyatlı, sağlam düşüncəli uşaqlar, gənclər yetişdirməkdir. Bugünkü uşaq sabahkı gəncdir və onun mənəviyyatı körpəlikdən cilalanır. Bu gün qarşımızda ciddi məsələlər durur. Necə edək ki, internet resursları bolluğunda, çeşidli texnologiyaların həyatımıza, ailəmizə daxil olduğu bir zamanda, sosial şəbəkələrin, zərərli qrupların virtual aləmdə mövcud olduğu halda ziyanlı vərdişlərdən uzaq uşaqlar böyüdə bilək. Nəzərə alsaq ki, zərərli vərdişlər daha çoxdur, bu halda hər kəsin narahatlığı təbii qarşılanmalıdır. Bu qayğılar var və bizi narahat edir. Ancaq bundan üstün olan müsbət meyllər də var ki, bunlar uşaqların yetişməsinə, gələcəyinə nikbin baxmağımıza kömək edir, bizi qayğıların pəncəsindən qoparır. Uşaq və gənclərin mənəvi-fiziki inkişafından danışırıqsa, burada mütləq saysız müsbət təsirləri qeyd etməliyik. Uşaq və gənclərin mənəvi-fiziki inkişafında rolu olan faktorlar çoxdur. İlk olaraq vurğulayaq ki, uşaqların mənəvi inkişafının birinci mərhələsi ailə ilə bağlıdır. Ailədəki ab-hava, atmosfer, valideynlərin münasibəti uşaqların mənəvi inkişafına xüsusi təsir edir. Bu təsir həm müsbət, həm də mənfi tərəfdən özünü göstərə bilər. Ailə mühiti sağlamdırsa, bu sözsüz ki, özünü müxtəlif istiqamətlərdə büruzə verəcək, sağlam deyilsə, travmatik zədə kimi uşağı izləyəcək. Bu gün cəmiyyət sağlam insanlara ehtiyac duyur. Mənəvi-fiziki baxımdan sağlam olan vətəndaş dövlətə başucalığı gətirər. Azərbaycanda dövlət səviyyəsində uşaq və gənclərin mənəvi və fiziki tərbiyəsinin inkişafına, formalaşmasına xüsusi əhəmiyyət verilir. Uşaq və gənclərin mənəvi tərbiyəsinin formalaşmasını həyata keçirən əsərlər, kitablar, şeirlər o dərəcədə sağlam olmalıdır ki, uşaqlarda humanizm formalaşdıra bilsin. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində, orta məktəblərdə uşaqların mənəvi tərbiyəsinin inkişafına son illər daha çox qayğı ilə yanaşılır. Dövlətin bu istiqamətdə həyata keçirdiyi siyasət uşaq və gənclərin mənəvi və fiziki inkişafına təkan verir. Hazırda uşaq bağçalarında uşaqların mənəvi tərbiyəsinin formalaşmasına səbəb olan vəsaitlərdən istifadə edilir, uşaqlara şeirlər, nağıllar öyrədilir, onlara yaxşı və pisin fərqləri izah edilir, dövlətimiz, bayrağımız sevdirilir.

Uşaq və gənclərin mənəvi və fiziki inkişafından danışırıqsa, mütləq bu məsələyə ətraflı yanaşmaq lazımdır. Bilirik ki, uşaqların öz vaxtını necə keçirməsi bir sıra hallarda valideyndən asılıdır. Uşağın rejimini ata-ana müəyyənləşdirir. Buna təbii yanaşmaq lazımdır. Ümumiyyətlə, mütəxəssislər uşaq və gəncləri iki qrupa bölür. Birinci qrupa vaxtını səmərəli keçirən, öz inkişafı üçün çalışan, özünü daim təkmilləşdirən gənclər, ikinci qrupa isə vaxtını boş əyləncələrə sərf edən gənclər daxildir. Bu uşaqlara da aiddir. Yəni uşaqlar da vaxtını ya dərs oxumağa, xarici dil öyrənməyə, intellektual oyunlar oynamağa, müxtəlif yaradıcılıq dərnəklərində məşğul olmağa, ya da kompyuter oyunlarına sərf edir. Ekspertlər bildirir ki, bəzi gənclər sosial şəbəkələrdə boşuna vaxt keçirir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, heç də hər gənc sosial şəbəkələrdən səmərəli istifadə etmir. Bununla yanaşı, xalqa, cəmiyyətə, ətrafındakılara fayda verə bilən gənclər də çoxdur. Hər kəs bilir ki, dövlət uşaq və gənclərin inkişafına böyük qayğı ilə yanaşır. Yerli televiziyalar məktəblilər və tələbələr üçün intellektual yarışlar keçirir. Bu yarışlar uşaqların formalaşmasına, məlumatlanmasına, gələcəyə daha inamla addımlamasına stimul verir, şərait yaradır. Qeyd etmək lazımdır ki, savad, intellekt hər dövrün gəncində o dövrə uyğun şəkildə inkişaf edir. Mütəxəssislər hesab edir ki, müasir Azərbaycan gəncləri əxlaqi cəhətdən bir çox ölkələrdən irəlidədir. Həmçinin savadlı, peşə sahibi olan gənclərimizin səviyyəsi də əksər mütəxəssisləri qane edir. Gənclərin mənəvi inkişafında sabaha inam hissi xüsusi götürülməlidir. Onlarda sabaha inamı yaşlı nəsil

və dövlət formalaşdırmalıdır. Hesab edirik ki, dövlət öz üzərinə düşənləri proqram xarakterli məqsədyönlü layihələrlə reallaşdırır. Bilirik ki, son illər ölkəmizdə idmana, uşaq və gənclərin fiziki sağlamlığına böyük diqqət yetirilir. Mütəxəssislər bildirir ki, müasir gənclərimizin fiziki cəhətdən inkişafına təsir edən amillərə idman, təmiz hava, gəzinti kimi məsələlər daxildir. Bilirik ki, uşaq və gənclərin mənəvi inkişaf üçün savadı artıran kitablar, sərgilər, festivallar keçirilir, bilik yarışları təşkil edilir. Bundan başqa, təbiətlə tanışlıq da, tariximizi öyrənmək, xalqımızın yaratdıqları haqqında məlumat əldə etmək də gənclərin mənəviyyatına zənginlik gətirir.

Məlumdur ki, Azərbaycanda dövlət gənclər siyasətinin əsas istiqamətləri Heydər Əliyev tərəfindən müəyyənləşdirilib. Sirr deyil ki, ortada kifayət qədər uğurlar, dəyərli nəticələr var. Gənclərin mənəvi-fiziki inkişafı ilə bağlı indiyə qədər bir sıra sənədlər qəbul edilib. Onlardan 2005-2009-cu illəri əhatə edən gənclərlə bağlı Dövlət Proqramını, "Azərbaycan gəncliyi 2011-2015-ci illərdə" Dövlət Proqramını qeyd edə bilərik. Adıçəkilən sənədlər çərçivəsində çox işlər görülüb və görülməkdədir. Uşaq və gənclərin fiziki tərbiyəsində dövlətin gördüyü işlər misilsizdir. Əvvəlcə onu deyək ki, hazırda ümumtəhsil orta məktəblərinin, eləcə də kollec və ali təhsil ocaqlarının əksəriyyətində tələb olunan avadanlıqlarla təchiz olunan idman zalları fəaliyyət göstərir. Bu zallarda uşaq və gənclər öz fiziki sağlamlığının qeydinə qalır. Bundan başqa, qəsəbələrin çoxunda ayrıca idman zalları, futbol meydançaları var və bu məkanlarda da uşaq və gənclərin aktiv olduğunu müşahidə edirik. Bu gün fiziki inkişafla bağlı görülən tədbirlər sırasında idmanın inkişafına strateji yanaşma mövcuddur. Bu sahədə nəzərdən qaçmayan çox incə məqamlardan biri odur ki, gənclərin fiziki sağlamlığına yalnız paytaxtda və iri şəhərlərdə deyil, bölgələrdə, ucqarlarda, əyalətlərdə də ciddi fikir verilir. Son illər Azərbaycanın ən ucqar rayonlarında belə ən müasir standartlara cavab verən idman zalları və qurğuları dövlətin maliyyəsi və dəstəyi hesabına vətəndaşların, əsasən də yeniyetmə və gənclərin istifadəsinə verilir. Bu az iş deyil. Bəlli olduğu kimi, bu qurğularda məşq edən uşaq, yeniyetmə və gənclər arasında xeyli sayda peşəkar idmana gələnlər var. Bakı ilə yanaşı, bölgələrdə də ən yeni idman texnologiyaları ilə təchiz edilən olimpiya kompleksləri tikilərək istifadəyə verilib. Bunun nəticəsidir ki, hazırda Azərbaycan beynəlxalq aləmdə, ən mötəbər yarışlarda əldə etdiyi idman uğurlarına görə idman ölkəsi olaraq tanınır. Bu da dövlətimizin böyük uğurlarındandır. İdman hər bir dövləti tanıdan, təbliğ edən bir sahədir. Qeyd etdiyimiz kimi, ölkəmizin də bu sahədə xeyli nailiyyəti var.

Azərbaycanda uşaq və gənclərin mənəvi-fiziki inkişafını təhlil edərkən görülən işlərə qol-qanad, rövnəq verən çoxlu sayda faktla üzləşirsən. Uşaqlardan, onların məşğuliyyətindən, əqli, mənəvi, fiziki inkişafından danışırıqsa, burada məktəbəqədər təhsil ocaqlarının, uşaq intellekt kurslarının fəaliyyətini də vurğulamalıyıq. Uşaq bağçalarının bir çoxunda uşaqların həm mənəvi, həm fiziki cəhətdən mükəmməl inkişaf etməsi üçün böyük şərait yaradılıb. Dövlət nəzarətində olan uşaq bağçaları təlim-tərbiyə vəsaitləri, qurğularla, hətta kompyuterlə, stolüstü elektron oyun vasitələri ilə təmin edilib. Bu gün dövlət uşaq bağçalarına xüsusi diqqət yetirir. Bu da uşaqların ağıllı, tərbiyəli, vətənpərvər yetişməsinə təkan verir. Sözümüzün canı odur ki, artıq uşaq bağçaları özünü təsdiqləyir və dövlətin uşaqlarla bağlı siyasətinə dayaq dura bilir. Xüsusi istedadı olan uşaqlara dövlətin diqqət və qayğısı yüksəkdir. Bir çox hallarda belə uşaqların istedadı bağçada üzə çıxır, onları müəllimlər istiqamətləndirir. Sevindirici haldır ki, 4-5, 6-7 yaşlı uşaqlar musiqiyə, rəqsə, yüngül atletikaya, gimnastikaya böyük maraq göstərir. Bu gün ayrı-ayrı musiqi ocaqlarında, idman qurumlarında məşğul olan uşaqların sayı günü-gündən çoxalır. Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin tapşırıq və tövsiyələrinə uyğun olaraq, gənclərin intellektual və yaradıcı potensialının üzə çıxarılması, xüsusilə regionlarda yaşayan gənclərin fəallığının artırılması istiqamətində məqsədyönlü layihə və proqramlar hazırlanıb həyata keçirilir. Bu layihələrin məqsədi dövlətin gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər ruhunda tərbiyə almasına, vətənpərvər vətəndaş kimi yetişməsinə yönələn siyasətini yerinə yetirməkdir. Azərbaycan dövlətinin bəlli gənclər siyasəti var və bu siyasətin də məqsədi, məramı aydındır. Gənclər siyasətinin əsas istiqamətlərindən danışarkən qeyd etməliyik ki, bu siyasət "Gənclər siyasəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyənləşdirilib. Sənəddə gənclərin mənəvi-əxlaqi tərbiyəsi və mədəni həyatda iştirakı, istedadlı gənclərə dövlət qayğısı, gənclərin sağlamlığının qorunması, fiziki inkişafı və digər əsas məsələlər yer alıb. Əlbəttə, bu kimi məsələlər gənclərə ciddi stimul verir.

Uşaq və gənclərin mənəvi və fiziki inkişafı haqda çox fikirlər söyləmək olar. Uşaqların, gənclərin bütün istiqamətlərdə sağlam yetişməsində mühitin də ayrıca yeri var. Sözsüz ki, yaşadığımız mühit kifayət qədər şəffaf olmalıdır ki, uşaq və gənclər özlərini tapsın. Bunun üçün də dövlət öz səylərini əsirgəmir, cəmiyyətin də bu mühüm məsələdə fəal olması lazımdır.

Uşaq və gənclərin fiziki-mənəvi inkişafı gələcəyimizin sağlam təməllər üzərində pərvəriş tapmasına əsasdır. Düşünürük ki, bu sahədə kifayət qədər uğurlar var və bu uğurların daha geniş miqyas alması arzuediləndir. Ailə, bağça, məktəb, cəmiyyət bu sahədə həmrəy olsalar, uğurlardan, nailiyyətlərdən, sağlam gələcəkdən danışa bilərik.

İradə SARIYEVA

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.