Gülüş dolu əhvalatlar...

Tarix: 14.10.2015 / 02:12
Bölmə: Sosial

Oxudum, düşündüm, ancaq bilmirəm gülüm, yoxsa ağlayım?

"Mən gülüş dolu əsərləri ona görə yazmıram ki, yalnız oxuyub gülsünlər, yazıram ki, "marallarım"ın düşdüyü vəziyyəti görsünlər və düşünsünlər" - görkəmli satirik yazıçı, dramaturq Xeyrəddin Qocanın fikridir. Doğrudan da yazıçı hadisələri çoxlarından tez görür, müşahidə edir, hissiyyatından keçirir və qələmə alır. Xeyrəddin Qocanın acıya-acıya yazdıqlarını ibrət götürə-götürə oxuyub dərk etmək lazımdır.

Xeyrəddin Qocadan yazacağam, amma əsərlərindən yox, bu dəfə yazıçının gülüşündən, illərdir başına gələnlərdən, yaşadığı maraqlı hadisələrdən və lətifəyə, gülüşə çevrilən əhvalatlardan bəhs edəcəyəm.

Bu yaxınlarda "Yazıçı" nəşriyyatı "Xeyrəddin Qocanın gülüşü" adlı miniatür kitab buraxıb. Miniatür kitabı vərəqləyəndə öncə elə bildim ki, əhvalatlar Xeyrəddin müəllimin qələmə aldıqlarıdır, sonra gördüm xeyr, yazıçının başına gələnlər, yaşadığı hadisələr burada əks olunub.

Nəşriyyat yazıçının yerində deyilmiş atmacalarını, zarafatlarını, pritçalarını zilini zil, bəmini bəm edərək oxuculara təqdim edir.

Üzü keçmiş çağlardan bəri görkəmli insanların, mütəfəkkirlərin, qələm adamlarının, müdriklərin yaratdığı lətifələr olub. Bəhlul Danəndə, Xoca Nəsrəddin (Molla Nəsrəddin), Hacı dayı kimi tarixi şəxsiyyətlərlə bağlı dodaqqaçıran, eyni zamanda da düşündürən, ibrətamiz lətifələr çox geniş yayılıb. XX əsrdə görkəmli şairimiz Hüseyn Arifin lətifələri də bu baxımdan çox maraqlı və diqqətəlayiqdir. Sözsüz ki, bunlar real hadisələr fonunda baş verir və təbii olaraq lətifəyə, gülüşə çevrilir.

Xeyrəddin Qoca ilə bağlı əhvalatlar da bu cür meydana gəlib. Bu hadisələri yazıçının özü yaratmayıb, özü yaranıb. Təbii şəkildə yarandığı üçün də ürəyə yatımlıdır. Xeyrəddin müəllimi çoxdan tanıyıram, tez-tez redaksiyamıza gəlir. Hər gəlişində də özü ilə işıq gətirir, o işığın zərrələri lətifəyə, gülüşə çevrilir, şirin zarafatlara qanad verir. Bir məqamı da qeyd edim ki, qəhrəmanımız olduqca ciddi adamdır, bu ciddiyyət onun yaradıcılığında, yazı-pozusunda da özünü büruzə verir. Onunla bağlı meydana gələn gülüş sovqatının da mayasında əslində ciddi mahiyyət durur.

Onun adı ilə bağlı yaranan bədii söz-söhbətlərdən reallığımız, gün-güzəranımız boylanır, özbaşnalıq, sözünün ağası olmayan insanların gülünc vəziyyətə düşməsi, əl-ayağa dolaşan qüvvələrin sərt tənqidi boy göstərir.

Yazıçının gülüşü toplanan kitabdan-bu gülüş dolu aynadan üzümüzə acı həqiqətlər baxır desəm yanılmaram.

"Göndərin bazara" lətifəsi də onlardan biridir.

X.Qoca:

- Bilirsiz kişilər nədən ölür? Kişiləri öldürən bircə şeydir: siyahını verin əlinə, hər gün göndərin bazara. İnandırıram sizi, canları elə bu yollarda çıxacaq. Görmürsünüz, gündə birini infarkt vurur?

Əslində, ilk baxışdan gülməli görünür, hətta qəh-qəhə çəkib gülürük də. Ancaq dərinə gedib düşünəndə, mətnin mahiyyətinə varanda həqiqətlə üzləşirik.

Xeyrəddin müəllimin öz dilindən gülüş doğuran hekayətləri, hadisələri az eşitməmişik. Yəqin çoxlarınız bu söhbətlərin canlı şahidisiniz.

"Onsuz da görmürsünüz..." adlı lətifənin məzmunu maraqlıdır. Bu, yazıçının başına gələn real hadisədir:

Xeyrəddin Qoca Korlar Cəmiyyətində çıxan "Dan ulduzu" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində işləyirdi. Lakin redaksiya idarədən uzaqda yerləşirdi. Bir gün Cəmiyyətin sədri Xeyrəddin müəllimə zəng edərək deyir ki, "çoxdandır səni görmürəm, gəl, bir söhbət edək".

Xeyrəddin Qoca:

- Əşi, elə telefonda söhbət edirik də. Ora gəlməyimin nə mənası? Onsuz da siz məni görmürsünüz-deyir.

Fikirləşirəm ki, bəlkə hər birimizin başına gülməli hadisələr gəlir, özümüz də bilmədən yumor qəhrəmanı olur, ətrafımızdakıları da bura daxil edirik, amma bizim yumorumuz üzə çıxmır. Hesab edirəm ki, bunun üçün ya cəsarətimiz zəifdir, ya da ki, bu xarakter heç yoxdur. Xeyrəddin müəllimin lətifələri kifayət qədər cəsarətli atmacalarla doludur. Maraqlıdır, bu lətifələrdən heç kim inciyib küsmür, əksinə, özünü Xeyrəddin müəllimin gülüş aynasında görməkdən məmnun qalır. Doğrudur, incik qalanlar da ola bilər, onlar bu aynada özlərinin eybəcər şəkillərindən ya utanır, ya da qorxur, bu səbəbdən səslərini çıxarmırlar. "Xeyrəddin Qocanın gülüşü"ndə atmacalar, gülməcələr öz yerində, ibrətamiz əhvalatlar da az deyil. Bu gülüş çələngi ona görə çap edilib ki, oxucular yazıçıya daha yaxından bələd olsunlar, onun şəxsiyyətini, düşüncəsini, həyata baxışını, prinsiplərini, münasibətini bilsinlər. Bu çələngdə yer alan hər bir lətifə, atmaca, acıtma, hazırcavablıq, müdriklik ştrixləri yazıçının könül bağının gülləridir. Hər kəs o çələngdə özünə aid olan gülü, çiçəyi, başqa birisi tikanı axtarır. Kim nəyə layiqsə, onu da əldə edir. Oxucunu aldadanlar, ona sənət əsəri adına maklatura təqdim edənlər, gülməcə paltarında bayağı lövhələr göstərənlər yaxşı olar ki, "Xeyrəddin Qocanın gülüşü"nü vərəqləsinlər. Bu miniatür kitabda öyrənməli çox şey var. Ciddi gülüş, ciddi atmaca, hədəfə yönələn əhvalatlar oxucunu dərindən düşündürür, həm də xoş əhval-ruhiyyə yaradır.

"Xeyrəddin Qocanın gülüşü"nün əlyazması ilə tanış olan xalq şairi Nəriman Həsənzadə yazır: "Hörmətli qələm dostumun həcmcə kiçik yazılarını oxuduqca, gözlərim önündə həyatın istisini, soyuğunu görmüş bir insan canlanır. O, birinci növbədə müşahidələrindən yüksəkdə durmağı bacaran hazırcavabdır...".

Xalq şairinin fikirlərinə mən də dəstək oluram, oxucuların da bu fikirlərə biganə qalmayacaqlarını bildirirəm.

Miniatür kitabdakı gerçək hadisələr, əhvalatlar həyatın hər üzünü, yaşadığımız dünyanın rəngarəngliyini ifadə edə bilib. Burada əks olunan və günümüz üçün maraqlı, aktual olan məsələlərin gələcəkdə də diqqət çəkəcəyinə şübhə etmirik.

Çünki Xeyrəddin Qocanın gülüşü müdrik gülüşdür. Bu gülüşdən hər kəsə pay düşür.

Aytəkin KƏRİMLİ

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 01.10.2026 / 23:12

Yağıya “can” demə... düşmənə əyilmə... Dilican dərəsi...

Tarix: 01.10.2026 / 22:38

Dissertasiyaların rus dilində yazılmasının yaratdığı problemlər

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:23

Hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Azərbaycan hərbçisi Ermənistan ərazisində saxlanılıb

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən çıxarılmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

Tarix: 30.09.2026 / 17:34

“Nar” “AiNar” rəqəmsal köməkçisini istifadəyə verdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:18

Rusiya Ermənistanı “qaz rıçağı" ilə inqilaba sürükləyir...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...