Vüsalə Ağabəyli:"Bu o demək deyil ki, repetitorluğu azaltmaq mümkün deyil"
Rizvan Fikrətoğlu: “Təmayül sinifləri yaratmaqla müəyyən qədər bunun qarşısını almaq olar”
"Hamı üçün eyni şəraitin yaradılması rəqabətli qəbul sistemi ilə tam üst-üstə düşmür. Repetitorluğu ləğv etmək və ya qadağan etmək mümkün deyil". Bunu elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev Trend Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinə, APA İnformasiya Agentliyinə və "Xəzər TV" televiziya kanalına birgə müsahibəsində bildirib.
Nazirin sözlərinə görə, nəzəri olaraq bunu etmək olar, amma praktiki olaraq onun icrası mümkün olmayan bir qərardır.
"Repetitorluğun qadağan edilməsinin öyrənmə və insan inkişafı baxımından hansısa müsbət nəticə verəcəyinə inanmıram. Zaman etibarilə həlli harada görürəm? Mənə görə, ali təhsil sadəcə təhsilin növbəti pilləsidir. Kim istəyirsə, ali təhsil ala bilməlidir. Ali təhsilə qəbul çətin olmamalıdır, ali təhsili bitirmək çətin olmalıdır. Bizdə ali təhsili bitirmə ehtimalı 85-90 faizdən yuxarıdır. Yəni qəbul olunmusansa, demək olar ki, mütləq bitirəcəksən. Məhz bu 90 faizlik göstərici bizi daha çox narahat etməlidir. Mühəndis olmaq rahat proses olmamalıdır. Dünyanın heç bir yerində yaxşı mühəndis olmaq üçün rahat yol yoxdur. İnsan uğur əldə etmək üçün müəyyən çətinliklərdən keçməlidir. İstənilən peşənin ən yaxşılarından biri olmaq kifayət qədər zəhmət, tələbkarlıq və narahatlıq tələb edir", - Emin Əmrullayev bildirib.
Elm və təhsil naziri deyib ki, repitorluğu ləğv etmək praktik şəkildə mümkünsüzdür. Bu nə dərəcədə doğrudur? Repitorluğu ləğv ermək mümkündür, yoxsa yox?
Mümkündürsə necə mümkündür, mümkün deyilsə niyə mümkün deyil?
Qeyd edək ki, bəzi ekspertlər hesab edir ki, repitorluğu praktik cəhətdən də ləğv etmək mümkündür.
Ekspertlər deyir ki, Azərbaycanda yeni təmayül tədris modelinə keçilir.
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin (BŞTİ) tabeliyində fəaliyyət göstərən tam orta ümumtəhsil müəssisələrində X-XI siniflər üçün nəzərdə tutulan yeni təmayül tədris modelini tətbiq edilirsə repetitorluğa nə ehtiyac var. Rəsmi məlumata görə, şagirdlər əlavə hazırlıq kurslarına ehtiyac duymadan məktəbdə təşkil olunan gücləndirilmiş tədris prosesi vasitəsilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul üçün zəruri bilik və bacarıqlara yiyələnəcəklər. Şagirdlər orada tam ödənişsiz şəkildə ali məktəbə hazırlaşacaqlar. Ekspertlər hesab edirlər ki, əslində bu tədris modeli gücləndirilərsə əlavə repitora ehtiyac qalmayacaq. Yeni tədris modeli otruşduqca repitorlar sıradan çıxacaq.
Filologiya elmləri doktoru, professor Vüsalə Ağabəyli baki-xeber.com-a bildirdi ki, elm və təhsil nazirinin "repetitorluğu ləğv etmək praktik şəkildə mümkünsüzdür" fikri müəyyən mənada reallığı əks etdirir. "Çünki repetitorluq sadəcə ayrıca bir sistem deyil, məktəb təhsili, qəbul imtahanları və valideyn gözləntilərinin yaratdığı nəticədir.
Repetitorluğu inzibati qərarla bir gündə ləğv etmək mümkün deyil. Tələb yüksək olduğu müddətdə bu xidmət də mövcud olacaq. Valideynlər və şagirdlər ali məktəblərə qəbul üçün əlavə hazırlığa və ya yaxud tədris prosesində mənimsəmədə geriləmə olduğu üçün ehtiyac duyduqlarını düşündükcə repetitorluq yaşayacaq.
Amma bu o demək deyil ki, repetitorluğu azaltmaq mümkün deyil. Əgər məktəbdə verilən təhsil keyfiyyətli olsa, dərslər qəbul proqramına uyğun qurulsa, müəllimlərin motivasiyası artırılsa və qiymətləndirmə sistemi məktəbdə əldə olunan bilikləri obyektiv əks etdirsə, repetitorluğa ehtiyac əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.
Deməli, məsələ odur ki, "repetitorluğu ləğv etmək mümkündürmü?" sualından daha çox "şagird niyə repetitora ehtiyac duyur?" sualına cavab axtarmalıyıq. Yenə də qeyd edirəm, bəzən mənimsəmədə çətinlik yaranır, bəzən isə daha əksinə şagird ona ötürələn informasiya ilə qane olmur, ona görə də mütləq şəkildə əlavə dəstəyə, repetitorluğa ehtiyac duyulur. Yəni, tamamilə olmaması mümkün deyil və ya qadağa qoymaq düzgün deyil".
V. Ağabəylinin fikrincə, lakin orta məktəb təhsilindəki boşluqlardan qaynaqlanaraq məcburiyyət qarşısında qalıb repetitorlara üz tutmaq, təbii ki, bizim ciddi problemlərimizdəndir:"Səbəblər aradan qaldırılmadan nəticəni aradan qaldırmaq mümkün deyil.
Repetitorluq yalnız bir problem deyil, təhsil sistemində mövcud olan ümumi problemlərin göstəricisidir".
Təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlunun nazirin açıqlamasına münasibəti belə oldu ki, bu sahədə dərindən islahatlar aparılmadan repetitorluqdan tam xilas olmaq mümkün deyil. "Tam şəkildə repetitorluğu ləğv etmək praktiki olaraq çox çətindir, hətta mümkünsüzə yaxın ola bilər. Amma repetitorluğa olan ehtiyacı əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkünsüz deyil. Bu nazirin çıxışında da var. Yəni təmayül sinifləri yaratmaqla müəyyən qədər bunun qarşısını almaq olar. Ümumiyyətlə, repetitorluğu, repetitorluğa olan ehtiyacı aradan qaldırmaq nəzəri və praktiki baxımdan mümkündür. Amma mən düşünürəm ki, bu uzunmüddətli islahat tələb edir. Həm də repetitorluğun əsas səbəbləri var. Məktəb proqramında qəbul imtahanında olan suallar arasında çətinliyin çox olması, yəni sualların daha çətin düşməsi, siniflərdə fərdi yanaşmanın zəif olması, universitet qəbulu üçün yüksək rəqabətin olması, valideynlərdən əlavə təminat istəyi, məktəblər arasında keyfiyyət fərqləri-bunlar qaldıqca düşünürəm ki, repetitorluq da hələ qalacaq. Ümumiyyətlə, dünyada da vəziyyət belədir. Bu tək Azərbaycanda deyil, yəni xaricdə də repetitorluq var. Hətta məsələn, Çində repetitorluğa qarşı sərt məhdudiyyətlər tətbiq edilsə də, müxtəlif formalarda əlavə hazırlıq bazarı tam yox olmayıb. Həmçinin Türkiyədə də belədir. Başqa ölkələrdə də qəbul imtahanları olan yerdə repetitorluq geniş yayılıb. Bu da onu göstərir ki, repetitorluq təkcə təhsil sisteminin problemi deyil, o həm də rəqabət və valideyn davranışları ilə bağlı sosial iqtisadi hadisədir. Repetitorluğa nə vaxt ciddi şəkildə azalır? Bu zaman məktəb təhsili yüksək keyfiyyətli olarsa, qəbul imtahanları məktəblə sıx bağlılıq yaradarsa, sonra şagirdlərin məktəbdə əlavə dəstək alma imkanı olarsa, ondan sonra bu halda, yəni repetitorluq müəyyən qədər azala bilər. Bununla belə, hətta ən inkişaf etmiş təhsil sistemlərində belə müəyyən səviyyədə özəl dərs bazarı qalır. Çünki bəzi şagirdlər daha yüksək nəticə, daha prestijli universitet və yaxud da fərdi yanaşma istəyirlər. Ümumiyyətlə, cənab nazirin fikri repetitorluğu tamamilə yox etmək mümkün deyil mənasında başa düşülürsə, bu kifayət qədər əsaslı mövqedir. Çünki tələb, rəqabət və fərdi hazırlığa ehtiyac olan yerdə belə xidmətlər yenidən yaranır. Amma repetitorluğa ehtiyacı azaltmaq mümkün deyil kimi bunu başa düşmək olmaz. Çünki təhsil sistemində ciddi islahatlar aparılarsa, bu repetitorluğun miqyasını və onun asılılığı əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər"-deyə R.fikrətoğlu qeyd etdi
İradə SARIYEVA
