Sahib Məmmədov: “Süni inetellektdən istifadə etməklə daha çox operativliyi təmin etmək olar”
Ölkəmiz “Süni intellekt dövründə insan hüquqları: imkanlar, risklər və məsuliyyətlər” mövzusunda keçirilən Ombudsmanların Beynəlxalq Bakı Sammitinə ev sahibliyi edib. Süni intellektin, yeni informasiya texnologiyalarının inkişafının əsas hədəf seçildiyi məlumdur. Bu yeni texnologiyalar insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi baxımından yeni imkanlar açır.
Prezident İlham Əliyev “Süni intellekt dövründə insan hüquqları: imkanlar, risklər və məsuliyyətlər” mövzusunda keçirilən Ombudsmanların Beynəlxalq Bakı Sammitinin iştirakçılarına ünvanladığı müraciətdə Azərbaycan ombudsmanının qarşısına yeni yeni məqsəd və tələblər qoyulub.
Prezident Əliyevin müraciətində bildirilir: “Müasir dövrdə süni intellekt texnologiyalarının sürətlə inkişafı bəşəriyyətin sosial, iqtisadi, hüquqi və etik gündəliyini əsaslı şəkildə dəyişməkdədir. Bu proses yeni imkanlarla yanaşı, bütün sahələrdə, o cümlədən insan hüquqları sahəsində də yeni prioritetləri aktuallaşdırır.
Ölkəmiz texnoloji tərəqqinin insan amilinə xidmət etməsini dövlət siyasətinin əsas prinsiplərindən biri kimi qəbul edir. Belə ki, Azərbaycanda innovativ texnologiyaların və süni intellektin məsuliyyətli və balanslaşdırılmış tətbiqi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Qeyd olunan sahədə qəbul etdiyimiz hüquqi aktlar, konsepsiya və fəaliyyət planları bu texnologiyaların təhlükəsiz, şəffaf və insan hüquqlarına əsaslanan prinsiplər çərçivəsində tətbiqini təşviq edir, inklüziv inkişafın dəstəklənməsinə və rəqəmsal transformasiyanın sürətləndirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası üzrə həyata keçirilən təşəbbüslər, dövlət idarəçiliyində süni intellektin tətbiqinin genişləndirilməsi, informasiya təhlükəsizliyi və milli süni intellekt infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi ölkəmizin müasir çağırışlara strateji yanaşmasını nümayiş etdirir...”
Prezidentin müraciətində vurğulanır ki, bu inkişaf tendensiyaları insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində institusional mexanizmlərin və beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini də artırır. “Bu baxımdan milli insan hüquqları institutları, o cümlədən ombudsman təsisatı yeni texnoloji çağırışlar dövründə insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsində və hüquq mədəniyyətinin təbliğində mühüm rol oynayır.
Əminəm ki, Ombudsmanların Beynəlxalq Bakı Sammiti bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın və qabaqcıl təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsinə, insanyönümlü və hüquqa əsaslanan innovativ idarəetmə mexanizmlərinin təşviqinə mühüm töhfə verəcəkdir”-deyə Azərbaycan Prezidentinin müraciətində vurğulanır.
“Süni intellekt dövründə insan hüquqları: imkanlar, risklər və məsuliyyətlər” mövzusunda Ombudsmanların Beynəlxalq Bakı Sammiti iştirakçılarına Prezident İlham Əliyevin ünvanladığı müraciətdə onlar qarşısında müəyyən vəzifələr qoyulub, fəaliyyətlərinin indi daha əhəmiyyətli olduğu vurğulayıb.
Milli süni intellekt infrastrukturlarının yaradıldığı, Azərbaycanda dövlət idarəçiliyində, ictimaiyyətdə süni intellekt infrastrukturunun sürətlə yayıldığı bir dövrdə Azərbaycanda ombudsmanın fəaliyyətində hansı yeniliklər, hansı istiqamətlər daha aktuallıq kəsb edəcək və etməlidir? Ombudsmanın fəaliyyətində hansı istiqamətlər daha aktual olmalıdır, olacaq və hansı yeni istiqamətlər özünü göstərməlidir?
İnsan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində süni intellektdən istifadənin zəruriliyi və süni intellektin yayıldığı dövrdə insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi yönündə hansı yeni problemlər yaranıb və bunların daha səmərəli həlli yolları nədir?
“Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqası”nın İcraiyyə Komitəsinin sədri Sahib Məmmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, süni intellektin, rəqəmsallaşmanın inkişafı insan hüquq və azadlıqlarına təhdid yaratmaq tərəfləri də var: “Ümumiyyətlə, bütün dünyanın, bütün şəhər, qəsəbə, kəndlərin yollarının kameralara bürünməsi əlbəttə, insan hüquqlarına təhdid yaradır, şəxsi həyata müdaxilə imkanları açır. İndi, xüsusən süni intellektin inkişafı insan hüquqlarının total surətdə pozulması üçün bir əlavə imkandır. Bunun qarşısını almağa hələ ki, heç bir transmilli, ölkələrarası razılaşma yoxdur. Ölkə daxilində görülən tədbirlər effekt vermir. Məsələn, bizdə bununla bağlı qanuna dəyişiklik oldu. Cinayət məsuliyyəti, inzibati məsuliyyət nəzərdə tutuldu. Yəni süni intellektdən istifadə etməklə insanın aidiyyatı olmayan, uyğun olmayan video, foto görüntülərini yaratmağa görə cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. Amma biz əvvəlcədən də proqnozlaşdırdığımız kimi, hazırda bunu edirlər və heç kim də heç nə edə bilmir. Çünki kontentin harada yaradılması bilinmir, insanlar da kütləvi surətdə paylaşırlar. Bunun da qarşısını almaq mümkün deyil. Yəni qlobal səviyyədə bununla bağlı hələ bir tədbir görülməyib”.
S.Məmmədovun sözlərinə görə, Avropa İttifaqı, ayrı-ayrı dövlətlər daxildə qərarlar qəbul edib, amma buna qarşı mübarizə üçün universal bir norma yoxdur. “Unversal bir norma yoxdur ki, buna qarşı mübarizə aparılsın. Bu yaxın gələcəkdə də insan hüquqları üçün böyük bir təhdid yaratmaqda davam edəcək. Bu məsələnin Azərbaycanda müzakirə olunması yaxşıdır. Ombudsmanın bu sahədə hansısa süni intellektdən istifadəsi məsələsinə gəlincə, süni intellektdən müsbət mənada əlbəttə, istifadə etmək olar. O cümlədən vətəndaş şikayətlərinin qəbulu, baxılması məsələsində bizdə bir sıra dövlət orqanları artıq süni intellektdən istifadə edirlər. Süni inetellektdən istifadə etməklə daha çox operativliyi təmin etmək olur. Amma bəzən də süni intellekt standart cavablarla insanları yola salır və əvvəlkindən daha pis vəziyyət yaranır. Ona görə də bundan ağıllı şəkildə istifadə etmək lazımdır. O ki, qaldı ombudsmana, mənim bildiyim qədər hələ onlarda şikayətlərin qəbulu, baxılması ənənəvi qaydadadır. Süni inetellektdən istifadə etməklə daha çox operativliyi təmin etmək olar. Amma Azərbaycanda qanunvericilik səviyyəsində müəyyən tədbirlər görüldü. Bu il həm cinayət, həm inzibati məsuliyyət müəyyən olundu ki, insanın şəxsi həyatına müdaxilə, insanların təhqir olunması, alçaldılması, xüsusən onların seksual xarakterli süni obrazlarının yaradılması və bunlar hamısı cinayət təqibi və yaxud yüngül hallarda isə inzibati məsuliyyət yaradır. Bu qanun qəbul olunub, amma praktikaya gələndə biz baxırıq ki, məsələn, xarici ölkə hesablarından bu işləri görürlər. Heç kim də hələ ki, heç nə edə bilmir”-deyə S.Məmmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
