Bakıda tıxac probleminin həlli üçün iş saatlarının fərqləndirilməsi təklifi ilk baxışda məntiqli görünsə də, məsələyə daha dərindən baxdıqda bunun nə dərəcədə effektiv olacağı sual doğurur.
Bu yanaşmanın əsas məntiqi pik saatlarda yolların yükünü azaltmaqdır. Nəzəri olaraq insanlar fərqli vaxtlarda işə gedib-gəlsələr, eyni anda yollara çıxan avtomobillərin sayı azalacaq və sıxlıq müəyyən qədər səngiyəcək. Lakin burada əsas məsələ tıxacın mənbəyini müəyyənləşdirməkdir.
Bakıda nəqliyyat sıxlığını yalnız işə gedən insanlar yaratmır. Hər səhər minlərlə valideyn uşaqlarını məktəbə aparır, insanlar universitetlərə, xəstəxanalara, dövlət qurumlarına və müxtəlif xidmət mərkəzlərinə üz tutur. Bu proseslər bir-biri ilə sıx bağlıdır. Məsələn, uşağını səhər məktəbə çatdırmalı olan valideyn üçün iş saatının daha gec başlaması əlavə rahatlıq deyil, əksinə yeni təşkilati çətinlik yarada bilər.
Problemin daha dərin səbəbi isə Bakının şəhərsalma modelidir. Şəhər uzun illərdir iqtisadi, inzibati və təhsil fəaliyyətinin əsas hissəsinin mərkəzdə cəmləşdiyi monosentrik model üzrə inkişaf edib. Nəticədə günün hansı saatı olmasından asılı olmayaraq, insanların böyük hissəsi eyni istiqamətə - şəhər mərkəzinə hərəkət edir. İş saatlarının dəyişdirilməsi axının vaxtını dəyişə bilər, amma onun istiqamətini dəyişmir.
Dünya təcrübəsi də göstərir ki, tıxacla mübarizədə ən uğurlu nəticələr yalnız iş qrafiklərinin dəyişdirilməsi ilə əldə olunmur. Sinqapur, London və Stokholm kimi şəhərlər şəxsi avtomobildən istifadəni məhdudlaşdıran və ictimai nəqliyyatı daha cəlbedici edən siyasətlərə üstünlük veriblər. Çünki insanlar yalnız avtomobil sürmək daha az sərfəli olduqda alternativ nəqliyyat vasitələrinə yönəlirlər.
Bakıda isə ictimai nəqliyyat hələ də bütün şəhəri əhatə edən güclü alternativ deyil. Metro şəbəkəsi məhduddur, avtobuslar isə çox vaxt elə həmin tıxacların içində hərəkət edir. Bu səbəbdən insanların böyük hissəsi şəxsi avtomobildən istifadəni davam etdirir və iş saatlarının dəyişməsi bu vərdişi ciddi şəkildə dəyişmir.
Uzunmüddətli perspektivdə daha effektiv həll şəhərin iqtisadi və sosial fəaliyyətinin mərkəzdən kənara yayılmasıdır. İnsanlar işə, universitetə və ya xidmətlərə çatmaq üçün mütləq şəhər mərkəzinə getməyə məcbur qalmadıqda nəqliyyat yükü də təbii şəkildə azalır. Bu, qısa müddətdə deyil, illər ərzində həyata keçirilə biləcək şəhərsalma strategiyasıdır.
Nəticə etibarilə, iş saatlarının fərqləndirilməsi faydalı addım sayıla və müəyyən qədər rahatlıq yarada bilər. Lakin bu, tıxac probleminin əsas həlli deyil. Bakı üçün daha dayanıqlı nəticə metro və ictimai nəqliyyatın genişləndirilməsi, şəhər mərkəzinin yükünün azaldılması və şəxsi avtomobildən istifadənin mərhələli şəkildə məhdudlaşdırılması kimi daha fundamental islahatlardan keçəcək. İş saatlarının dəyişdirilməsi isə bu prosesdə yalnız yardımçı vasitələrdən biri ola bilər.
Akif NƏSİRLİ
