Pərvanə Vəliyeva: “Tətbiq edilən qadağalardan sonra...”
Elyar İslamoğlu: “...Güclü ictimai dəstək, dövlətin strateji siyasətinin icrasını sürətləndirir”
Sosial şəbəkələrdə uşaqların zərərli informasiyadan qorunması istiqamətində mühün addımların atılması zərurətə çevrilib. Bu amil eyni zamanda qanunvericiliyə dəyişiklik edilməsinə imkan açıb. Bu baxımdan “Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” və “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası qanununun layihəsinin ictimai müzakirəsi müsbət nəticələrin doğulmasına səbəb olacaq.
Qanun layihəsi ən müxtəlif səviyyələrdə müzakirə olunur. İndiyə qədər Azərbaycanda bir nəfər də olsun valideyn, qeyri - valideyn uşaqların internet təcavüzündən müdafiə tədbirlərinə qarşı etiraz etməyib. Əksinə bu məsələ dəstək qazanıb. Bütün cəmiyyət bunu dəstəkləyir, hamı qəbul edir ki, bəli, uşaqların internet məkanından, onun zərərlərindən qorunması çox vacibdir. Hazırda bu yöndə çox fəal müzakirələr gedir. Məsələ də belə qoyulur, necə etmək lazımdır ki, uşaqlar sosial şəbəkələrin ziyanlarından daha səmərəli şəkildə müdafiə olunsun. Lakin heç kim demir ki, niyə müdafiə edirsiz? Etiraz doğuran sual yoxdur. Daha necə etmək olar ki, uşaqlar daha səmərəli müdafiə olunsun?
Yəni heç kim bu tədbirlərə qarşı etiraz etmir, demir ki, qanun niyə dəyişilir? Demirlər ki, sosial şəbəkələrə giriş niyə məhdudlaşdırılır?
Azərbaycanda demək olar ki, belə suallar verən yoxdur. Sadəcə bütün suallar bunun ətrafındadır ki, daha nə etmək olmaq olar ki, uşaqları bu internet təcavüzündən qoruyaq? Necə etmək olar ki, uşaqlar müasir texnologiyalara səmərəli çıxış əldə etsin?
İctimaiyyət arasında sual və dəstək bundan ibarətdir. Bu da dövlətin strateji maraqlarına və siyasətinə tam şəkildə cavab verir.
Millət vəkili Pərvanə Vəliyeva baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu layihənin ictimaiyyət tərəfindən dəstəklənməsi prosesin sürətlənməsinə dəstək verir.
“Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 17-ci maddəsinin 6-cı bəndində də qeyd olunur ki, “Uşaq hüquqlarının həyata keçirilməsinə dövlət nəzarət edir”. Uşaq hüquqlarına dair qoşulduğumuz beynəlxalq konvensiyalar da bunu tələb edir.
Prezident İlham Əliyev tərəfindən 27 fevral 2026-cı ildə imzalanmış “Uşaqların rəqəmsal mühitdə zərərli məzmun və təsirlərdən qorunması ilə bağlı tədbirlər haqqında sərəncam” sosial şəbəkələrin tənzimlənməsi ilə bağlı yeni hüquqi mexanizmlərin hazırlanması, məktəblərdə cihaz istifadəsinə qaydaların müəyyən edilməsi, kurikulumlara rəqəmsal savadlılıq və kibertəhlükəsizlik mövzularının daxil edilməsi, həmçinin valideyn və uşaqlar üçün maarifləndirmə tədbirlərinin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Həmçinin, cari ilin əvvəlində “Uşaq hüquqları haqqında” AR qanunu da rəqəmsal mühitdə uşaqların hüquqlarının qorunmasına və yeni tənzimləmələrin olmasına diqqət çəkmişdi. Məqsəd uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyini və sağlam inkişafını təmin etməkdir.
Bu məqsədlə Azərbaycan Respublikasının İnzibati xətalar Məcəlləsində, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” və “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilir. Belə ki, sosial şəbəkələrdə fərdi rəqəmsal hesabların açılması üçün minimum rəqəmsal yetkinlik yaş həddi 16 yaş müəyyən olunmuşdur.
Çünki 16 yaşınadək dövrdə uşaqlar ətraf mühiti tam şəkildə dərk etmədikləri üçün müxtəlif qrupların söhbətlərinə qoşulmaları və manipulyasiyaya məruz qalmaları daha asan baş verir. Həmçinin, yaş həddinin müəyyən olunmasında beynəlxalq təcrübəyə də istinad olunub.
Layihəyə əsasən, 16–18 yaş aralığında olan şəxslərin sosial şəbəkə platformalarında fərdi rəqəmsal hesab yaratması, həmin hesablardan istifadə etməsi və məzmun paylaşması yalnız qanuni nümayəndələrinin razılığı və nəzarəti altında mümkün olacaqdır.
Qanun layihəsi ilə, eyni zamanda, sosial şəbəkə platformalarının üzərinə uşaqların təhlükəsizliyinin qorunması, zərərli və təhlükəli məzmunun qarşısının alınması, şəxsi məlumatların mühafizəsi, qanunvericiliyə zidd məlumatların operativ şəkildə aradan qaldırılması və aidiyyəti dövlət qurumları ilə əməkdaşlıq edilməsi kimi mühüm öhdəliklər qoyulur.
Hesab yaratmadan da bir çox sosial platformaları izləmək mümkündür. Bunu texniki cəhətdən əngəlləmək mümkün ola bilər, ancaq burada uşağın qanuni nümayəndəsinin də məsuliyyəti və nəzarəti artmalıdır. Tətbiq edilən qadağalardan sonra uşaq valideynin ağıllı telefonu və sosial media hesablarını istifadə edəcəksə, tənzimləmələr göstəriciləri yaxşılaşdırmayacaq. Ona görə də, valideynlər də rəqəmsal savadlılığının artırılması üzrə tədbirlərin fəal iştirakçısı olmalıdır.
Uşaqların rəqəmsal mühit üzrə savadlılığı artırılan zaman onlar, həmçinin, doğru proqramlara istiqamətləndirilməlidir. Bu sahədə məktəb, müxtəlif kurslar tərəfindən faydalı platformaların, eləcə də, yaş qruplarına uyğun ödənişsiz öyrədici mobil tətbiqlərdən istifadənin təşviq edilməsi məqsədəuyğun olardı”.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış ictimai fəal Elyar İslamoğlunun fikrincə, valideynlərin, cəmiyyətin bu dəyişikliyi dəstəkləməsi təbiidir. “Azərbaycanda uşaqların internet təhdidlərindən qorunması məsələsindəki güclü ictimai dəstək, dövlətin strateji siyasətinin icrasını sürətləndirir. Bu istiqamətdə rəqəmsal təhlükəsizliyi daha səmərəli etmək və uşaqların texnologiyadan faydalı istifadəsini təmin etmək üçün 3 əsas addım atılmalıdır:
Texniki və hüquqi mexanizmlər: Qanunverici dəyişikliklərlə yanaşı, internet provayderləri səviyyəsində avtomatik filtrləmə funksiyası olan xüsusi "Ailə İnternet Paketləri" və yerli resurslarda yaş təsnifatı (+12, +16) ciddi şəkildə tətbiq edilməlidir.
Məktəb və ailədə rəqəmsal savadlılıq: Uşaqları sadəcə qadağalarla qorumaq qeyri-mümkündür. Məktəblərdə kibertəhlükəsizlik və rəqəmsal gigiyena dərsləri keçirilməli, valideynlərə isə "Valideyn nəzarəti" proqramlarından istifadə qaydaları öyrədilməlidir.
Faydalı alternativlərin yaradılması:
Uşaqları zərərli platformalardan uzaq tutmaq üçün Azərbaycan dilində elmi, yaradıcı və öyrədici rəqəmsal məzmunlar (təhsil tətbiqləri, kodlaşdırma oyunları) inkişaf etdirilməlidir”-deyə E.İslamoğlu qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
