Azər Allahverənov: “Düşünmürəm ki, iranlıların kütləvi şəkildə qonşu ölkələrə-Ermənistana, Azərbaycana, Türkmənistana, Türkiyəyə və ya Əfqanıstan köçü baş vermiş olsun”
Ermənistan, Türkmənistan və Azərbaycan Yaxın Şərqdəki vəziyyətə görə miqrasiya böhranı ilə üzləşə bilər. Bunu MDB Antiterror Mərkəzinin (ATC) rəhbəri general-polkovnik Yevgeni Sısoyev Üzv Dövlətlərinin Səlahiyyətli Orqanlarının Qərargah Rəhbərlərinin 19-cu görüşündə bildirib.
Yaxın Şərq hadisələrinə görə miqrasiya böhranının Azərbaycana nə dəxli var?
Millət vəkili Azər Allahverənov baki-xeber.com-a bildirdi ki, ümumiyyətlə, əgər bir ölkənin qonşuluğunda və ya qonşu bölgələrində hansısa bir hərbi münaqişələr və ya toqquşmalar baş verirsə, bu, istər-istəməz, qonşu ölkəyə miqrasiya axının baş verməsinə gətirib çıxara bilən bir haldır. “Biz bunu Suriyada, İraqda və digər dövlətlərin ərazilərində baş verən hərbi münaqişələr nəticəsində gördük ki, qonşu ölkələrə, xüsusilə də Türkiyəyə milyonlarla insanın üz tutdu”.
O, qeyd etdi ki, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Antiterror Mərkəzinin hansısa bir araşdırmaları var. Burada da Ermənistan, Türkmənistan və Azərbaycanın adı hallanır. Böyük ehtimalla bunu ABŞ-İsrail blokunun İrana qarşı hərbi müdaxiləsi nəticəsində yarana biləcək qaçqın axını ilə əlaqələndirirlər. Yaxın Şərq məsələsi Sısoyevin bəyanatında xüsusilə göstərilir. Ehtimalla deyə bilərəm ki, söhbət İrandan gedir. Burada bir məqama xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Bunu mən nə dərəcədə real görürəm məsələsinə gəldikdə, istər keçən il İranda baş verən 12 günlük müharibə, istərsə də son dövrlərdə olan 40 günlük müharibə dönəmində biz gördük ki, hərbi əməliyyatlar hərbi hava qüvvələrinin bu və ya digər formada qarşılıqlı zərbələr endirilməsi ilə müşahidə olundu. Yəni quru torpaq əməliyyatı, quru əməliyyatlar aparılmadı. Baxmayaraq, dəfələrlə bildirilirdi ki, quru əməliyyatlarının aparılması mümkün ola bilər. Ümumiyyətlə, adətən qaçqın və sığınacaq axtaran şəxslərin axınları məhz quru əməliyyatlar aparıldığı zaman baş verir. İndi nəzərə alsaq ki, quru əməliyyatlar aparılmır. Bu baxımdan da düşünmürəm ki, iranlıların kütləvi şəkildə qonşu ölkələrə-Ermənistana, Azərbaycana, Türkmənistana, Türkiyəyə və ya Əfqanıstan köçü baş vermiş olsun. Birincisi, köç o səbəbdən baş verir ki, quru əməliyyatlar aparılır və insanlar kütləvi şəkildə yaşayış yerlərini, qəsəbələri, kəndləri, şəhərləri tərk etmək məcburiyyətində qalırlar. Onlar ölkənin hüdudları daxilində sığınırlar. Əgər ölkənin hüdudları buna imkan verirsə, onda biz kənara güclü axını görmürük. Amma ölkənin hüdudları daxilində bu əməliyyatlar geniş miqyas aldığı təqdirdə onda xarici ölkələrə köç baş verə bilər...”
A.Allahverənov hesab edir ki, amma İranda da quru əməliyyatlar olmayınca hər hansı bir qaçqın axını barədə də danışmaq düzgün olmazdı. “Bunu əminliklə demək, yəni yanlışlıqdır. Çünki quru əməliyyatlar ölkənin bütün ərazisini bürümüş olursa, bu və ya digər formada özünü göstərsə, burada artıq qaçqınların xarici ölkələrə axını baş verə bilər. Belə olmadığı təqdirdə düşünmürəm ki, bu elə də geniş miqyas almış olsun. O ki qaldıYaxın Şərqdəki proseslərin Azərbaycana miqrant axını əlaqəsinə, burada məsələyə belə baxmaq lazımdır. Biri var miqrant axını, bir də var qaçqın və ya sığınacaq axtaran şəxslərin axını. Bunlar fərqli fərqli yanaşmalardır. Azərbaycanın miqrasiya mübadiləsi yüksək olan ölkələrlə hər zaman miqrasiya mübadiləsi var, yəni miqrasiya axınları mövcuddur. Miqrantlar bu və ya digər formada dövlət sərhədini keçərək ölkə ərazisinə daxil olurlar və əksinə. Amma qaçqın və sığınacaq axtaran şəxslər başqa bir statusda olan şəxslərdir. Onlar 1951-ci il Konvensiyasına uyğun olaraq ölkə ərazisində sığınacaq axtara biləcək şəxslərdir ki, onların da ölkə ərazisinə girişi, onlarla bağlı prosedur qaydaları bir qədər fərqlidir. Bu baxımdan da fikrimcə, bizim aidiyyəti strukturlar əlaqələndirilmiş şəkildə bu vəziyyətlərə də hazırdırlar. Hətta 2005-2006-cı illərdə belə ABŞ-ın İrana mümkün hərbi müdaxiləsi barədə fikirlər müzakirəyə çıxarılan zaman həm də o dönəmdə belə bizim aidiyyəti strukturlar müvəqqəti düşərgələrin salınması və digər məsələlərlə bağlı planlara malik idilər. İndinin özündə böhran vəziyyətlərlə bağlı olan müəyyən bir çevik alqoritm mövcuddur. Düşünürəm ki, burada miqrasiya proseslərinin idarə olunmasında bilavasitə iştirak edən dövlət qurumları əlaqələndirilmiş şəkildə, yəni mümkün ssenariləri ilə bağlı hazır işlərini həyata keçirməyə hazırdırlar. Burada hüquqi, insani, siyasi, sosial, səhiyyə səpkili olan məsələlərin də uğurlu şəkildə tez bir zamanda həll olunması üçün yaxşı təcrübələri var. Bu təcrübələr əsasında formalaşmış bir davranış alqoritmi var. Əminliklə deyə bilirəm ki, Azərbaycanın aidyyəti dövlət qurumları məhz bu istiqamətdə öz fəaliyyətlərini həyata keçirməyə hazırdırlar. Ən azından biz bəzi fors-major vəziyyətlərdə, pandemiya və digər proseslərdə gördük ki, bizim aidiyyəti strukturlar bu məsələdə daha çevik reaksiya vermək imkanlarına malikdir. Onu da bu prinsiplər əsasında həyata keçirirlər”-deyə A.Allahverənov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
