İlham Əhmədov:“Bu əslində milli təhsil sisteminə hörmətsizlik və etimadsızlıqdır...”
Rizvan Fikrətoğlu: “Əgər dövlət məktəblərinə rəhbərlik edən, təhsil siyasətini müəyyənləşdirən şəxslərin böyük hissəsi öz övladlarını həmin sistemdən kənarda saxlayırsa...”
Övladlarının Azərbayacan orta ümumtəhsil məktəbləridə oxumasında maraqlı olan məmurlar elə də çox deyil. Təəssüflər olsun ki, bir çox iri məmurlar uşaqlarını yerli məktəblərdə oxutmaq istəmir. Azərbaycanda bir çox iri məmurlar, hətta təhsildə yuxarı vəzifə tutan bəziləri öz övladlarını xaricdə və Azərbaycandakı özəl məktəblərdə oxudurlar. Onların övladları özəl məktəblərin şagirdləri olurlar. Yəni söhbət şagirdlərdən gedir.
Milli təhsil sisteminə hörmətsizlik olan bu təzahürün qarşıslnı necə almaq olar?Ölkə Prezidenti səviyyəsində bu halın nə vaxtsa pislənməsi məmurların milli orta məktəb təhsilinə münasibətlərini dəyişə bilərmi?
Təhsil eksperti İlham Əhmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu milli təhsilə ehtimadsızlıqdan irəli gəlir: “Bəs yerli təhsilə niyə etimad yoxdur?
Azərbaycanda bir çox iri məmurlar, hətta təhsil sistemində yüksək vəzifə tutanlar da öz övladlarını xaricdə və Azərbaycanda özəl məktəblərdə oxudurlar. Söhbət orta təhsildən gedir. Bu əslində milli təhsil sisteminə hörmətsizlik və etimadsızlıqdır...
Hələ tam formalaşmamış uşaq ailəsindən uzun müddətə ayrılır, tərbiyəsi ailə mühitində, valideyn nəzarəti ilə yox, yad mühitdə formalaşır. Nəticədə uşaq milli məktəbdə, milli köklərə əsaslanan təhsil almır, öz xalqına, vətəninə bağlılıq azalır, milli tarixi, ədəbiyyatı, mədəniyyəti, coğrafiyanı ya heç bilmir, ya da çox zəif bilir. Halbuki, biz nəinki öz uşaqlarımızı, vətəndaşlarımızı, hətta diasporada yaşayan azərbaycanlı uşaqların
milli tarixi, ədəbiyyatı, mədəniyyəti, coğrafiyanı öyrətməliyik.
Düzdür, onlar deyə bilər ki, bizim orta təhsilimiz, məktəblərimiz bərbad haldadır, kurikulum, dərsliklər, məktəbdə təhsil mühiti, tərbiyə işi v.s. məsələlər çox korlanıb, bir çox məktəb direktorlarının votsap qruplarındakı "bazarkom" əqidəli pul "razborkaları" sosial şəbəkələrdə tez tez yayılır. Bu problemləri də biz etiraf etməli, belə problemləri həll etməliyik”.
İ.Əhmədovun sözlərinə görə, təhsildəki 25 illik problemləri nəhayət ki, həll etməliyik. “Belə halların qarşısını necə almaq olar?
Ölkənin Prezidenti bu ərəfədə kənd təsərrüfatındakı ağır durumdan, xaotik urbanizasiyanın yaratdığı problemlərdən danışdı. Amma təhsil sistemindəki durum daha ağırdır. Prezident 23 il əvvəl təhsil sistemi qarşısında ciddi vəzifə qoymuşdu: "neft kapitalını insan kapitalına çevirmək". Amma, çox təəssüf ki, təhsil məmurları bu vəzifənin öhdəsindən gələ bilmədilər. Neft tükəndi, amma keyfiyyətli insan kapitalı yaranmadı, baxmayaraq ki, təhsil büdcəsi dəfələrlə artıb. Ali təhsildəki durum daha ağırdır.
Bu yaxınlarda ölkənin baş naziri etiraf etdi ki, bizim universitetlərin diplomları hətta qardaş Türkiyədə tanınmır. Bu etirafdan 2 ay vaxt keçməsinə rəğmən elm və təhsil naziri bu məsələyə dair izahat, arayış verməyib, hər hansı münasibıt bildirməyib.
Ümumiyyətlə təhsil sistemi tam böhranlı haldadır, əsas səbəbkarlar da təhsil məmurlarıdır. Çünki kənd təsərrüfatında olduğu kimi təhsil sistemində də islahatlar səhv planlaşdırılmış, bərbad icra edilmişdir. Düşünürəm ki, ölkə rəhbərliyi növbəti çıxışlarından birini də təhsildəki böhrana həsr edə bilər. Bəlkə bundan sonra təhsil menecerləri məsuliyyət hiss edər işlərində ciddi dönüş edərlər. Çünki, postneft dövrünün və rəqəmsal inkişafın taleyi elm və təhsilin durumundan asılıdır. İlk növbədə isə məmurların milli orta məktəbə və ali təhsilə münasibətlərini dəyişməlidir, təhsilimiz əvvəlki etimadı yenidən qazanmalıdır”-deyə İ.Əhmədov bildirdi.
Təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlunun fikrincə isə ümumiyyətlə, bu məsələyə iki prizmadan yanaşmaq düzgün olar. “Bir tərəfdən hər bir valideynin, o cümlədən məmurun da övladı üçün istədiyi məktəbi seçmək hüququ var. Əgər dövlət vəzifəsində çalışan şəxs övladını özəl və yaxud da xarici məktəbə göndərirsə, bunu qanunla qadağan etmək nə hüquqi, nə də demokratik baxımdan düzgün olmazdı. Yəni, adamın imkanı var, edir. Digər tərəfdən əgər dövlət məktəblərinə rəhbərlik edən, təhsil siyasətini müəyyənləşdirən şəxslərin böyük hissəsi öz övladlarını həmin sistemdən kənarda saxlayırsa, bu ictimai etimad baxımından suallar yaradır. Çünki insanlar təbii olaraq soruşurlar ki, əgər sistemə özünüz tam güvənmirsinizsə, daha doğrusu güvənirsinizsə, niyə övladlarınızı orada oxutmursunuz? Bu səbəbdən cəmiyyətdə belə davranış bəzən belə deyim, simvolik olaraq etimadsızlıq kimi qəbul edilə bilər. Məncə, problemin həlli inzibati qadağalarda deyil. Məmurları məcbur etməkdən daha effektiv yol dövlət məktəblərinin keyfiyyətini yüksəltməkdir. Əgər sinif sıxlığı azaldılarsa, müəllimlərin əmək haqqları artırılarsa, məktəb infrastrukturu yenilənərsə, tədrisin keyfiyyəti yüksələrsə, nəticədə valideynlərin özləri dövlət məktəblərinə üstünlük verməyə başlayarlar. Dövlət məktəbi yüksək səviyyəli olduqda özəl məktəbə tələbat da təbii şəkildə azalır. Bu məsələnin Prezident səviyyəsində tənqid olunmasına gəlincə, düşünürəm ki, belə bir mövqe müəyyən təsir göstərə bilər. Xüsusilə Azərbaycan kimi mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sistemində Prezidentin mesajları məmurların davranışına təsir edən amillər hesab olunur. Düşünürəm ki, tənqid burada kifayət etmir”.
R.Fikrətoğlu qeyd etdi ki, əgər dövlət məktəblərinin keyfiyyəti ilə bağlı real dəyişiklik baş vermirsə, məmurların bir hissəsi yenə də övladlarını özəl və yaxud da xarici məktəblərə göndərməyə çalışacaq.
“Davranışı dəyişən əsas amil siyasi bəyanatdan daha çox sistemə olan inam olmalıdır. Dünyanın bir sıra ölkələrində də bu məsələ müzakirə olunur. Təhsil ekspertləri də dönə-dönə qeyd edirlər ki, dövlət məktəblərinə ictimai inamın zəifləməsi təhsil sistemində təbəqələşmə məktəblər arasında fərqləri dərinləşdirir. Qısası, məsələni məmurların övladlarını dövlət məktəblərini oxumağa məcbur etmək kimi qoymaq olmaz məsələni. Elə dövlət məktəbi yaratmaq lazımdır ki, məmur da, müəllim də, fəhlə də övladını ora göndərsin. Məsələyə bu kimi səmərəli yanaşma lazımdır”-deyə R.Fikrətoğlu bildirdi.
İradə SARIYEVA
