Millət vəkili Bəhruz Məhərrəmovun “arvad” ifadəsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər son günlər ictimai müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib. Məsələ ətrafında bir sıra ictimai xadimlər, mədəniyyət nümayəndələri, eləcə də yazıçı Seyran Səxavət mövzuya münasibət bildirərək fərqli yanaşmalar ortaya qoyublar.
“LEQAL XƏBƏR” olaraq biz də məsələnin hüquqi tərəfini araşdırmaq qərarına gəldik. Bununla bağlı ictimai xadim, Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü, vəkil Vüsal İbadov ilə əlaqə saxlayaraq “ər” və “arvad” anlayışlarının Azərbaycan qanunvericiliyində necə tənzimləndiyini və məsələyə hüquqi baxımdan münasibətini öyrəndik.
Vüsal İbadov “LEQAL XƏBƏR”in suallarını cavablandırarkən bildirib ki, qanunvericilikdə bu məsələ kifayət qədər aydın, sadə və əhatəli şəkildə öz əksini tapıb:
“Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 25-ci maddəsində — ‘Bərabərlik hüququ’ bölməsində qeyd olunur ki, kişi ilə qadının eyni hüquq və azadlıqları vardır. Konstitusiyanın 34-cü maddəsində — ‘Nikah hüququ’ bölməsində isə ər ilə arvadın hüquqlarının bərabər olduğu göstərilir.
Buradan göründüyü kimi, cəmiyyətdə gender baxımından eyni hüquqlu hesab olunan kişi və qadın anlayışı, nikah münasibətləri çərçivəsində qanunvericilikdə ər və arvad kimi fərqləndirilib və onların hüquq və vəzifələri ayrıca müəyyən olunub.
Yəni kişi və qadın nikah münasibətlərində fərqli funksional öhdəliklər daşıdıqları üçün həmin münasibətlər çərçivəsində tam eyni hüquqi statusa malik olmaları mümkün deyil. Məsələn, ər ata ola bilər və məcburi hərbi xidmətə cəlb olunur, arvad isə ana ola bilir və məcburi hərbi xidmətə cəlb edilmir. Əgər tam eyni hüquqi status tətbiq olunsaydı, bu öhdəliklər hər iki tərəfə də şamil edilməli idi ki, bu da həm qanunvericilik, həm də milli maraqlar baxımından mümkün və qəbulolunan deyil.
Həmçinin Konstitusiyanın 66-cı maddəsində — ‘Qohumların əleyhinə ifadə verməyə məcbur etməyə yol verilməməsi’ hissəsində qeyd edilir ki, heç kəs özünə, arvadına (ərinə), övladlarına, valideynlərinə, qardaşına və bacısına qarşı ifadə verməyə məcbur edilə bilməz.
Bir sözlə, istər Ailə Məcəlləsində, istərsə də digər normativ hüquqi aktlarda qanunvericilik kişi və qadın anlayışının nikah və qohumluq münasibətlərindəki formasını müəyyən edib.
Hesab edirəm ki, kişi və qadının nikah münasibətlərində ‘bəy’ və ‘xanım’ kimi adlandırılması bir sıra hüquqi və ictimai anlaşılmazlıqlara səbəb ola bilər. Çünki beynəlxalq mediada və sosial şəbəkələrdə bir kişinin bir neçə xanımı olması hallarına rast gəlinir. Azərbaycanda isə çoxarvadlılıq qadağan olunduğundan belə bir vəziyyət hüquqi baxımdan mümkün deyil. Bu səbəbdən nikah münasibətlərində ‘ər’ və ‘arvad’ anlayışlarının işlədilməsi daha məqsədəuyğundur.
Bir məqamı da qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 464-cü maddəsində — ‘Yeni açılmış hallarla əlaqədar məhkəmənin hökm və ya qərarına baxılması haqqında ərizənin verilməsi’ hissəsində göstərilir ki, belə ərizə vəfat etmiş şəxsin həyat yoldaşı və ya digər yaxın qohumu tərəfindən verilə bilər.
Göründüyü kimi, qanunvericilikdə nikah münasibətlərində kişi və qadına yalnız ‘ər’ və ‘arvad’ kimi deyil, eyni zamanda ‘həyat yoldaşı’ anlayışı ilə də yanaşılır. Düşünürəm ki, bu halda tərəflər hüquqi baxımdan nikahda olsalar da, faktiki münasibət tərəflərdən birinin vəfat etməsi səbəbindən başa çatdığı üçün qanunvericilikdə belə bir yanaşma da nəzərdə tutulub.
Bundan başqa, Azərbaycan qanunvericiliyində kişi və qadının nikah münasibətlərində ‘ər’ və ‘arvad’dan fərqli başqa bir anlayışla ifadə olunmasına rast gəlinmir”.
