Vüsalə Ağabəyli: “Açığı, bu cür reklam saytları, profilləri mənim diqqətimi çox çəkib və şübhələrimi xeyli dərinləşdirib”
Elm sahəsində neqativ təzahürlərə qarşı yalnız bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən şəxslər deyil, bütövlükdə cəmiyyət olaraq barışmaz olmalıyıq.
Amma çox təəssüflər olsun ki, ya mübarizəmizin yetərli olmaması, ya da başqa obyektiv və subyektiv məsələlər üzündən bu sahədə kifayət qədər neqativlər mövcuddur, hətta deyərdik ki, işbazların öz niyyətlərini həyata keçirməsi üçün də şərait yox deyil. Ayrı-ayrı vaxtlarda müxtəlif elmi-tədqiqat institutlarında, ali məktəblərdə alimlər, elmi işçilər başqaları üçün ödəniş müqabilində dissertasiya yazıb və elmə aidiyyəti olmayan adamlar bu yolla elmi dərəcələr almağa nail olub. Bu azmış kimi, son illər başqa bir mənfi tendensiya da meydana gəlib ki, onunla bağlı yazmaq, onu müzakirə etmək qaçılmaz olub.
İnternet resurslarında ayrı-ayrı saytlar var ki, orda tələbələrə kurs işi, elmi işçilərə dissertasiya təklif edilir. "Elmi mənbələrə çıxışımız var" deyib elmi iş yazdıranları özlərinə cəlb etmək istəyirlər.
Tələbə və doktorantlar üçün elmi iş yazmağı təklif edən reklam saytlarınım çoxalması ciddi elm adamlarını narahat edir.
Məsələn, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, istedadlı alim Səadət Şıxıyeva bu barədə sosial şəbəkə hesabında belə yazır: “Elmi əsərlərin satışına icazə varmı?
Artıq neçənci dəfədir ki, qarşıma tələbə və doktorantlar üçün elmi iş yazmağı təklif edən reklam saytları çıxır. Plagiatsız və süni intellektsiz orijinal yazılar yazdığını bildirən şirkətdən endirimli qiymətlər də təklif edilir. Bu rəzaləti yayanlara qarşı cəza tədbirləri görülməsə, hələ bu kimi hallarla çox qarşılaşacağıq. İllərdir ki, elmdə saxtakarlığa qarşı mübarizə aparırıq, akademikindən (psevdoakademik) tutmuş fəlsəfə doktorunadək alimi-biəməlləri ifşa edirik. Bir qrup işbaz da bu kimi "elmi alver"lə məşğul olur. Nə acınacaqlı bir dövrə gəlib çatdıq...”
Doğrudan ciddi bir məsələdir, hansısa bir işbazlar gəlir əldə etmək üçün bu cür vasitələrə əl atır və tələbələri, doktorantları öz çirkin əməllərinə alət etməyə çalışır. Əslində bu, elm sahəsində özünü göstərən çox dəhşətli bir təzahürdür və gəncləri zəhmətdən, əməkdən uzaqlaşdıran bir texnologiyadır.
Bütün vicdanlı elm adamları bu kimi hallara qarşı barışmaz mövqe tutsa da, təəssüflər olsun ki, belələrinə ayaq açıb yerimək üçün imkan tanıyanlar da var.
“Dissertasiya biznesindən sonra elmə kimin həvəsi qalacaq, anlamıram...”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə Ağabəyli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu olduqca neqativ haldır.
“Daim bizi narahat edən mövzulardan biri budur ki, elmə layiq olan kəslər yol açsın. Əslində, dəfələrlə plagiat problemi üzərində köklənsək də, qeyd edirdik ki, müəyyən vəsait hesabına başqasına tədqiqat işi yazdırmaq, sonra öz elmi işi kimi təqdim etmək, müdafiə etmək və elmi dərəcə almaq ən acınacaqlı haldır. Bu həm insan əməyinin, zehninin istismarıdır, həmçinin oğurluqdur, elm oğurluğu. Saxtakarlıqla kiminsə yazıb verdiyi dissertasiya işini öz araşdırması kimi təqdim edənlərə (əslində edə bilməyənlər) elm oğrusundan başqa ad vermək olmaz.
Bir neçə dəfə mən öz səhifəmdə bu məsələyə toxunmuşam. Açığı, bu cür reklam saytları, profilləri mənim diqqətimi çox çəkib və şübhələrimi xeyli dərinləşdirib. Çox özgüvənli şəkildə bütün sifarişləri layiqincə yerinə yetirdiklərini və bütün tələbləri ödədiklərini bildirirlər. Bu cür səhifələr, saytlar əgər belə rahat fəaliyyət göstərirsə, deməli onları himayə edənlər də var. Necə olur ki, sosial şəbəkələrdə kimlərinsə şəxsi səhifələrində yazıları, şərhləri belə senzuradan keçirilir, hətta kiber hücumları müəyyən edə bilirlər, sosial platformalardakı oyun alətlərini araşdıra bilirlər, amma elmi mühiti bataqlığa sürükləyən sifarişli dissertasiya "ustadlarını" tapa bilmirlər? Biz dəfələrlə rəhbərlik etdiyimiz magistrlarla görüşlərdə də vurğulayırıq ki, tədqiqatı özün apar, səhvlərin olsun, eybi yox, biz istiqamət verərik, yetər ki, sən özün yaz, zəif yaz, bəsit yaz, amma yaz.
Dissertasiya biznesindən sonra elmə kimin həvəsi qalacaq, anlamıram. Bəli, mən razıyam, bütün dünyada ödənişli redaktə xidmətləri var. Burda isə, kiminsə zehninin məhsulunu başqası özününkü kimi qələmə verib diplom alır. Belələrinə göz yumulursa, onda bizim kimi gözlərini və zehnini bu yola həsr etmiş alimlərə də maneə törətməsinlər”.
V.Ağabəyli qeyd etdi ki, zatən süni intellektin günbəgün inkişafı bütün aktivliyi insanın əlindən almağa doğru gedir, həyəcan təbili çalır. “Bu günün tələbələri artıq sadə sualı belə düşünmək istəmir, süni intellektlə müzakirə edir, analiz etmə qabiliyyəti tamamilə aşağı enir. Biz bu məsələni diqqətdən kənar qoymamalıyıq. Elmə bayağı adamların gəlməyi bizə heç bir halda başucalığı gətirməyəcək”-deyə V.Ağabəyli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
