Ailə institutu tarixən cəmiyyətin əsas təsisatlarından biri kimi insani dəyərlərin, nəsillərin tarixi varisliyinin qoruyucusu və inkişaf meyarı sayılıb. Bəşəriyyət ailəni tarixən hər bir cəmiyyətin əsasını təşkil edən, insanların ən ali, ülvi və saf duyğularını, nəcib niyyətlərini özündə təcəssüm etdirən müqəddəs ittifaq kimi dəyərləndirib.
Qədimdən bəri ailə Azərbaycan cəmiyyətində də xüsusi dəyər kəsb edib. Həmçinin ölkəmizdə ailə dövlət tərəfindən də qorunur və himayə edilir. Ailə Məcəlləsinə görə, ər və arvad ailədə öz münasibətlərini qarşılıqlı yardım, hörmət hissi əsasında qurmalı, ailənin möhkəmləndirilməsi və rifahı üçün birgə fəaliyyət göstərməli, övladlarının inkişafı üçün əlverişli şərait yaratmalı və onların sağlamlığının qayğısına qalmalıdırlar. Ümumiyyətlə, ailə qurulduğu gündən hər bir insan öz kiçik "dövlətini" qorumağa çalışmalıdır. Bəs görəsən, ailə quran şəxslərin hamısı bu kiçik "dövləti" daim qoruya bilirmi? Çox təəssüf ki, bu heç də belə deyil. Ailənin möhkəm olub-olmamasının göstəricilərindən biri də boşanmalardır. Son illər ölkəmizdə boşanmaların sayı sürətlə artır. Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən cari ilin birinci rübündə 11870 nikah və 5118 boşanma halları qeydə alınıb.
Qeyd edilib ki, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1000 nəfərinə nikahların sayı azalaraq 5,9-dan 4,7- yə düşmüş, boşanmaların sayı isə 1,5-dən 2,0-a qədər artıb. Açıqlanan statistik rəqəmlərdən də bəlli olur ki, boşanmalarla bağlı vəziyyət getdikcə pisləşir.
“Qadınlar qaynanalarla, uşaqlarla və bütün həyatla düzgün davranış modelini qursa, nə boşanmalar, nə də problemlər olar”
Psixoloq Könül İsmayılova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, boşanmalar ən çox ailə düzgün motivlər əsasında qurulmayanda baş verir: “Belə ki, hər iki tərəfin evlənmək ərəfəsində qarşı tərəfi mütləq tanıması lazımdır. Sadəcə qısa bir tanışlıq əsasında qurulan ailələrdə boşanma halları daha çox baş verir. Bundan başqa, ailədə müdaxilələri, o cümlədən qayınanaların gəlinə qarşı müxtəlif düşüncələrdə olmasını da göstərmək olar. Bu, bir növ qısqanclıq xarakteri daşıyır və bu cür qaynanaların belə münasibəti də onun həyat yoldaşının olmamasından, yaxud da onunla aralarında ciddi problemlərin olmasından qaynaqlanır. Qayınana öz məsələsi ilə bağlı obyekt olaraq gəlini seçir və iradlarını gəlinin üzərində həyata keçirir". Psixoloq onu da bildirdi ki, ümumiyyətlə, boşanmaların səbəbkarı kimi yalnız bir cinsi günahlandırmaq düzgün deyil. Onun fikrincə, ailədə qadınlardan çox şey asılıdır və onlar ailə düsturunu bilməlidirlər: "Bu düstura daxil olan amillərə gəldikdə isə, bunlardan biri odur ki, qadın özünə daha çox diqqət yetirməlidir. Evlənməzdən əvvəl nişanlı olarkən hər iki tərəf özünə daha çox diqqət yetirir, ən yaxşı tərəflərini göstərməyə çalışırlar. Evləndikdən sonra isə bir-biri üçün adiləşirlər və nəticə etibarilə kişilərin gözü kənar mühitə daha çox meyil edir. Bunun səbəbkarı yenə də qadın özü olur. Qadınlar daha çox ev işləri, uşaqlarla məşğul olur və kişiyə az vaxt ayırır. Kişi evə gələrkən qadın özünə qarşı səliqəli olmur və artıq uzun müddətdir bir evdə yaşadıqlarını düşünərək bunu normal qəbul edir. Əslində isə bu belə deyil və qadın hər zaman, xüsusilə də yoldaşının yanında özünə fikir verməlidir”.
Psixoloqun sözlərinə görə, digər xırda nüanslar var ki, onlar ər-arvad arasında böyük bir problemə çevrilə bilər: “Məsələn, qadının uşağı olduqdan sonra hormon pozğunluğu ilə əlaqədar kökəlmə prosesi gedir və o, özündə kompleks yaradaraq tez-tez yoldaşının yanında bununla bağlı danışır. Lakin nəticə etibarilə bəlkə də kişi onun kökəlməsinə diqqət etmirdisə də, artıq özü onun beyninə bu fikri diqtə edir. Təbii ki, bu zaman kişinin şüuraltında öz yoldaşına qarşı antisimpatiya kimi fikirlər formalaşır. Yaxud bəzən qadınlar öz rəfiqəsini yoldaşının yanında tərifləməyə başlayır. Bu cür xırda nüanslar belə ailənin boşanmasına gətirib çıxaran səbəblər ola bilər. Hətta qadın öz yoldaşı ilə söhbət edərkən "mənim uşaqlarım", "sənin uşaqların" kimi fikirlər söyləməməlidir. O, "bizim uşaqlarımız", "bizim evimiz" deməlidir, ayrı-seçkilik saldığı zaman ailə forması bütöv bir şar şəklini almır ki, bu zaman da yadlaşma prosesi gedir".
Ailələrin boşanmasında qayınana, gəlin, yaxud yoldaşın xəyanəti kimi səbəblərin də olduğunu deyən psixoloqun fikrincə, boşanmalara səbəb olan amillərdən biri də qısqanmalardır ki, buna çox yer ayırmaq olmaz və hər şey normal şəkildə olmalıdır: "Son vaxtlar belə bir dəb formalaşıb ki, kişilər evə gəldiyi zaman qadınlar onların telefonlarında axtarışlar aparırlar. Bununla da qadınlar özlərini təhqir edirlər. Qadın özünü bu qədər aşağı səviyyədə dəyərsizləşdirməməlidir”.
K.İsmayılovanın sözlərinə görə, ailədə bir neçə ildir birlikdə yaşamaları ilə bağlı bir-biri üçün adiləşdiyindən, qadın yoldaşının ona diqqət yetirmədiyini gördükdə bu adiləşmənin səbəbini axtarmalıdır. Bu məqsədlə bir sıra yeniliklər etməlidir və hətta evin dizaynını dəyişməlidir. Eyni yaşam tərzi, dizayn belə ailəyə təsir edir. Ona görə də qadın ailədə həm siyasətçi, həm ağıllı olmalı, həm də aqressiv olmamalıdır. Hətta bu adiləşmə zamanı qadın öz xarici görünüşünə, geyindiyi paltara belə diqqət yetirməlidir ki, eyni paltar yoldaşının gözünü yora bilər. Eləcə də rəng seçiminə diqqət yetirməlidir: “Ümumiyyətlə, qadınlar qaynanalarla, uşaqlarla və bütün həyatla düzgün davranış modelini qursa, nə boşanmalar, nə də problemlər olar. Lakin elə qadınlar var ki, bu normaların hamısına əməl etsə də, boşanmalarla üzləşir. Məsələn, hazırda elə qayınanalar var ki, gəlin maksimum düzgün davranış modelini həyata keçirsə belə ona zülm verə bilər və bu düzgünlüyü görmək istəmir. Nəticə etibarilə əks təsir alınır və boşanmalar özünü göstərir. Bundan başqa qadınlar evdə olduqda yemək hazırlayır, eyni geyimdə qalır. Lakin bir toy mərasiminə gedərkən həmin qadın gözlənilməz dərəcədə dəyişir və yoldaşı bu dəyişikliyə belə təəccüblənir. Çünki həmin qadınların öz daxilində də yoldaşına qarşı adiləşmə prosesi gedib. Yəni bu birtərəfli deyil və qadınların da gözündə kişilər adiləşir. Başqa bir yerə gedərkən qadının özünə diqqət yetirməsinə gəldikdə isə bu, kişiyə görə deyil, onların rəqabəti qadınladır və başqa bir qadından daha yaxşı görünməyə çalışırlar. Böyük bir ailə birgə yaşayarkən insanlar bir-biri ilə dil tapmağa çalışmalıdır. Əslində bu, ailəyə bir köməkdir, yəni nənənin ailədə olması uşaqlar üçün çox yaxşı haldır. Əgər maddi imkanı varsa, ailənin ayrı yaşaması təbiidir. İnsan psixologiyası daha rahat olmağa, komforta üstünlük verir. Ancaq böyük ailədə bütün insanlar elə davranış modelləri ortaya qoymalıdır ki, nəticə etibarilə ailə öz möhkəmliyini qoruyub saxlasın. Avropa ailə tərzini tərcih edənlərə gəldikdə isə, bu baxımdan bizdə həmin modeli seçən qadınlar azdır”.
Günel CƏLİLOVA
