Məlum olduğu kimi, Bakıda 13 yaşlı qız 37 yaşlı kişi ilə nişanlanıb. Hadisə paytaxtın Sabunçu rayonu ərazisində baş verib. Qohumlar arasındakı razılıq nəticəsində 13 yaşlı qız anasının boşanmış dayısı oğluna nişanlanıb.
Məlumata görə, oxumaq istədiyi halda zorla təhsildən yayındırılan yeniyetmə sadəcə 3-cü sinfə qədər məktəbə gedə bilib. Anasının mətbuata verdiyi açıqlamaya görə, indi qızına nişan mərasimi keçirsələr də, toy etmək üçün yetkinlik yaşına çatmağını gözləyəcəklər.
XXI əsrdə qız ibtidai təhsil alır və sonra məktəbdən çıxarılaraq ona elçi gəlməsini gözləyir. Bu hala ərazi üzrə cavabdehlik daşıyan şəxs, məktəb və ətraf susur, görməzdən gəlir. Beləliklə, erkən nikahın artmasına səbəb olunur.
Fatimə Hacıbəyli: “Valideynlər erkən nikaha vəsilə olmaq istədikləri və uşağı təhsildən yayındırdıqları üçün məsuliyyət daşıyır”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, cəmiyyətin əsas problemlərindən biri də azyaşlı uşaqların erkən ərə verilməsidir: “Burada günahkar tərəf valideyn və müəllim diqqətsizliyidir. Əsas problem azyaşlıların ərə verilməsi məsələsidir. Bu hallar daha çox 9, 10 və 11-ci sinifdə oxuyan şagirdlər arasında olur. Onlar artıq məktəbli sayılmır. Həmin azyaşlılarla ailə quranlar, kəbin kəsənlər cəzalandırılmalıdır. Qanunda 18 yaşdan aşağı şəxslərin ailə qurması qadağan olunub. Belə halların baş verməsinə görə aidiyyəti qurumlar cavabdehlik daşıyır. Burada məsuliyyət öncə valideynin, sonra isə müəllimin üzərinə düşür. Dərs deyən müəllimin günahı ondan ibarətdir ki, vaxtında həmin şagird dərsə gəlmədiyi haqda dövlət qarşısında məsələ qaldırmır, ərazi üzrə cavabdeh olan qurumlara məlumat vermir. Belə olduğu üçün bu gün qızlar 3-cu sinifdən çıxarılır və valideyn qızın xərcini çəkməmək üçün onu boşanmış 40 yaşlı kişiyə verir. Guya həmin ailə indi qızı nişanlayır, sonra uşaq 18 yaşına çatanda ailə quracağına razılıq verib. Uşağına düşünən ana 3-cu sinifdən qızı məktəbdən çıxarmaz, 13 yaşlı uşağı nişanlamaz. 13 yaşlı qızı nişanlayan valideynlər sərt şəkildə cəzalandırılmalıdır. Həmin valideynlər erkən nikaha vəsilə olmaq istədikləri və uşağı təhsildən yayındırdıqları üçün məsuliyyət daşıyır. Valideynlə yanaşı, azyaşlı qızla ailə qurmaq istəyən bəy də məsuliyyət daşıyır. Orta yaşlı bir kişinin qızı yaşında bir qızla ailə qurmaq istəyi isə utancveridir”.
Birlik sədri hesab edir ki, bu tip izdivaclardan qonşuların, qohumların xəbəri olur. Lakin onlar susaraq ailəyə yaxşılıq etdiklərini düşünürlər. Belə halların azalması üçün cəmiyyətin iştirakı lazımdır.
F.Hacıbəylinin sözlərinə görə, çox zaman ya iqtisadi, ya da sosial-psixoloji problemlər ailələri erkən nikaha məcbur edir: "Burada iqtisadi problemlərlə yanaşı, əhalinin sosial psixoloji vəziyyəti də mühüm rol oynayır. Xüsusilə iqtisadi problemlər bu məsələnin ən cüzi hissəsidir. Bir problem də budur ki, bizim cəmiyyətdə qızın erkən ərə getməsi normal qarşılanır. Əksər vaxtda da deyirlər ki, elə imkanları da yoxdur, evləniblər, Allah xoşbəxt eləsin! Xüsusilə rayon yerlərində aidiyyəti qurumlar tərəfindən belə cümlələr işlənir. Amma onlar əksinə, öz uşaqlarına yaşatdıqları faciənin fərqinə varmırlar. Bəzi qurumların da problemlə bağlı lazım olan işlərini görməmələri gətirib buna çıxardır. Kifayət qədər monitorinqlərin aparılması, əhalinin maarifləndirilməsi, yerində cəza tədbirinin görülməsi bu problemlərin qarşısını ala bilər. Təəssüf ki, qurumlar vaxtında bunu yerinə yetirmirlər. Hadisə baş verəndən sonra əl-ayağa düşürlər, bu da gec olur".
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, uşağın təhsil hüququ bərpa olunmalı və məcburi nikaha təhrik edilməsinə son qoyulmalıdır: “Aidiyyatı qurumlar bu məsələdə aktivlik göstərməli və həmin uşağın həyatı o insanlardan asılı olmamalıdır”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, bəzi ailələr qıza təhsil vermək, ona faydalı peşə-sənət seçməkdə yol göstərmək, gələcəkdə heç kimdən asılı olmaması üçün özünün şəxsi büdcəsi və karyerası olmasına şərait yaratmaq əvəzinə, çox təəssüf ki, mentalitetdən irəli gələn erkən nikaha daxil olmağa məcbur edirlər: “Mentalitetimizdə isə "qarımış qız", "qız yükü duz yükü", "tez evlənənlə tez yuxudan duran qazanar" kimi yanlış stereotiplər hələ də qalmaqdadır. Buna bəzi valideynlərin qızlarını cinsi təcavüz və zorakılıqdan qoruyacağı düşüncəsi, ailənin maddi vəziyyəti, kasıbçılıq, evliliyin övladına xoşbəxt həyat gətirəcəyi fikri səbəb olur. Kənd qızlarının işlə təmin olunmalarındakı çətinliklər və çarəsizlik, kəndlərdə kişilərin böyük şəhərlərə, başqa ölkələrə üz tutub getməsi, ailə qura bilməmək qorxusuna səbəb olması da səbəblərdən biridir. Valideynlər dərk etməlidirlər ki, 18 yaşına çatmadan ailə quran qızlar daha yetkin yaşda nikaha girənlərə nisbətən daha çox şiddət qurbanı olurlar. Bu, xüsusilə qız və onun həyat yoldaşı arasındakı yaş fərqində ortaya çıxan vəziyyətdir. Bu kimi problemlərin həll olunması üçün ilk növbədə rayon və kənd yerlərində, məktəblərdə tək gənclərlə deyil, müəllimlər, din xadimləri, bölgənin nüfuzlu adamları həm də valideynlərlə ciddi maarifləndirmə işləri aparılmalı, xüsusilə də bu maarifləndirməyə ataları cəlb etməli, bu haqda insanlara düzgün məlumatlar çatdırılmalıdır. Sözsüz ki, belə olanda valideyn həm tibbi, həm dini, həm də elmi cəhətdən övladını nəyə sövq etdiyinin fərqində olacaq. İnsanlar hərtərəfli məlumat aldığı zaman övladını erkən nikaha məcbur etməyin hansı nəticələr verə biləcəyini anlayacaqlar. Maarifləndirmənin əsas məqsədi erkən nikahın qanun pozuntusu – cinayət olmaqla yanaşı, həm də insan psixologiyasına, xüsusilə də azyaşlı qızların sağlamlığına təhlükə yaratdığını və böyük fəsadlara yol açdığını anlatmaqdan ibarət olmalıdır”.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi: “Ailə ilə söhbət edilib və baş tutan nişan pozulub”
Məsələ ilə bağlı Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsindən bildirildi ki, artıq ailə ilə söhbət edilib və baş tutan nişan pozulub: “Ailə Dövlət Qurumları tərəfindən nəzarətdə saxlanılacaq”.
Sonda onu da qeyd edək ki, haqqında danışılan 13 yaşlı qız və onun azyaşlı bacısı Sosial Xidmətlər Agentliyi tərəfindən ailədən alınaraq sosial xidmət müəssisəsinə yerləşdirilib. Orada uşaqlara sosial-psixoloji və digər xidmətlər göstəriləcək.
Günel CƏLİLOVA
