1986-cı il aprelin 26-da Çernobıl atom-elektrik stansiyasında baş verən qəza bəşəriyyət tarixinin ən böyük texnogen fəlakəti hesab edilir. Qəza zamanı atom stansiyasının dördüncü reaktoru yanaraq tamamilə məhv olmuş, reaktorun fəaliyyəti nəticəsində yığılmış radioaktiv məhsulların bir hissəsi ətraf mühitə yayılmışdı.
Radiasiyanın yayılması təxminən on gün ərzində davam etsə də, sonrakı fəsadları illərlə sürüb. Fəlakətin nəticələrinin aradan qaldırılmasında azərbaycanlılar da iştirak edib.
Çernobıl qəzasının nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edən azərbaycanlılara bu gün dövlət tərəfindən xüsusi diqqət və qayğı göstərilir. Bu günlərdə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Çernobıl AES-də qəzanın ləğvi ilə əlaqədar” əlilliyə görə müavinətin həcmi artıb.
Belə ki,Çernobıl AES-də hərbi xidmətlə əlaqədar - I qrup əlillər üçün 500, II qrup 400 və III qrup 330 manat olub.
Qeyd etdiyimiz kimi, Çernobıl qəzasında iştirak edənlərə dövlət tərəfindən xüsusi diqqət və qayğı göstərilir.
“Çernobıl qəzasının nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edən azərbaycanlılar konkret olaraq şüalanmaya məruz qaldıqları üçün onlar da müharibə əlilləri ilə eyni hüquqa malikdirlər”
Mövzu ilə bağlı “Bakı-Xəbər”-in suallarını “Azərbaycan Çernobıl Əlilləri İttifaqı” İctimai Birliyinin sədri Mirhəsən Həsənov cavablandırdı.
- Məlumdur ki, bu günlərdə Prezident İlham Əliyev Çernobıl əlillərinin müavinətini artırdı. Müavinətin artmasının nə kimi sosial əhəmiyyəti var?
- Prezident İlham Əliyev hər zaman bu qəbildən olan insanlara diqqət və qayğı göstərir. Müavinətlərin həcminin artması mövcud zamanın tələblərinə uyğunlaşdırılmanı təmin edir. Xatırladım ki, 2008-ci ldə cənab Pezident İlham Əliyev şəhid ailələri, müharibə əlilləri üçün xüsusi sərəncam imzaladı. Həmçinin, müharibə əlilləri və onlara bərabər tutulan şəxslərlə bağlı prezident təqaüdünün verilməsi ilə bağlı sərəncam da imzalanıb. Məlumat üçün deyim ki, Çernobıl qəzasının nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edən azərbaycanlılar da konkret olaraq şüalanmaya məruz qaldıqları üçün onlar da müharibə əlilləri ilə eyni hüquqa malikdirlər. Onu da qeyd edim ki, onların statusunun müəyyənləşməsində, sosial müdafiəsinin gücləndirilməsində ümummilli lider Heydər Əliyevin böyük xidməti olub. Belə ki, 1993-cü ildə Heydər Əliyevin yenidən Azərbaycanda hakimiyyətə qayıdışından sonra Çernobıl əlillərinin statusu haqqında qanun qəbul olunub. Sonrakı dövrlərdə də Çernobıl əlillərinin sosial müdafiəsinin yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm işlər görülüb. Ümumiyyətlə, qanunvericilik aktlarına müxtəlif vaxtlarda dəyişiklik edilən zaman Çernobıl əlilləri heç vaxt kənarda qalmayıb. Bu kateqoriyadan olan şəxslər daim dövlətin qayğısını hiss edir.
-Hazırkı şəraitdə müavinət və təqaüdlərin artmasını necə dəyərləndirirsiz?
- Məlumdur ki, son zamanlar ölkədə qiymət artımı yaşanır. Belə bir şəraitdə müavinət və təqaüdlərin həcminin artması Çernobıl qəzasında iştirak etmiş şəxslərin sosial durumunun yaxşılaşmasına səbəb olacaq. Onların həyat şəraiti, sosial durumu yaxşı olacaq.
- Çernobıl qəzasının ləğvində nə qədər azərbaycanlı iştirak edib?
- Məlumat üçün deyim ki, Çernobıl qəzasının ləğvində 8000-dən çox azərbaycanlı iştirak edib. Təbii ki, illər ərzində bu say azalıb. Xəstəliklər insanların səhhətinə təsir edir. Çernobılçılar ən çox onkoloji xəstəliklərdən əziyyət çəkir. Hazırda bu qəzada iştirak edən azərbaycanlıların sayı 4900-a yaxındır. Həmin şəxslər də, təbii ki, dövlətin qayğısı ilə əhatə olunur.
- Qeyd etdiyiniz kimi, Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak edənlərə dövlət tərəfindən qayğı və diqqət göstərilir. Bu qəbildən olan şəxslərə mənzil hədiyyə edilib…
- Bəli, Çernobıl AES-də hərbi xidmətlə əlaqədar əlilliyi olan vətəndaşlara təqdim edilib. Prezident İlham Əliyev tərəfindən Çernobıl əlillərinə xüsusi qayğı göstərilir. Çernobıl AES-də hərbi xidmətlə əlaqədar əlilliyi olan şəxslərə sosial müavinət və ya əmək pensiyası ilə yanaşı, Prezidentin aylıq təqaüdü də verilir. Onların müalicəsi məqsədilə hər il onlara birdəfəlik müavinət də ödənilir.
- Məlumata görə, Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak edənlər Qarabağ müharibəsində də iştirak ediblər.
- Azərbaycanın ərazi bütovlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak edənlər də olub. Onlar arasında şəhid olanlar da var. Eyni zamanda, təkrar əlilliyə məruz qalan çernobulçular da var.
- 44 günlük Vətən müharibəsində Çernobıl əlillərinin övladları da var idi…
- Bəli, Çernobıl əlilləri Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, övladları isə Vətən müharibəsi zamanı torpaqlarımızın erməni işğalından azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə ön sırada olublar. Şəhid olanlar, təkrar əlillik statusu qazananlar var. Çernobıl AES-də qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edənlərdən iki min nəfərdən çoxu Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak edib, Vətən müharibəsində isə 100-dən artıq çernobılçının övladı döyüşüb.
- Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak edən, ancaq əlillik dərəcəsi ilə təmin edilməyənlər varmı?
- Həmin şəxslər bir faiz də təşkil etmir. Əksəriyyəti əlillik dərəcəsi ilə təmin olunub.
- Çernobıl atom-elektrik stansiyasında qəzanın nəticələrinin ləğv edilməsində iştirak edənlərdənsiz. Oraya həmin vaxt bu məqsədlə Azərbaycandan nə qədər adam gedib?
- 18 yaşımda həmin qəzanın ləğvində iştirak etmişəm. Mənimlə yanaşı, yeddi minə yaxın azərbaycanlı vardı orada. Təəssüf ki, onların çoxu vəfat edib. O vaxt baş vermiş qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması işlərinə 600 min insan cəlb olunmuşdu. Həmin vaxt bəşəriyyət böyük bir fəlakətdən xilas oldu. Etiraf etmək lazımdır ki, bəşəriyyəti faciədən qurtaran insanların səhhətlərində ciddi problemlər yarandı, həyatlarında böyük bir iz qoydu. Xeyli sayda yeni doğulan körpə tələf oldu, uşaqlar xəstəliklə, əlilliklə doğuldular.
Günel CƏLİLOVA
