Hörmətli redaksiya, sosial şəbəkə üzərindən “Bakı-Xəbər” qəzetinin müxbirlərindən biri, yazılarını daim izlədiyim hörmətli İradə xanım Sarıyevanın həmkəndlim professor Almaz Ülvi ilə “Göyçənin Kəsəmən kəndi alban abidələri ilə zəngindir” adlı müsahibəsini oxudum. Onsuz da bir an fikrimizdən çıxmayan Yurd, Torpaq – Göyçə ağrısı iliyimə qədər işlədi və bu müsahibənin təsiri ilə kəndimiz haqqında bəzi toponomik detalları da diqqətinizə çatdırmaq istədim.
Səmimiyyətlə: Qeys Həsənov,
Şəmkir rayonu
Hörmətli müsahiblər – əziz Almaz xanım və hörmətli İradə xanım, çox sağ olun, söhbətinizi sosial şəbəkə üzərindən tam olaraq oxudum. Ətraflı rəy yazdım, ancaq paylaşıma niyəsə getmədi. Odur ki, məktub şəklində Almaz xanım Ülvi vasitəsilə redaksiyaya, Iradə xanım, Sizə göndərmək istədim (mümkün olarsa, qəzetin növbəti sayında dərc edin).
Qeys Həsənov yazır:
Kəndimizdə bir neçə kurqan var idi: “Ocağın təpəsi”ndə, “Əlinin yeri”nin üstündə, “Gözələr” tərəf, biri də “Qara nöy” və ondan yuxarıya, “Ağ suyun dərə”si boyunca. Hamısında da çoxlu qədim qəbirlər yerləşib. “Uğuz qəbirləri” isə Məhəmməd müəllimin söyüdlüyündə, Qaraiman kəndinin üstündə, kəndin içi və kənarlarında var idi. Xristian alban nişanələri isə, bizim evdən yuxarıda, Səfər əminin evinin üstündəki bulağın başında olublar. Təqribən 70x100 ölçüdə üç daş var idi. Daşın üstündə atlı adam və daylaq hər iki yan tərəflərində, baş tərəfində isə xaç şəkilləri. O daşları mənim babam sürütdürüb qapıya gətirdirmişdi, sonradan ikisini qazıb basdırmışdılar, biri isə mən olan evin həyətində dururdu. ... İndi kəndin görüntülərinə baxıram məktəbin bağının sağında mənim yerimin ayağında o daşın ətrafında bir otaq tikiblər, ağzını da dağlara tərəf qoyublar, məbəd kimi.
Qara nöy, daha doğrusu, Qara Güney Kəsəmən kəndinin üst təpələridə Ağsu çayının sol sahilində yerləşirdi. Bura qədim yaşayış məskəni olmuşdu. Qara qranit qayanın ətrafları qədim qəbirlərlə və dam yerləri ilə zəngin idi. Dağın zirvəsində yerləşən bu qədim yaşayış məskəni, keçmiş tayfaların yaşam tərzinə görə, hər tərəfli yaşayış üçün münbit bir məkan idi. Oradan su gətirmək üzü aşağı Ağ suyun dərəsinə enmək bir neçə dəqiqəlik idi. Yaxın ətrafı isə ardıc meşəlikləri və gəvən (tikan) kolları ilə əhatəli olubdur.
Doğrudur, son vaxtlar ardıc kolları artıq tükənmişdi. İkinci dünya müharibəsinə qədər isə kənd əhalisi həmin kolluqlardan dam pərdiləri (dam örtükləri üçün istifadə olunan) gətirərlərmiş. “Kurqan təpəsi” isə oradan bir xeyli, təqtibən 200 metr yuxarıda idi. Orada da daş ovdanlar (mustuqlar), əlavə su ehtiyatı saxlamaq, heyvanları sulamaq üçün ən çox da yağış sularını saxlamaq üçün mövcud idi. Əhatəsi isə geniş idi. O yerdən, kəndimiz, qonşu Qaraiman kəndi və dağ yamaçlarımız ovuc içi kimi görsənərdi.
Kəsəmən kəndi ərazisində üçüncü böyük kurqan, “Əlinin yeri” dağ əkin nahiyəsinin üstündə, şimaldan “Gözələr”, qərbdən isə “Kor Söyünün gözəsi” deyilən çəmənliklə əhatə olunan hündür bir təpəlik idi. Bu “Gözələr təpəsi” adlanırdı. Bu təpəlikdən şimalda yerləşən “Yurd yerləri” və dağ silsiləsi açıq aydın görsənirdi. Onu da qeyd edim ki, sərhəd dağ silsiləsinin – “Şiştəpə” və “Güzdək” hündür dağların sağı Daşkəsən, solu isə Gədəbəy bölgələrinin əraziləri başlanırdı.
Bu hündür dağ kurqanının geniş ətrafları, yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, köhnə qəbir yerləri ilə zəngin idi. Bu təpə, “Ocaq Təpəsi” və “Ağsu Təpəsi” ilə üçbucaq bir həndəsi fiqur yaradırdı ki, bir-biri ilə əlaqələri tam asanlaşdırırdı. Təpənin zirvəsində iri daşlarla dairələnmiş gözətçi yeri və “Qaravul nöqtəsi” (və ya “Gözətçi təpəsi”) var idi. Bu təpədən alt dağ düzənliyini tam olaraq müşahidə etmək mümkün idi.
Hələlik bu qədər...
İnşallah, yurdumuza, Kəsəmən kəndimizə dönmək istəyimiz gerçəkləşər. çünki orada əmanətlərimiz çoxdur.
Hazırladı: İradə SARIYEVA
