Bazar ertəsi günü, 16 noyabr 2026
     

İrə­va­nın er­mə­ni­lə­rə ve­ril­mə müd­də­ti bi­tir, son­ra?

Image


Ta­ğı Qəm­bə­rov: "Bey­nəl­xalq hü­quq qay­da­la­rı­na əsa­sən, biz İrə­va­nın ge­ri qay­ta­rıl­ma­sı ilə bağ­lı hü­qu­qi pro­se­dur­la­ra baş­la­ya bi­lə­rik"

 

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, 29 may 1918-ci il­də Mil­li Şu­ra­nın qə­ra­rı ilə Azər­bay­can De­mok­ra­tik Res­pub­li­ka­sı (ADR) İrə­van və di­gər əra­zi­lə­rin er­mə­ni­lə­rə ve­ril­mə­si ilə bağ­lı sa­ziş im­za­la­mış­dı. Hə­min sa­zi­şin ləğv edil­mə­si­nin müm­kün­lü­yü ilə bağ­lı id­dia­lar irə­li sü­rü­lür.

Azər­bay­can Xalq Cum­hu­riy­yə­ti ta­ri­xi­nin təd­qi­qat­çı­sı, ta­rix­çi  Nə­si­man Ya­qub­lu 1918-ci il­də İrə­va­nın Er­mə­nis­ta­na gü­zəş­tə ge­dil­mə­si ilə bağ­lı im­za­la­nan pro­to­kol haq­qın­da da­nı­şar­kən de­yib: "Bu pro­to­ko­lun im­za­lan­ma­sı məc­bu­ri atı­lan bir ad­dım idi. Çün­ki o dövr­də Azər­bay­can is­tiq­la­lı­nı elan et­sə də, çox pis və­ziy­yət­də idi. Yə­ni is­tiq­lal elan edil­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, hö­ku­mət yal­nız Gən­cə­yə gə­lib çı­xa bil­miş­di. Ba­kı­nı azad edib qo­ru­maq üçün, de­mək olar ki, bi­zim si­lah­lı qüv­və­lə­ri­miz yox idi. İki is­ti­qa­mət­də dö­yüş apa­ra­caq gü­cə ma­lik de­yil­dik. Bi­zə hə­min dövr­də Ba­kı­nı azad edib Azər­bay­ca­nın pay­tax­tı ol­du­ğu­nu dün­ya­ya çat­dır­maq la­zım idi. Bu­ra­da möv­cud olan 14 mi­nə ya­xın si­lah­lı qüv­və - er­mə­ni daş­nak­lar, rus­lar və di­gər qüv­və­lər Ba­kı­nı ayı­ra­raq ay­rı­ca bir qu­ber­ni­ya ki­mi sax­la­maq və Ru­si­ya­nın bir əya­lə­ti­nə çe­vir­mək is­tə­yir­di­lər. Biz də hə­min dövr­də Ba­kı uğ­run­da mü­ba­ri­zə­yə baş­la­dıq və Os­man­lı or­du­su da kö­mə­yə gə­lən­də İrə­va­nı de­yil, Ba­kı­nı xi­las et­mə­yə gəl­di­yi­ni bil­dir­miş­di. 1918-ci il­də im­za­la­nan mü­qa­vi­lə­yə əsa­sən, baş­da Nu­ru Pa­şa ol­maq­la, Qaf­qaz İs­lam Or­du­su Ba­kı­nı və Ba­kı­ət­ra­fı əra­zi­lə­ri xi­las et­di. İrə­van isə ta­ma­mi­lə kə­nar­da qal­dı. İrə­van mə­sə­lə­si biz­dən ası­lı de­yil­di, yə­ni bö­yük döv­lət­lə­rin də bur­da ma­raq­la­rı var idi. İn­gi­lis­lər Azər­bay­ca­nın İrə­va­nı er­mə­ni­lə­rə ver­mə­sin­də is­rar edir­di, Tür­ki­yə isə Güm­rü­nü Er­mə­nis­ta­na ver­mək is­tə­mir­di.

Ona gö­rə də bu məc­bu­riy­yət­dən atı­lan ad­dım idi. Bu­nu Mil­li Şu­ra­nın ic­la­sın­da Fə­tə­li Xan Xoys­ki də de­miş­di".

Hə­min pro­to­ko­lun ləğ­vi mü­kün­dür­mü və Azər­bay­can bu is­ti­qa­mət­də han­sı ad­dım­la­rı ata bi­lər?

Hü­quq­şü­nas Ta­ğı Qəm­bə­rov qə­ze­ti­mi­zə bil­dir­di ki, bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin hü­qu­qu ümu­mi bey­nəl­xalq hü­qu­qun tər­kib his­sə­si olub, mü­qa­vi­lə­lə­rin bağ­lan­ma­sı və xi­ta­mı da bey­nəl­xalq hü­qu­qun di­gər sub­yekt­lə­ri ara­sın­da mü­na­si­bət­lə­ri tən­zim­lə­yən qay­da­lar­la mü­əy­yən edi­lir: "Bağ­lan­mış hər han­sı bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­dən bir tə­rəf im­ti­na edər­sə, hə­min mü­qa­vi­lə öz hü­qu­qi qüv­və­si­ni itir­miş olur. Hə­qi­qət­lə ayaq­laş­ma­yan bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin ləğv olun­ma­sı qa­nun­la tən­zim­lə­nir. Ey­ni za­man­da, hə­min mü­qa­vi­lə bir qrup döv­lə­ti vax­ti­lə təm­sil edən sə­ləf­lər tə­rə­fin­dən bağ­la­nar­sa və ya mü­qa­vi­lə bağ­la­mış tə­rəf hə­min mü­qa­vi­lə­nin şərt­lə­ri­ni bi­lə­rək­dən po­zar­sa, o mü­qa­vi­lə eti­bar­sız sa­yı­lır. 29 may 1918-ci il­də bağ­lan­mış mü­qa­vi­lə­yə əsa­sən, er­mə­ni tə­rə­fi azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı hər han­sı küt­lə­vi eti­raz və hü­cum­la­rın ol­ma­ma­sı­na da­ir söz ve­rib.

Er­mə­ni­lə­rin gö­tür­dü­yü bu öh­də­lik­lər 4 iyun 1918-ci il­də bağ­lan­mış Ba­tu­mi sülh mü­qa­vi­lə­sin­də də öz ək­si­ni ta­pıb. La­kin er­mə­ni ha­ki­miy­yə­ti­nin Tif­lis­dən İrə­va­na kö­çü­rül­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, er­mə­ni­lər, söz ver­dik­lə­ri ki­mi, ye­ni və xoş niy­yət­li er­mə­ni hö­ku­mə­ti­ni qur­maq niy­yə­tin­də de­yil­di. Er­mə­ni­lə­rin ye­ni pay­tax­tı olan İrə­van­da çox­luq təş­kil edən azər­bay­can­lı­lar on­la­rın yad bir yer­də əsas­lı er­mə­ni ha­ki­miy­yə­ti­ni qur­maq və yer­ləş­mək niy­yət­lə­ri­nə ma­ne olur­du. Bu­na gö­rə də er­mə­ni döv­lə­ti­ni for­ma­laş­dır­maq­dan do­la­yı hə­min əra­zi­lə­rin azər­bay­can­lı­lar­dan tə­miz­lən­mə­si­nə baş­la­dı­lar. Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə bu da, fak­ti­ki ola­raq, İrə­van­da azər­bay­can­lı­la­rın soy­qı­rı­mı­na gə­ti­rib çı­xar­dı. Da­ha son­ra azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı et­nik tə­miz­lə­mə pla­nı­nı er­mə­ni­lər di­gər böl­gə­lər­də də tət­biq et­mə­yə baş­la­dı­lar. Er­mə­ni­lər tə­rə­fin­dən Dağ­lıq Qa­ra­bağ­da, Qu­ba ra­yo­nun­da küt­lə­vi hal­da qa­dın­lar, qo­ca­lar, uşaq­lar aman­sız­lıq­la qət­lə ye­ti­ri­lib. Bü­tün bun­lar, ümu­miy­yət­lə, azər­bay­can­lı­la­rın izi­nin yox edil­mə­si­nə he­sab­lan­mış plan idi. Ona gö­rə də bu gün əmin­lik­lə de­yə bi­lə­rik ki, İrə­va­nın 1918-ci il­də Er­mə­nis­ta­na ve­ril­mə­si ilə bağ­lı mü­qa­vi­lə öz əhə­miy­yə­ti­ni iti­rib. Qeyd edim ki, Azər­bay­can De­mok­ra­tik Res­pub­li­ka­sı sa­də­lövh­cə­si­nə er­mə­ni­lə­rin öz səhv­lə­ri­ni ba­şa dü­şə­cə­yi­nə ina­nır­dı. La­kin mü­əy­yən müd­dət­dən son­ra Cə­nu­bi Qaf­qa­zın əra­zi­si Ru­si­ya im­pe­ri­ya­sı­nın tər­ki­bi­nə keç­di. So­vet dö­nə­min­də­ki ta­rix­də bü­tün bu fakt­lar işıq­lan­dı­rıl­mır­dı. Çün­ki is­rar­la xalq­la­rın dost­lu­ğu haq­qın­da moi­zə­lər oxu­nur­du. Ye­ni nə­sil isə Azər­bay­can xal­qı­nın bu cür fa­ciə­vi il­lər ya­şa­dı­ğı haq­qın­da mə­lu­mat­sız­dır. So­vet dö­nə­min­də və on­dan son­ra da er­mə­ni tə­rə­fi ye­nə də öz ənə­nə­vi se­pa­rat­çı si­ya­sə­ti­ni yü­rüt­mə­yə baş­la­dı. Nə­ti­cə­də də Azər­bay­ca­nın 20 % əra­zi­si er­mə­ni­lər tə­rə­fin­dən iş­ğal edil­di. Bu ba­xım­dan da bey­nəl­xalq hü­quq qay­da­la­rı­na əsa­sən, biz İrə­va­nın ge­ri qay­ta­rıl­ma­sı ilə bağ­lı hü­qu­qi pro­se­dur­la­ra baş­la­ya bi­lə­rik".

Mə­həm­mə­də­li QƏ­RİB­Lİ




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

16.11.2026 / 06:49
İranın Tramp və administrasiya üzvlərinə qarşı sui-qəsd planı açıldı - bir çox yüksək rütbəli şəxs hərbi bazalara köçürüldü

16.11.2026 / 06:40
Zaxarova Consonun Moskvada çox içməsinə şahidlik etdi - “Elə deyirdi süz…”

15.11.2026 / 22:36
Estoniya Rusiya ilə sərhəddəki bütün keçid məntəqələrini bağlayır...

15.11.2026 / 22:10
Prezidentin sosial şəbəkə hesablarında həftəlik fəaliyyəti ilə bağlı icmal yayımlanıb - VİDEO

15.11.2026 / 22:02
Prezident İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarına qarşı kiberhücumlar müşahidə olunur

15.11.2026 / 19:54
Prezident: "Ümummilli Liderin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur"

15.11.2026 / 19:52
"Radio və televiziya dövlətçilik ənənələrimizin, milli kimliyimizin və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır" - Prezident

15.11.2026 / 19:46
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın televiziya və radio işçilərini təbrik etdi

15.11.2026 / 18:43
Ağstafada sursat partladı - ölən və yaralanan var...

15.11.2026 / 18:30
Bayden memuarında Zelenskini “nankor”, Putini isə “yeniyetmə kimi” xarakterizə edib

15.11.2026 / 18:11
Rumıniya Qara dənizdə azərbaycanlıların olduğu gəmiyə hücuma görə Rusiyanı günahlandırdı – qırıcılar havaya qaldırıldı...

15.11.2026 / 17:15
Kremlin Avropaya xəbərdarlıq - razılaşma olmasa, məqsədimizə hərbi yolla nail olacağıq...

15.11.2026 / 16:31
"Söyüdlü kəndinin boşaldılacağı barədə məlumatlar əsassızdır" - Media və Yayım Şurası

15.11.2026 / 16:26
Təhsilin rəqəmsallaşmasındakı ciddi geriliyin əsas səbəbi məmur məsuliyyətsizliyidir - İlham Əhmədov yazır

15.11.2026 / 15:33
Rumıniya sahillərində azərbaycanlı dənizçilərin olduğu gəmi vuruldu...

15.11.2026 / 14:35
Putinin nəvələrinin Zelenski soyadı daşıdığı ortaya çıxdı... Uşaqların sənədləri illər sonra dəyişdirildi...

15.11.2026 / 14:19
Əliyevin Strateji dünya təfdaşlığı kursu şaxələnir - Avropa, Amerika, Mərkəzi Asiya, Çin, sonra kim...

15.11.2026 / 13:50
Trampa sui-qəsd iddiası ABŞ-ı ayağa qaldırdı... Bəzi rəsmilər evlərindən çıxarılıb təhlükəsiz yerlərə aparıldı...

15.11.2026 / 13:14
İranın nə qədər raketi var?... ABŞ kəşfiyyatı açıqladı – müharibəyə baxmayaraq...

15.11.2026 / 12:09
Daha bir super güclə Strateji tərəfdaşlıq qurduq - Azərbaycanı nələr gözləyir...

15.11.2026 / 11:42
İran Bəhreyndə ABŞ-ın radar stansiyasına dronlarla zərbə endirdi...

15.11.2026 / 11:18
Kadırov Qroznıda Putinin adını daşıyan yeni rayon salır...

15.11.2026 / 11:10
Prezident İlham Əliyev Mahmud Abbası təbrik etdi

15.11.2026 / 10:31
Azərbaycan Fələstini Milli Günü münasibətilə təbrik edib

15.11.2026 / 10:11
Tramp İrana yeni zərbələrdən bu halda imtina edəcək – Ağ Evdə qapalı müzakirələr gedir...

15.11.2026 / 09:27
"Azərbaycanın artan geosiyasi nüfuzu onu Avropa üçün mühüm tərəfdaşa çevirib" - Vüqar Rəhimzadə

15.11.2026 / 08:55
Hörmüz boğazında iki neft tankerində partlayış baş verib...

14.11.2026 / 18:21
Macarıstanda keçmiş nazirə qarşı əməliyyat - ələ keçirilən pulları 12 nəfər beş aparatla səkkiz saata saydı...

14.11.2026 / 17:45
ABŞ-dan Ukraynaya şok təklif... Donbası ruslara verin, NATO-ya üzv olun - Zelenski detalları açıqladı...

14.11.2026 / 16:50
Ev təsərrüfatları ilə bağlı yeni qaydalar əslində əhalinin öz mənafelərinə uyğundur - baxın, necə...

14.11.2026 / 16:10
Sabunçuda avtomobildən 6 min oğurlayan şəxs yaxalandı

14.11.2026 / 16:02
Rusiya XİN Zelenskinin Moskvaya getməkdən imtina etməsinə belə münasibət bildirdi - icazə vermirlər...

14.11.2026 / 15:46
Tramp, Putin və Cinpin İran məsələsini üzbəüz müzakirə edəcək – tarix açıqlandı...

14.11.2026 / 15:09
“Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasına və Azərbaycanla davamlı sülhə yaxınıq” - Paşinyan

14.11.2026 / 14:31
Rusiya ABŞ-dan NATO-nun Avropada və Cənubi Qafqazda hərbi mövcudluğunun məhdudlaşdırılmasını tələb etdi...

14.11.2026 / 14:06
Rusiya hərbçilərinin Gümrüdə 30 ildə törətdikləri cinayətlərin hesabatı aparıldı...

14.11.2026 / 13:46
Qaradağda evdən 7050 manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlandı

14.11.2026 / 13:14
Ermənistan XİN-in saxtakarlığı İFŞA OLUNDU...

14.11.2026 / 12:30
Moskva məhkəməsi Ukraynanın sabiq müdafiə naziri Reznikov barəsində qiyabi həbs qərarı çıxardı...

14.11.2026 / 12:07
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 59 nəfər saxlandı

14.11.2026 / 11:46
İrəvandakı Göy məscidin mərasim zalına erməni şairin adının verilməsi narahatlıq doğurur - BƏYANAT

14.11.2026 / 11:23
Türkiyə Ermənistana uçan hərbi təyyarənin hava məkanından keçməsinə icazə vermədi...

14.11.2026 / 10:58
Gənc əsgərlərlə görüşə müvəqqəti məhdudiyyət qoyuldu - RƏSMİ

14.11.2026 / 10:15
Britaniyada ABŞ bazasında təhlükəsizlik həyəcanı - naməlum dron ordunu ayağa qaldırdı...

14.11.2026 / 09:40
Azərbaycan nefti bahalaşdı...

14.11.2026 / 09:17
Hörmüz boğazında daha bir tanker minaya düşdü...

14.11.2026 / 08:52
Husilər Ər-Riyad hava limanını vurdu

13.11.2026 / 22:49
Rusiyanın Ukraynada itkiləri yarım milyona çatdı - sızdırılan gizli sənədlər Moskvanı ifşa etdi...

13.11.2026 / 22:26
Məşhur milyarder süni intellektlə bağlı xəbərdarlıq etdi - xəstəxana və banklar təhlükədə...

13.11.2026 / 22:10
Ərəb Parlamenti husilərin maliyyə və silah təchizatını kəsmək üçün hərəkətə keçdi...

13.11.2026 / 21:55
Rusiya Əbu-Dabidə Finlandiyanın NATO-dan çıxmasını tələb etdi - Moldovanın parçalanması da gündəmə gətirildi...

13.11.2026 / 21:38
Leyla Əliyeva COP31 çərçivəsində Xəzərin ekoloji problemlərinə dair müzakirələrdə iştirak edib - FOTO

13.11.2026 / 21:22
Tramp Avropanın təhkükəsizliyi barədə Putindən məsləhət almaq istəyir... Qəribəlik...

13.11.2026 / 21:05
Əlil şəxslər “keçiddə” bir beçə aylıq müavinətdən niyə məhrum olsunlar?!

13.11.2026 / 20:47
Vüqar Rəhimzadə: Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələri çoxşaxəli siyasi-strateji müstəvidə

13.11.2026 / 20:30
Rusiya ABŞ-la qarşılıqlı hücum etməmək sazişi imzalaya bilər - NATO-ya dağıdıcı təhlükəsi...

13.11.2026 / 20:13
Məzuniyyətin pulla əvəzlənməsi - İşçi özü istəyirsə, pisdir?

13.11.2026 / 19:52
Süni intellektlə tələbələrin görüntülərini montaj edərək pul tələb edən şəxs saxlanıldı - VİDEO

13.11.2026 / 19:37
Avropanın Bakı zirvəsi təsadüfi qərar deyil...

13.11.2026 / 19:15
İşdə məhəbbət macərası - DOST Agentliyinin müdir müavini buna görə işdən azad olundu

13.11.2026 / 18:58
Zelenski Əliyevdən umacaqlarını Dublində bu cür dilə gətirdi...

13.11.2026 / 18:41
Güclü Avropanın gələcəyində Azərbaycanın yeri - Dublin zirvəsi perspektivi göstərdi...

13.11.2026 / 18:26
Prezident İlham Əliyevin İrlandiyaya işgüzar səfəri başa çatdı

13.11.2026 / 18:23
Dublin zirvəsi Qafqazda sülh prosesini sürətləndirir - Əliyev Avropa zirvəsində...

13.11.2026 / 17:56
Rusiya xarici ticarətdə dolları yuanla əvəzləyə bilmədi - uğursuzluğun səbəbi...

13.11.2026 / 17:55
Avropa ölkələri birgə xartiya imzaladılar - Rusiyadan gələcək təhlükələrə qarşı

13.11.2026 / 17:40
Firəngiz Əlizadə bəstəkarların əsas problemlərini gündəmə gətirdi - "Kabinetimə gəlib ağlayırlar"

13.11.2026 / 17:13
Bakıdan gəlib bağ evi tikən imkanlı şəxslərin üzündən bəzi rayonlarda torpağın sotu 15–20 min manata çatıb.... Niyə?

13.11.2026 / 16:55
İrandan Almaniyaya 29 kq-dan çox metamfetamin aparanlar Naxçıvanda yaxalandı

13.11.2026 / 16:40
Ev təsərrüfatlarının uçotunun arxasında nələr var - Şayiələr baş alıb gedir, bəs həqiqət harada?...

13.11.2026 / 16:26
“Yazıçılar Birliyi hara, restoran hara?” – Anar parlamentdən kömək istədi...

13.11.2026 / 16:23
Yunus Oğuzun “Qara Yusif” romanı çapdan çıxdı

13.11.2026 / 16:10
KTMT-yə görə Ermənistan Kremldən daha bir "dişsiz həmlə" yeyəcək...

13.11.2026 / 15:53
Özbəkistanın Milli Universitetində hicabla bağlı narahatlıq baş qaldırıb - hələlik kənar müdaxilə yoxdur...

13.11.2026 / 15:49
İran raket maneələrini aradan qaldırdı, ABŞ-ın Avropadakı bazaları təhlükə altındadırmı?

13.11.2026 / 15:48
ABŞ-ın Ukrayna siyasəti ziddiyətlər içində - ərazi bütövlüyünü imzalamaq hara, "Donbası verin" hara...

13.11.2026 / 15:10
İrəvandakı Göy Məscid üzərindən İslam dəyərlərinə növbəti zərbə vuruldu...

13.11.2026 / 14:41
Türkiyə Rusiya ilə AES əməkdaşlığına birdəfəlik son qoyur...

13.11.2026 / 14:36
Əməkhaqqına nəzarət mexanizmi gəlir: “paket maaş” ın taleyi həll olunur...

13.11.2026 / 14:01
Moskvada Ukraynanın keçmiş baş naziri Azarovun müşavirinin avtomobili partladıldı...

13.11.2026 / 13:45
İsrailin ABŞ-dan gözlədiyi xəbər gəldi - İranla yeni müharibəyə hazır olun...

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ