Təkcə cari ilin may və iyun aylarında cəbhədə baş verən atışmalar nəticəsində Ermənistan tərəfinin 18 hərbçi itirməsi düşmən ölkənin silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ordusu qarşısında kifayət qədər aciz olmasının daha bir təsdiqi oldu. Proseslər göstərir ki, baş verənlər Ermənistan hakimiyyəti üçün yeni şok effekti yaratmaqda, iqtidara qarşı etirazların miqyasını isə daha da genişləndirməkdədir.
"Aykakan Jamanak" qəzeti hətta vurğulayır ki, bu gedişlə daha Qarabağa göndərməyə əsgər tapılmayacaq: "Təəssüf ki, cəbhədə yenə çoxsaylı itkilər veririk. Hakimiyyət bu xüsusda məlumatları cəmiyyətdən gizlətmək qərarı verib. Amma bunu da edə bilmir. Ən azından sosial şəbəkələrdə yayılanlar, Azərbaycan tərəfinin verdiyi məlumatlar yenə cəbhədə itkilərimizin sayının artmasını göstərir. Hakimiyyət bu fonda artan narazılıqdan ehtyiat edərək hansısa qisas əməliyyatını həyata keçirmək istəyir. Amma hər dəfə də yeni böyük uğursuzluğa düçar olur".
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, erməni tərəfinin daha bir hərbi təxribatı fiasko ilə nəticələnib və düşmən daha bir sərt hərbi xəbərdarlıq alıb. Belə ki, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Ermənistan silahlı qüvvələrinin təmas xəttində ordumuzun bölmələrinə qarşı növbəti dəfə pilotsuz döyüş aparatından istifadə etdiyini bəyan edib. Bildirilir ki, tətbiq edilən bu döyüş pilotsuz uçan aparatı aşağı keyfiyyətli olduğundan Silahlı Qüvvələrimizin bölmələrinə heç bir ziyan vurmayıb: "Müdafiə Nazirliyi bildirir ki, görüləcək adekvat tədbirlər düşmən üçün sarsıdıcı olacaqdır".
Xatırladaq ki, bundan əvvəl erməni tərəfi döyüşdə daha çox kəşfiyyat aparmaq, vizual məlumatlar toplamaq məqsədiəl pilotsuz uçan aparatlardan yararlanıb. Yəni, onlar birbaşa döyüş aparatı olmayıb və ordumuz tərəfindən çoxsaylı belə apartalar məhv edilib. Düşmən indi bu dəfə pilotsuz döyüş aparatından istifadəyə cəhd göstərir və qeyd olunduğu kimi belə təiyantlı aparatlar da ordumuzun zərbəsi ilə vurulub salınıb. Hələlik təfərrüatlar açıqlanmadığından Ermənistanın hansı tip pilotsuz döyüş aparatı tətbiq etdiyi məlum deyil. Hərbi ekspertlər ehtimal edir ki, Ermənistan özü istehsal etdiyi "Krunk" tipli kiçik pilotsuz aparatlara hansısa formada partlayıcı bərkidə bilərdi və onları döyüşdə sınaqdan keçirməklə təkmilləşdirməyə çalışır. Eləcə də Ermənistanın sərəncamında "X-55" taktiki PUA-lar var və partlayıcının onlara da bərkidilməsi istisna deyil. Pilotsuz döyüş aparatlarının döyüş tətbiqini dünyada ilk dəfə Azərbaycan ordusu ötən ilin aprelində həyata keçirib. Həmin döyüşlər zamanı Azərbaycanın İsraildən aldığı "Harop" pilotsuz döyüş aparatları Ermənistan ordusu üçün sarsıdıcı sürpriz olmuşdu. Azərbaycanın İsraildən "Harop"la yanaşı, "Green Dragon" tipli, daha böyük dağıdıcı gücə malik döyüş PUA-ları aldığı məlumdur. Eləcə də ötən ilin aprelindən sonra Azərbaycan özü pilotsuz döyüş PUA-larının müasir hərbi əməliyyatlar teatrında effektivliyini görərək onları öz hərbi zavodlarında istehsal etməyə başlayıb. Artıq məlumdur ki, Azərbaycan yeni "Zərbə" pilotsuz döyüş aparatını uğurla sınaqdan keçirib. Lakin bu, "Harop"lar kimi hədəfə çırpılan "kamikadze-PUA" deyil, "hava-yer" tipli dörd raketlə təchiz edilən və hədəfləri vurandan sonra bazaya geri qayıdan döyüş aparatıdır. Hazırda dünyada cəmi bir neçə ölkə belə döyüş aparatına malikdir. Onu da qeyd edək ki, "Zərbə" PUA gecə və gündüz, istənilən hava şəraitində sərbəst şəkildə düşməni izləmək və ona zərbə endirmək imkanına malikdir. Həmçinin partladıcı gücə malik aparat qəlpəli fuqaslı piyada əleyhinə, müxtəlif texnikaya və canlı qüvvəyə qarşı da effektivdir. Aparat əməliyyat baxımından xüsusi avadanlıqlarla təchiz edilmiş yüksək keçid qabiliyyətinə malik "K1-Zərbə" mobil xüsusi zirehli maşına quraşdırılıb və istənilən zaman düşmənə sarsıdıcı zərbə endirə bilər.a Aparat xüsusi elektron mühafizə sisteminə malik olmaqla, elektron maneə vasitələrinə qarşı dayanıqlıdır. Peyk GPS əlaqəsi itən zaman aparat sərbəst döyüş tapşırığını yerinə yetirməyə qadirdir.a Bütün bunlar Azərbaycanın düşmən üzərində hərbi üstünlüyünü daha da artırır və görünür ki, həmin aparatlardan istifadə ermənilərin itkilərinin sayının daha da artmasına gətirib çıxaracaq.
Digər tərəfdən Azərbaycan aviasiyasını yeni pilotsuz aparatlar hesabına daha da gücləndirir. Bura həm yerli, həm də xaricdən alınan apartalar daxildir. Xüsusən də Azərbaycan İsraillə qurduğu uğurlu hərbi-texniki əməkdaşlıq sayəsində öz ordusunu pilotsuz təyyarələri ilə təchiz edən azsaylı ölkələr sırasında yer almağı bacarıb. Xatırladaq ki., hələ 2008-2009-cu illərdə Azərbaycan İsraildən "Hermes 450", "Aerostar" və "Orbiter M" pilotsuz təyyarələrinin iri partiyasını alıb. Daha sonra "Orbiter M" və "Aerostar" aparatlarını Müdafiə Sənayesi Nazirliyi İsrailin "Aeronautics Defense Systems Ltd." şirkəti ilə birgə istehsal etməyə başladı. Nəticədə Azərbaycan silahlanmanın daha bir istiqaməti üzrə Ermənistan üzərində əzici üstünlüyə nail oldu. Azərbaycan ordusunun sərəncamında olan pilotsuz təyyarələr indinin özündə də düşmən mövqeləri üzərində və işğal altındakı ərazilərdə kəşfiyyat aparır, düşmən qüvvələrinin taktiki yerdəyişməsini izləyir, hərbi obyektlərinin dəqiq koordinatlarını müəyyən edə bilir. Bu isə hərbdə müqayisəedilməz dərəcədə qiymətli kəşfiyyat məlumatlarıdır. Çünki pilotsuz təyyarələr olmayanda belə kəşfiyyat məlumatlarını əldə edə bilmək üçün böyük risk və qüvvə tələb olunurdu. Amma indi vəziyyət tam dəyişib. Düşmən üzərində nəzarət çox asanlıqla pilotsuz uçan apartalar vasitəsilə həyata keçrilir. Digər tərəfdən Azərbaycan pilotsuz kəşfiyyat təyyarələrinin həm sayına, həm də bu aparatların taktiki-texniki göstəricilərinə görə Ermənistanla müqayisədə çox irəlidədir. Üstəlik pilotsuz apartalrdan Azərbaycan yenə Ermənistandan fərqli olaraq düşmən hədəflərinə dəqiq zərbələr endirmək və onun hərbi texnikasını təmas xəttinin taktiki dərinliklərində məhv etmək qabiliyyətiən malikdir. Ötən ilin aprelində Azərbaycan buun əyani şəkildə həm Ermənistana, həm də bütün dünya ictimaiyyətinə göstərdi. Azərbaycan ordusunu ixtiyarında "Hermes 450", "Aerostar" və "Orbiter M", "Harop", "Green Dragon", "Zərbə" və sair müasir pilotsuz apartalar oldluğu halda Ermənistan əsas etibarı ilə "DJİ İnspire" kvadrokopterləriavə "Krunk" aparatlarından istfiadə edir. "DJİ İnspire" kvadrokopterləri ekspertələrgörə, əslində, oyuncaq hesab edilə bilər.aBu kvadrokopterlər bir neçə yüz metr hündürlüyə qalxa, çəkdiyi kadrları komanda məntəqəsinə ötürə bilir. Amma Azərbaycan ordusunun bölmələri bu aparatları aşkar edərək adi silahlarla onu neytrallaşdırmaqda xüsusi çətinlik çəkmir. İndiyə qədər bu xüsusda dəfələrlə faktlar qeydə alınıb və aparatlar ordumuz tərəfindən zərərsizləşdyirilib. "Krunk" aparatları da hansısa ciddi təhdid yaratmır. Ermənistan "milli istehsal" kimi təqdim etdiyi bu aparatları Çinin və Rusiyanın köməyi ilə yığır.aAmma ötən dövr ərzində bu apartalardan da bir neçəsi ordumuz tərəfindən ya məhv edilib, ya da ələ keçrilib. Ümumiyyətlə, düşmənin pilotsuz aparatlarla bütün əməliyyatalrı iflasa uğrayıb. Amma Azərbaycan indiyə qədər pilotsuz apartları döyüşdə uğurla tətbiq edib. Məsələn, edən ötən ilin aprelində "Harop" pilotsuz döyüş apparatı ilə ermənilərin "Yerkrapa" könüllülər birliyinin döyüşçülərini daşıyan avtobusa Ağdərədə, təmas xəttindən xeyli aralıda zərbə endirilib.aNəticədə azı 7 erməni döyüşçüsü məhv edilib, qalanları yaralanıb. Eləcə də "Harop" pilotsuz döyüş aparatı ilə ermənilərin bir və ya bir neçə tankına zərbə endirildiyi məlumdur. Bu hal ermənilərdə o vaxtdan ciddi qorxu yaradıb. Ekspertlər isə bildirir ki, aprel döyüşlərində "Harop"ların tətbiqindən panikaya düşən ermənilərin indi narahatlıq keçirməyə daha çox əsasları var. Çünki Azərbaycan ordusu indiyədək İsraildən alınan yüzlərlə belə döyüş sistemi ilə yanaşı, həm də yerli hərbi sənayenin təqdim etdiyi "Zərbə"lərlə də silahlanıb və sonuncular tatktiki göstəricilərinə görə daha güclüdürlər.
Bütün bunlar onu göstərir ki, ermənilər pilotsuz aparatlar məsələsində də Azərbaycandan çox geridə qalır. Ermənistan rəhbərliyi Dağlıq Qarabağa yolladığı işğalçı qüvvələrinin tərkibindəki hərbçilərinə ürək-dirək verməyə çalışsa da, onlarda ötən ilin aprelindən Azərbaycanın pilotsuz döyüş apartaları qarşısında artıq əməlli-başlı xof yaranıb. Düşmən yaxşı bilir ki, yeni savaş olacağı halda isə döyüşlərdə Azərbaycan pilotsuz uçan aparatlardan daha geniş şəkildə istifadə edəcək. Bu isə ermənilər arasında daha böyük itkilərin olmasını qaçılmaz reallığa çevirəcək. Bu arada əksər ekspertlərin fikrincə, yeni hərbi əməliyyatların başlanması isə an məsəəlsi sayılır. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçuk da bu xüsusda bildirir ki, Qarabağda tərəflər arasında atəşkəs rejimindən, ümumiyyətlə, söhbət gedə bilməz: "Atəşkəs olmamasına baxmayaraq, region hələ də tam genişmiqyaslı savaşa qoşulmayıb. Qarabağda vəziyyət çətinləşib. Buna səbəb olan əsas amillərdən biri də müşahidəçi ölkələrdən heç birinin buna görə məsuliyyəti üzərinə götürməməsidir. Belə olan halda onlar axı nəyə lazımdırlar? Artıq Minsk Qrupu haqqında unutmaq vaxtı çatıb. Minsk Qrupunun bəyanatları lazımlı deyil. Minsk Qrupundan sadəcə, etibarlı nəzarət və tərəflərdən hansının aqressor olmasının dəqiqləşdirilməsi istənilir.
Məncə, ikinci dəfə kiçik müharibənin qarşısını almaq mümkün olmayacaq. Bu kiçik müharibə dərhal böyük və dəhşətli fəaliyyətlərə səbəb olaacaq. Bunun üçün bütün səbəblər, geosiyasi vəziyyət mövcuddur. Əgər xarici dünya sakit olsa idi, o zaman Qarabağda partlayış etmək çətin olardı, amma indi bu, sadəcə zaman məsələsidir". Yeni savaşa isə Azərbaycan Ermənistanla müqayisədə daha yaxşı hazırlaşıb və qısa zaman kəsiyində döyüşlərin nəticəsini öz leyhinə müəyyənləşdirmək iqtidarındadır.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.