Mərkəzi Asiya dövlətlərinin qarşılıqlı ticarəti 20 milyard dollara çatdırmaq hədəfi regionda yeni iqtisadi inteqrasiyanın formalaşdığını göstərir. Azərbaycan bu prosesdə həm coğrafi mövqeyi, həm tranzit infrastrukturu, həm də siyasi sabitliyi ilə əsas aktorlardan biri kimi çıxış edir.
Region ölkələrinin iqtisadi əməkdaşlığı son illərdə sürətlə genişlənir və bu, ticarət baryerlərinin azalması, logistika imkanlarının artması və istehsal zəncirlərinin birləşdirilməsi kimi faktorlarla bağlıdır. “Made in Central Asia” kimi yanaşmaların ortaya çıxması təkcə ticarətin deyil, birgə istehsal və ixrac potensialının da genişlənəcəyinə işarə edir.
Azərbaycan üçün bu təşəbbüsdə ən böyük imkanlar tranzit və logistika sahəsində yaranır. Qazaxıstan, Özbəkistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa və Türkiyə bazarlarına çıxışı, demək olar ki, Azərbaycanın üzərindən keçir. Bakı limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Transxəzər dəniz marşrutları ölkənin regional tranzit mərkəzinə çevrilməsi üçün geniş imkan yaradır. Bu, həm yük axınının artması, həm də liman və logistika xidmətlərindən əldə edilən gəlirlərin yüksəlməsi deməkdir.
Bundan başqa, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə sənaye və istehsal əməkdaşlığını genişləndirməsi də mümkündür. Kənd təsərrüfatı məhsullarının birgə emalı, qida sənayesi, tikinti materialları, yüngül sənaye və maşınqayırma kimi sahələrdə ortaq zavodların yaradılması ölkənin qeyri-neft sektoruna yeni impuls verə bilər. Enerji sahəsində də əməkdaşlıq perspektivlidir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə yaşıl enerji, hidrogen və elektrik ötürmə infrastrukturu üzrə əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji tranzit imkanlarını daha da genişləndirə bilər.
Rəqəmsal gömrük, elektron sertifikatlaşdırma və vahid logistika izləmə sistemlərinin yaradılması ticarətin səmərəliliyini artıran əsas mexanizmlərdir. Azərbaycan bu sahədə qabaqcıl rəqəmsal həllərə malik olduğu üçün region üzrə inteqrasiyaedici platforma rolunu oynaya bilər. Bu isə ticarət xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azalda və prosesi sürətləndirə bilər.
Bu əməkdaşlığın siyasi üstünlükləri də var. Orta Dəhliz layihəsi çərçivəsində Azərbaycan Avrasiya məkanında strateji əhəmiyyətini daha da yüksəldir. Türkiyə-Azərbaycan-Mərkəzi Asiya üçbucağı regional güc balansında yeni model yaradır. Azərbaycanın multivektor diplomatiya xətti bu əməkdaşlığı daha da gücləndirir və ölkənin beynəlxalq nüfuzunu artırır.
Eyni zamanda, müəyyən risqlər də mövcuddur. İnfrastrukturun tam optimallaşdırılmaması, gömrük prosedurlarının ölkələr arasında hələ harmonizasiya olunmaması və regiondaxili tranzit marşrutlarında rəqabətin artması müəyyən çətinliklər yarada bilər. Buna baxmayaraq, bu risqlər idarəolunandır və uyğun strategiya ilə aradan qaldırıla bilər.
Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə rəqəmsal ticarət platformalarını inkişaf etdirmək, Ələt iqtisadi zonasını Orta Dəhlizin beynəlxalq mərkəzinə çevirmək, gömrük və sertifikatlaşdırma qaydalarını region ölkələri ilə uyğunlaşdırmaq və birgə investisiya fondları yaratmaqdır. Bu yanaşma həm ticarətin həcmini artırar, həm də yeni sənaye və ixrac imkanları formalaşdırar.
Nəticə olaraq, Mərkəzi Asiya dövlətlərinin ticarəti 20 milyard dollara çatdırmaq hədəfi Azərbaycan üçün əhəmiyyətli strateji üstünlüklər yaradır. Bu təşəbbüs ölkənin tranzit imkanlarını genişləndirir, qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirir, regional liderliyini möhkəmləndirir və iqtisadi təhlükəsizliyini artırır. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı gələcək onillik üçün yeni iqtisadi modelin formalaşmasına güclü təkan verə bilər.
Akif NƏSİRLİ
