“Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri artan strateji əhəmiyyətə malik vahid tarixi, mədəni, coğrafi və geosiyasi məkanı formalaşdırır. İlk baxışda Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ölkələrindən fiziki olaraq ayırsa da, Xəzər dənizi, əslində, mühüm birləşdirici amildir. Bu gün Xəzər dənizi, sadəcə coğrafi anlayış deyil, o, hər şeydən əvvəl xalqlarımızın strateji birliyinin, iqtisadi potensialının və tarixi əməkdaşlığının rəmzidir”. Bu fikirləri prezident İlham Əliyev Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirib.
Dövlət başçısı qeyd edib ki, ölkələrimizi təkcə coğrafiya deyil, həm də tarixi-mədəni əlaqələr, ortaq dini və mənəvi dəyərlər, adət-ənənələr birləşdirir: “Azərbaycan regiondakı bütün ölkələrlə ən yüksək səviyyədə əməkdaşlığın hərtərəfli inkişafına xüsusi əhəmiyyət verir. Hesab edirəm ki, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında ikitərəfli əsasda qurulan strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri, həmçinin fəal siyasi dialoqumuz və qarşılıqlı səfərlərimiz bu əməkdaşlıq formatının uğurunda mühüm rol oynayır. Son bir neçə ildə dövlət başçıları arasında qarşılıqlı səfərlərin və təmasların dinamikası münasibətlərimizin yüksək səviyyəsini əyani şəkildə nümayiş etdirir. Belə ki, son üç ildə Mərkəzi Asiya dövlətlərinin başçıları Azərbaycana təxminən 30 səfər ediblər və mən özüm də həmin müddətdə qardaş ölkələrdə 13 dəfə səfərdə olmuşam... Əminəm ki, Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət görüşü qardaş xalqlarımız arasında əsrlər boyu davam edən dostluğun möhkəmləndirilməsində, siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, investisiya, enerji, mədəni, humanitar və rəqəmsal transformasiya sahələrində çoxsəviyyəli əməkdaşlığın genişləndirilməsində əhəmiyyətli mərhələ olacaq”. Qeyd edək ki, Azərbaycan prezidenti noyabrın 16-da Daşkənddə keçiriləcək region dövlət başçılarının yeddinci Məşvərət Görüşündə iştirak edəcək. İlham Əliyev bundan əvvəl 2023-cü ildə Düşənbədə və 2024-cü ildə Astanada həm fəxri qonaq qismində, həm də geniş tərkibdə məsləhətləşmə görüşlərində iştirak edib. Xatırladaq ki, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlər son illərdə yüksələn dinamika ilə inkişaf edərək həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarında strateji çərçivəyə çevrilib. Tarixi-mədəni bağlar, ortaq dil və mənəvi dəyərlər bu münasibətlərin sosial təməlini təşkil etsə də, qlobal geosiyasi proseslər fonunda iqtisadi, enerji, nəqliyyat, təhlükəsizlik və humanitar sahələrdə genişlənən tərəfdaşlıq iki regionu daha sıx şəkildə birləşdirir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin inkişafında ən böyük töhfə Orta Dəhlizin güclənməsidir. Bu marşrut Çin-Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə və Avropanı birləşdirən mühüm geoiqtisadi xəttdir. Azərbaycanın müasir nəqliyyat infrastrukturu – Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı–Tiflis–Qars dəmir yolu və regional logistika mərkəzləri Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına daha sürətli, təhlükəsiz və diversifikasiya olunmuş çıxışını təmin edir.
Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistanın bu dəhlizə investisiya yatırması, Bakı limanı ilə Aktau və Türkmənbaşı limanları arasında yükdaşımaların artması, eyni zamanda vahid tarif siyasətinin tətbiqi regionun inteqrasiya səviyyəsini daha da artırır. Bu əməkdaşlıq təkcə ticarət həcmini genişləndirmir, həm də Avrasiya məkanında yeni iqtisadi balans yaradır.
Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanın münasibətlərində enerji sektoru xüsusi yer tutur. Xəzər hövzəsinin neft və qaz ehtiyatları region ölkələrini bir-birinə bağlayan əsas qüvvədir. Azərbaycan özünün enerji infrastrukturunu – Bakı–Tiflis–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tiflis–Ərzurum qaz kəməri və Cənub Qaz Dəhlizini Mərkəzi Asiya üçün də əlçatan edir. Bu gün artıq Türkmənistan qazının Azərbaycan üzərindən qismən nəqli, Qazaxıstan və Türkmənistan neftinin Bakı–Tiflis–Ceyhan kəməri ilə dünya bazarlarına yönləndirilməsi enerji əməkdaşlığının genişlənməsinə imkan yaradır. Eyni zamanda Azərbaycan ilə Qazaxıstan, Özbəkistan arasında yaşıl enerji, külək və günəş enerjisi üzrə texnoloji tərəfdaşlıq da inkişaf edir ki, bu da regionun dayanıqlı inkişaf strategiyasına uyğun gəlir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin əlaqələri Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində yeni mərhələyə yüksəlib. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında ticarət dövriyyəsi son illərdə daim artmaqdadır. Qazaxıstanla ticarət dövriyyəsinin milyard dollara yaxınlaşması, Özbəkistanla iqtisadi komissiyanın fəallaşması, Türkmənistanla kənd təsərrüfatı və tekstil sənayesi üzrə yeni layihələrin icrası iqtisadi əlaqələrin potensialını artırır. Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün regional təhlükəsizlik gündəliyi prioritetdir və Azərbaycan bu sahədə də etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əlaqələrin inkişafı həm regional inteqrasiya, həm də qlobal geoiqtisadi trendlər baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz, enerji əməkdaşlığı, inteqrasiya, iqtisadi və təhlükəsizlik tərəfdaşlığı iki region arasında yeni geosiyasi bağlılıq yaradır. Bu əməkdaşlıq nəinki ölkələrin milli maraqlarına cavab verir, həm də Avrasiya məkanında sabitlik, inkişaf və yeni əməkdaşlıq modellərinin formalaşmasına xidmət edir.
Ramil QULİYEV
