Ermənistanda Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı proseslər daha maraqlı mərhələyə qədəm qoyur. Görünən odur ki, baş nazir Nikol Paşinyan bu məsələni gələn il keçiriləcək parlament seçkilərində öz platformasının hərəkətverici qüvvəsinə çevirmək niyyətindədir.
Bu günlərdə Paşinyan bəyan edib ki, “Tramp marşrutu”nun (TRIPP) həyata keçirilməsi üçün təfərrüatlı plan 2025-ci ilin sonuna kimi hazırlanmalıdır. Podratçılarla danışıqlar oktyabrda başlayıb. Layihə işçi qrupunun və infrastrukturun inkişafı konsorsiumunun formalaşdırılması mərhələsinə qədəm qoyub. İş planı 2026-cı ilin birinci yarısında bütün maraqlı tərəflərlə razılaşdırılmalı və ikinci yarıda tikintiyə başlanmalıdır. Paşinyan qeyd edib ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın komandası, o cümlədən Yaxın Şərqdəki digər layihələrlə həddən artıq yüklənib, ona görə də son tarixləri qaçırmamaq üçün hər şeyi etmək lazımdır.
Xatırladaq ki, “Tramp marşrutu ” layihəsi Ermənistanın Bakıdan Naxçıvana marşrutun çəkiləcəyi ərazinin 99 illik hissəsini ABŞ-a icarəyə verməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan bu marşrutu Zəngəzur dəhlizi, Ermənistan hakimiyyəti isə əvvəllər “Mehri yolu” adlandırırdı. Daha sonra Paşinyan bundan özünün “Sülh kəsişməsi” təşəbbüsünü həyata keçirmək üçün istifadə etməyə başlayıb. Bu fonda ABŞ hakimiyyət orqanları regionda təhlükəsizliyin təmin edilməsinə, Bakı ilə İrəvan arasında əməkdaşlığın qurulmasına kömək edəcək vasitəçilər və sülhməramlılar kimi çıxış etdiklərini iddia edirlər. Paşinyan bu fonda bildirib: “Hazırda biz qrafikə uyğun işləyirik. Əminliklə deyə bilərəm ki, dəmiryolu sovet dövründən qalan dəmir yolunun yerində tikiləcək, çünki bunu başqa cür etmək mümkün deyil. Qaz kəməri və elektrik şəbəkələri daha da şimala gedəcək, amma hələ dəqiq harada deyə bilmərəm, hətta dəqiq deyə bilmərəm ki, onlar tamamilə Sünik bölgəsində tikiləcək, yoxsa qismən də Sünik bölgəsində. Bunlar geodeziyalardan və ya qismən digər çoxlu faktorlardan asılıdır. O ki qaldı yollara, siz bilirsiniz ki, biz Şimal-Cənub magistralını tikirik və Şərq-Qərb magistralı çox güman ki, Şimal-Cənub magistralı ilə birləşdiriləcək”. Hökumət başçısı vurğulayıb ki, “Tramp marşrutu” avqustun 8-də Vaşinqtonda razılaşdırılan Azərbaycan üçün məqbul şərtlərlə işləyəcək: “Biz Bakı üçün məqbul şərtlər əsasında sənəd imzaladıq. Və bu şərtlər Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin imzaladığı sənəddə öz əksini tapıb: ərazi bütövlüyü, suverenliyi, legitimliyi”. Ermənistan baş nazirinin müavini və Ermənistan Delimitasiyası Komissiyasının rəhbəri Mher Qriqoryan “Tramp marşrutu”nun tikintisini sürətləndirmək üçün hər iki tərəfin Zəngəzur vilayətində sərhədin demarkasiyasını sürətləndirə biləcəyini istisna etməyib.
Maraqlıdır ki, bu davam edən əməkdaşlığın bir hissəsi kimi Bakı İrəvan üzərindəki iqtisadi blokadanı ən azı qismən aradan qaldırıb. Konkret olaraq Ermənistan Azərbaycan üzərindən Qazaxıstan və Rusiyadan taxıl qəbul etməyə başlayıb. Hazırda bu, bir neçə min ton təşkil etsə də, Astana tədarükləri ayda 20 min tona çatdırmağa hazırdır. Bu arada, Moskva indiyədək İrəvanı xaricdən aldığı taxılın demək olar ki, hamısını (təxminən 450-500 min ton) təmin edib, lakin onu Gürcüstandan keçirib. Bu fonda Paşinyan bəyan edib ki, Ermənistan Rusiya buğdasından heç vaxt imtina etməyəcək, lakin maliyyə baxımından daha cəlbedici olsa, digər təklifləri nəzərdən keçirməyə hazırdır. Məsələ ilə bağlı erməni ekspert Qrant Mikaelyan bildirir: “Paşinyan “Tramp marşrutu”nu özünün şəxsi layihəsinə çevirib və 2026-cı ilin iyununda parlamentə namizədliyini irəli sürmək niyyətindədir. Bununla belə, qeyd etmək lazımdır ki, o, Ermənistanda belə bir şeyi həyata keçirməyə qadir olan yeganə siyasətçidir. Müxalifət qalib gəlsə, heç bir tikinti olmayacaq. “Tramp marşrutu”nun istifadəyə verilməsinə gəlincə, hələ ki, mümkün olan siyasi prosesdən danışmaq tezdir, ancaq konkret zaman kəsiyində Paşinyan mümkün olan hər şeyi siyasi müddətlə izah edəcək”. Eyni zamanda ekspert qeyd edib ki, Ermənistan ərazisinin bir hissəsini 99 il müddətinə kimin konkret olaraq və hansı şərtlərlə icarəyə verəcəyi, marşrut boyu təhlükəsizliyin kim tərəfindən təmin ediləcəyi və sair hələ də bəlli deyil. Amma Paşinyan artıq mürəkkəb məsələləri bir imza və ya şifahi razılaşma ilə həll etmək təcrübəsinə malikdir. Erməni müxalifət mediası iddia edir ki, ABŞ prezidentinin oğlu kiçik Donald Tramp atasının adını daşıyan layihə ilə bağlı məsələləri müzakirə etmək üçün İrəvana səfər etməyi planlaşdırırdı, lakin Paşinyanın əleyhdarları guya səfəri poza biliblər. Konkret olaraq, həbs edilmiş oliqarx Samvel Karapetyanın qardaşı oğlu Narek Taker Karlsona müsahibə verib, o, hökumətin Erməni Apostol Kilsəsinə hücumlarından danışıb, ondan sonra respublikaçının fikrindən daşındığı iddia edilib. Paşinyan iddia edir ki, onun hökuməti kiçik Trampın gözlənilən səfəri və ya bunun ləğvi barədə heç nə bilmir: “Biz bu barədə heç vaxt açıqlama verməmişik. Bu açıqlamaları kim veribsə, izahat versin”. Bu arada onu da xatırladaq ki, cari ilin sentyabrın 11-də ABŞ Dövlət Departamentinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə bürosunun direktoru Brendan Hanrahan İrəvanın TRİPP-in həyata keçirilməsi üçün 145 milyon dollar alacağını bəyan edib. Onun sözlərinə görə, bu, layihənin maliyyələşdirilməsinin yalnız birinci tranşıdır.
Tahir TAĞIYEV
