Kamran Əsədov: "Fələstin istiqamətində də belə bir açılım həm humanitar dəyərlər baxımından, həm də strateji təsir baxımından olduqca mühüm addımdır"
Bu günlərdə Təhsil naziri Emin Əmrullayev Fələstin Dövlətinin Azərbaycandakı səfiri Ahmed Metani ilə görüşüb. Görüşdə iki ölkə arasında elm və təhsil sahəsində əməkdaşlığın mövcud vəziyyəti və gələcək inkişaf perspektivləri müzakirə edilib.
Maraqlıdır, Azərbaycan və Fələstin arasında elm və təhsil sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri mümkündürmü?
"Fələstində uzunmüddətli münaqişə şəraiti, təhsil infrastrukturunun zəifliyi və akademik kadr axınının çoxluğu əməkdaşlığın sistemli şəkildə qurulmasını çətinləşdirə bilər"
Təhsil eksperti Kamran Əsədov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Elm və Təhsil naziri Emin Əmrullayevin Fələstin Dövlətinin Azərbaycandakı səfiri Ahmed Metani ilə görüşü iki ölkə arasında elm və təhsil sahəsində qarşılıqlı əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır: "Bu görüş Azərbaycanın son illərdə təhsil diplomatiyasına verdiyi önəmin, yəni “elm və təhsilin beynəlmiləlləşdirilməsi” siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilməlidir. Təhlil göstərir ki, Elm və Təhsil Nazirliyi regional və qlobal tərəfdaşlıq xəritəsini genişləndirməklə həm özünün institusional təsir dairəsini artırır, həm də Azərbaycanın humanitar diplomatiyasına yeni məzmun gətirir. Fələstin kimi sosial-siyasi baxımdan mürəkkəb bir regionda yerləşən dövlətlə elm və təhsil əməkdaşlığı təkcə akademik deyil, həm də geosiyasi baxımdan dəyər yaradır. Azərbaycan Respublikasının “Elm haqqında” Qanununun 23-cü maddəsinə əsasən, beynəlxalq elmi əməkdaşlığın məqsədi elmi potensialın birləşdirilməsi, birgə layihələrin həyata keçirilməsi və elmi nəticələrin qarşılıqlı istifadəsidir. Bu norma Fələstinlə əməkdaşlıq üçün hüquqi baza yaradır. “Təhsil haqqında” Qanunun 11.3-cü maddəsində isə açıq şəkildə qeyd olunur ki, Azərbaycan təhsil sistemi beynəlxalq əməkdaşlığa açıqdır və digər ölkələrin təhsil sistemləri ilə inteqrasiya yolu ilə inkişaf etdirilir. Beləliklə, Elm və Təhsil Nazirliyinin bu istiqamətdə fəaliyyəti qanunvericiliklə tam uyğundur və dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birini reallaşdırır.
Statistik məlumatlara əsasən, hazırda Azərbaycanda 90-dan çox ölkədən 15 mindən artıq xarici tələbə təhsil alır. Onların əksəriyyəti Türkiyə, Hindistan, Nigeriya, Pakistan və Gürcüstandandır. Lakin Yaxın Şərq regionundan, xüsusilə Fələstindən gələn tələbələrin sayı çox azdır – təxminən 40 nəfər civarındadır. Bu baxımdan, Fələstinlə əməkdaşlığın inkişafı həm say, həm də coğrafi müxtəliflik baxımından ölkəmizin ali təhsil sisteminə yeni nəfəs gətirəcək. Həmçinin, Azərbaycanın “Xarici Tələbələrin Cəlbi üzrə Dövlət Strategiyası”na uyğun olaraq, 2026-cı ilə qədər ölkədə xarici tələbələrin sayının 20 minə çatdırılması planlaşdırılır. Fələstinlə əməkdaşlıq bu hədəfə çatmaq üçün mühüm regional körpü rolunu oynaya bilər.
Müsbət tərəfi odur ki, Fələstinlə təhsil və elm əlaqələri humanitar diplomatiyanın daha dərin mərhələsinə keçidi təmin edir. Azərbaycan son illərdə müsəlman dünyasında təhsil inteqrasiyası istiqamətində mühüm təşəbbüslər irəli sürüb. Məsələn, Pakistan, İndoneziya, Malayziya və Türkiyə ilə birgə təhsil forumları, tələbə mübadiləsi və tədqiqat proqramları həyata keçirilib. Bu təcrübə göstərir ki, ideoloji yaxınlıq və dini-mədəni bağlılıq üzərində qurulan əməkdaşlıqlar uzunömürlü və sabit olur. Fələstinlə əlaqələr də eyni məntiqlə inkişaf etdirilərsə, həm elm, həm təhsil, həm də siyasi müstəvidə qarşılıqlı etimad dərinləşəcək. Bundan başqa, Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq reytinqlərə daxil olmaq səyləri kontekstində Fələstin alimləri və tələbələri ilə ortaq tədqiqat layihələri “elmi məhsuldarlıq” göstəricilərini artıracaq. Hazırda “QS” və “Times Higher Education” kimi reytinqlərdə əməkdaşlıq göstəriciləri universitetlərin elmi nüfuzunun 10-15%-ni təşkil edir.
Lakin mənfi tərəflər də nəzərə alınmalıdır. Fələstində uzunmüddətli münaqişə şəraiti, təhsil infrastrukturunun zəifliyi və akademik kadr axınının çoxluğu əməkdaşlığın sistemli şəkildə qurulmasını çətinləşdirə bilər. Dünya Bankının 2023-cü il hesabatına əsasən, Fələstində ali təhsilə cəlbolunma faizi 38%-dir, lakin elmi-tədqiqat fəaliyyətinə ayrılan vəsait ÜDM-in cəmi 0,2%-ni təşkil edir. Bu göstərici Azərbaycanın 0,8%-lik göstəricisindən dəfələrlə aşağıdır. Buna görə də, əməkdaşlığın real nəticə verməsi üçün Azərbaycan tərəfi daha çox donor, təlimçi və mentor rolunda çıxış etməlidir. Bu, həm də Azərbaycanın beynəlxalq humanitar missiyasına uyğun addımdır".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, dünya təcrübəsində bu cür əməkdaşlıqlar geniş yayılıb: "Məsələn, Misir ilə Malayziya arasında 2005-ci ildən etibarən qurulan “İslam Elm və Texnologiya Mübadilə Proqramı” çərçivəsində illik 200 tələbə mübadiləsi aparılır. Türkiyə ilə Qətər arasında “YÖK-Qatar Scholarship” mexanizmi sayəsində 10 ilə yaxın müddətdə 1500-dən çox tələbə təhsil alıb. Azərbaycanın da “Azərbaycan–Fələstin Təhsil və Elm Forumu” kimi birgə platforma yaratması həm beynəlxalq təcrübəyə uyğun, həm də regional əməkdaşlıq üçün dayanıqlı mexanizm ola bilər.
Bu əməkdaşlığın reallaşması təhsil sistemində beynəlmiləlləşmə proseslərini daha da dərinləşdirəcək, universitetlərarası əlaqələrdə yeni istiqamətlər açacaq. Fələstinlə ortaq tədqiqat mövzuları — iqlim dəyişmələri, su ehtiyatları, sosial psixologiya, münaqişə sonrası bərpa və təhsil texnologiyaları kimi sahələrdə həm elmi, həm də praktik nəticələr doğura bilər. Məhz bu mövzular Azərbaycan üçün də aktualdır və iki ölkənin elmi institutlarının maraq dairəsinə daxildir.
Bu baxımdan Elm və Təhsil Nazirliyinin fəaliyyəti yüksək dəyərləndirilməlidir. Nazirlik təkcə daxili islahatlarla deyil, həm də beynəlxalq təhsil diplomatiyasında aktiv mövqe tutmaqla ölkənin intellektual potensialını dünyaya inteqrasiya etdirir. Emin Əmrullayevin rəhbərliyi ilə son illərdə xarici universitetlərlə 40-dan çox əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb, 30-dan artıq ölkədən tələbələr Azərbaycanda təhsil almağa başlayıb. Fələstin istiqamətində də belə bir açılım, həm humanitar dəyərlər baxımından, həm də strateji təsir baxımından olduqca mühüm addımdır.
Hesab edirəm ki, gələcəkdə birgə təqaüd proqramları, ortaq elmi konfranslar və müəllim mübadiləsi planlaşdırılsa, bu, həm Azərbaycan təhsilinin beynəlxalq çəkisini artıracaq, həm də Fələstində elmin bərpasına töhfə verəcək. Beləliklə, bu əməkdaşlıq yalnız iki ölkə arasında deyil, həm də bütün müsəlman dünyasında “təhsil həmrəyliyi” nümunəsi kimi formalaşa bilər. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu təşəbbüsü uzaqgörən, strateji və dəyərlərə əsaslanan siyasətin tərkib hissəsidir və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun elmi əsaslar üzərində möhkəmlənməsinə xidmət edir".
Günel CƏLİLOVA
