Son günlərdə Rusiya hərbi gəmilərinin Venesuela sahillərində görünməsi və bu ölkəyə hərbi texnika tədarükü beynəlxalq ictimaiyyətdə geniş rezonans doğurub. Kolumbiya Universitetinin professoru Ceffri Səksin sözlərinə görə, bu gəmilər limana girmək məqsədilə deyil, Rusiya Federasiyasının geosiyasi niyyətlərini nümayiş etdirmək üçün yerləşdirilib.
Professor qeyd edir ki, bu hadisə Qərb yarımkürəsində qüvvələr balansının əsaslı dəyişməsi deməkdir və ABŞ üçün uzun illər ərzində möhkəmləndirilmiş üstünlük statusunu sarsıda bilər.
Rusiya Dövlət Dumasının Müdafiə Komitəsi sədrinin birinci müavini Aleksey Juravlyov bildirib ki, Rusiya Venesuelaya silah tədarük edir və bu ölkəyə “Oreşnik” raket kompleksini verməkdə heç bir maneə görmür.
Eyni zamanda, ABŞ-ın mümkün hərbi müdaxiləsi barədə xəbərlərin fonunda, Rusiyanın İl-76 nəqliyyat təyyarəsi Venesuelanın paytaxtı Karakasda eniş edib. Təyyarə Rusiyadan iki günlük uçuşdan sonra Ermənistan, Əlcəzair, Mərakeş, Seneqal və Mavritaniya üzərindən Karakasa çatıb və bu təyyarə "Aviacon Zitotrans" şirkətinə məxsusdur. Bu şirkət Rusiya ilə dost ölkələrə hərbi texnika, silah-sursat və hərbçi daşınmasında ixtisaslaşıb.
Burada diqqət çəkən məqam Ermənistanın hava dəhlizini təmin etməsidir.
Birincisi, hərbi təyyarələrin ölkələrarası uçuşları üçün əvvəlcədən icazə tələb olunur. Ermənistanın razılığı Rusiyanın logistik əməliyyatını mümkün edib, lakin bu həm də siyasi siqnaldır.
İkincisi, ABŞ bu icazəni Rusiya ilə əməkdaşlıq kimi qiymətləndirə bilər. Nəticədə, diplomatik xəbərdarlıq və ya gərginlik yaranması mümkündür. Lakin uzunmüddətli təsir məhdud qalacaq, çünki Ermənistan balanslı siyasət yürütməyə çalışır.
Üçüncüsü, Rusiya və Venesuela arasındakı hərbi əməkdaşlıq, həm də ABŞ-ın Qərb yarımkürəsindəki təsirini sınağa çəkir. Ermənistanın rolu isə regional hava dəhlizi təminatçısı kimi simvolik əhəmiyyət daşıyır. Yəni Rusiya-Venesuela hərbi əməkdaşlığı ABŞ-Rusiya gərginliyinin yeni mərhələsini göstərir. Ermənistanın hava dəhlizini verməsi müvəqqəti diplomatik gərginlik doğura bilər, amma ABŞ-Ermənistan münasibətlərini dərhal zədələməz. Bu, daha çox geosiyasi siqnaldır və regionda güc balansının dəyişməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Ermənistanın Rusiya hərbi təyyarəsinə hava dəhlizi verməsi bir neçə səbəblə izah oluna bilər. Birincisi, Ermənistanın Rusiyaya tarixi və hərbi bağlılığı var. Rusiya Ermənistanın ən böyük silah tədarükçüsü və təhlükəsizlik təminatçısıdır, regiondakı təhlükəsizlik məsələlərində dəstəyi vacibdir. İkincisi, hərbi-logistik baxımdan Rusiya təyyarəsinin Venesuelaya uçması üçün Ermənistan hava dəhlizindən keçməsi texniki olaraq lazım idi və bu, Rusiyanın uzaq məsafələrə silah göndərməsini asanlaşdırır. Üçüncüsü, Ermənistan geosiyasi balans siyasəti yürüdür; həm ABŞ-la yaxın münasibətləri qorumaq, həm də Rusiyanın etimadını itirməmək istəyir.
ABŞ isə bu addıma diplomatik yolla reaksiya verə bilər. Məsələn, xəbərdarlıq, nota və ya rəsmi diplomatik kanallar vasitəsilə narahatlığını bildirə bilər. Həmçinin ABŞ Ermənistan üçün strateji müttəfiqlik çərçivəsində verdiyi maliyyə, hərbi təlimlər və silah yardımı vasitəsilə müəyyən təzyiq göstərə bilər, lakin bu yardımı tam dayandırmaq geosiyasi baxımdan risqlidir. Praktik olaraq, ABŞ-ın reaksiyası əsasən simvolik və diplomatik xarakter daşıyacaq və uzunmüddətli ciddi təsir ehtimalı aşağıdır.
Beləliklə, Ermənistan Rusiya ilə hərbi-logistik əlaqələrini qorumaq üçün belə bir imkanı verir, eyni zamanda ABŞ-la münasibətləri balansda saxlamağa çalışır. Bu, regionda geosiyasi balansı və strateji maraqları qoruyub saxlamaq üçün həyata keçirilən bir siyasətdir.
Akif NƏSİRLİ
