Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksey Overçukun açıqlamasına görə, Azərbaycan Rusiya məhsullarının öz ərazisindən Ermənistan istiqamətinə dəmir yolu tranzitinə razılıq verib. Rusiya Dəmir Yolları (RJD) artıq regional tərəfdaşlarla birlikdə marşrutun təşkili üzərində işləyir. Bu qərar Cənubi Qafqazda yalnız iqtisadi deyil, həm də ciddi siyasi və geosiyasi mənalar daşıyır.
Azərbaycanın bu tranzitə razılığı ilk növbədə onun regional proseslərin mərkəzində dayandığını göstərir. 2020-ci il müharibəsindən sonra formalaşan yeni geosiyasi xəritədə Bakı həm kommunikasiyaların bərpası, həm də iqtisadi inteqrasiya proseslərinin əsas açar fiquruna çevrilib.
Azərbaycanın bu addımı, bir tərəfdən, regionda praktik əməkdaşlığa yönəlmiş sülh gündəminin inkişafına xidmət edir, digər tərəfdən isə Bakının bölgədəki nəqliyyat siyasətinin tam suveren idarəçiliyini nümayiş etdirir.
Ermənistanla münasibətlər hələ tam normallaşmasa da, Bakı göstərir ki, iqtisadi marşrutların açılması yalnız Azərbaycanın icazəsi və nəzarəti ilə mümkündür. Bu, faktiki olaraq, regionda təsir balansını Azərbaycanın xeyrinə dəyişir.
Azərbaycan son illərdə tranzit gəlirlərini strateji gəlir mənbəyinə çevirib. Bu marşrutun açılması da “Şimal–Cənub” və Orta Dəhliz istiqamətlərinə paralel olaraq yeni gəlir kanalı yaradır.
Azərbaycan üzərindən keçən bu tranzit marşrutu, sanki regionun iqtisadi damarlarını yenidən canlandıran bir qan dövranı kimi işləyir. Hər bir yük qatarı yalnız dəmir yolu relsləri ilə hərəkət etmir, eyni zamanda Azərbaycan Dəmir Yollarına yeni gəlir axınları gətirir, infrastruktur və logistika xidmətlərini canlandırır, şəhər və kəndlərin ticarət ritmini sürətləndirir.
Bu marşrut regional nəqliyyat sistemini birləşdirən görünməz bir iplik kimi işləyərək, Şimaldan Cənuba, Şərqdən Qərbə doğru hərəkət edən yük axınlarını sinxronlaşdırır və Azərbaycanı logistika xəritəsində strateji mərkəz halına gətirir.
Eyni zamanda, kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının bu yolla daşınması Rusiya ilə Ermənistan arasında ticarəti bərpa edir, Azərbaycanın şəhər və kəndlərində anbarlar dolur, ticarət meydanları canlanır, iqtisadi həyat yenidən ritm qazanır. Hər qatar, hər konteyner, sanki bölgənin iqtisadi nəfəsini gücləndirir, ölkənin imkanlarını görünən və hiss olunan bir qüvvəyə çevirir.
Bundan əlavə, bu tranzit marşrutu Azərbaycanın logistika xəritəsində yeni strateji dəhliz kimi qeyd olunur. Yəni Bakı artıq yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də qlobal nəqliyyat arteriyalarının idarəçisi rolunu oynayır.
Azərbaycanın tranzit razılığı həm Rusiya, həm də Ermənistan üçün konkret siyasi siqnaldır. Moskva ilə əməkdaşlıq xətti ilə Bakı göstərir ki, Qərb-Rusiya gərginliyinə baxmayaraq, Rusiya ilə iqtisadi əməkdaşlığı məntiqli və qarşılıqlı fayda çərçivəsində davam etdirməyə hazırdır.
Azərbaycan Ermənistana dolayısı ilə xəbərdarlıq edir ki, iqtisadi əlaqələrin bərpası Azərbaycanın icazəsinə və nəzarətinə tabedir. Bu, gələcəkdə Zəngəzur dəhlizi kimi layihələrin də yalnız Bakının razılığı ilə həyata keçirilə biləcəyini göstərir.
Regionda etimadın möhkəmlənməsi: eyni zamanda, Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyə xidmət edən praqmatik siyasətin nümunəsidir.
Azərbaycan bu tranzitlə bir neçə strateji üstünlük əldə edir. Bakı indi həm Şərqdən Qərbə, həm də Şimaldan Cənuba hərəkət edən malların əsas keçid nöqtəsinə çevrilir. Bu, ölkəyə regional nəzarət gücü verir və onu bölgədə əvəzsiz logistika mərkəzinə çevirir.
Eyni zamanda, Bakı beynəlxalq arenada balanslı oyunçu rolunu qoruyur. Qərb, Rusiya və Türk dünyası arasında neytral mövqeyi ilə Azərbaycan regional diplomatiyanın açar fiquruna çevrilir və bu statusunu gücləndirir.
Bu tranzit marşrutu həm də Türk dünyası ilə əlaqələri möhkəmləndirir. Azərbaycanın logistika gücü artdıqca, türk ölkələrinin regional təsiri də dolayısı ilə genişlənir və iqtisadi inteqrasiya məqsədləri ilə ziddiyyət təşkil etmir.
Bu marşrut Azərbaycanın regional logistika qovşağı rolunu daha da möhkəmləndirəcək. Ermənistan iqtisadi təcriddən çıxmaq üçün Bakının siyasi şərtlərini nəzərə almağa məcbur qalacaq, Rusiya isə alternativ ticarət yolları ilə Cənubi Qafqazdakı təsirini qismən saxlaya biləcək.
Bu mənzərədə Azərbaycan yalnız iqtisadi qazanc əldə etmir, həm də regional diplomatik balansın memarı kimi çıxış edir. Hər bir qatar və hər bir yük konteyneri ölkənin həm iqtisadi, həm də geosiyasi təsirini daha da görünən edir.
Yəni Azərbaycanın Rusiya-Ermənistan tranzitinə razılığı, əslində, təkcə dəmir yolu xətti deyil, siyasi iradə və diplomatik gücün simvoludur. Bakı bu qərarla sübut edir ki, regionda istənilən iqtisadi və logistika təşəbbüsü onun suveren qərarına əsaslanmalıdır.
Bu, Azərbaycanın həm iqtisadi gəlirləri, həm də geosiyasi çəkisi baxımından yeni bir mərhələnin başlanğıcıdır.
Akif NƏSİRLİ
