Məhərrəm Zülfüqarlı: “İran İslam Respublikasının mənsubu olan bir şəxsin qədim dövrə baş vurub bu cür bayramların “ermənilərlə farsların ortaq bayramları” olduğunu iddia etməsi İranın zəifliyini göstərir”
Cənubi Qafqaza gəlmə olan ermənilərin özlərini hind tayfalarına qohum saydıqları məlumdur. Ermənilər deməsələr də, bir çox hallarda İran rəsmiləri ermənilərlə farsların genetik olaraq yaxın olduqlarını iddia edirlər. Hətta bəzən müştərək tarixi, mədəniyyəti paylaşdıqlarını da bəyan edirlər. Tarixdə daha çox Hindistan qaraçıları kimi qeyd edilən hay-erməni tayfalarının farslarla əlaqəsi iddia olunur.
İranın Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi məqaləsində yazıb ki, farslarla ermənilərin üç ortaq bayramı var: “...Mehreqan, Navasard və Vardavar kimi iki xalqın ortaq bayramları, eləcə də İranda nəsillər boyu inkişaf edən fəal erməni icmasının mövcudluğu və təbii ki, İran və Ermənistanın bir-birinə qarışmış tarixi iki xalqın birgəyaşayışının parlaq təzahürləridir”.
Əraqçi dediyi hansı bayramlardır ki, ermənilərlə farsları birləşdirir?
İranın Xarici işlər nazirinin məqaləsində qeyd etdiyi hər üç bayramın mənşəyini araşdırdıq. Maraqlıdır ki, sözügerdən bayramların heç birində “ermənilərlə farsların ortaq bayramıdır” ifadəsinə rast gəlmədik. Mövcud platformalarda onların heç birinin ermənilərlə farsların ortaq bayramı olduğu qeyd edilmir. Belədirsə, bəs İran rəsmisi niyə belə bir iddiada bulunub?
Başlayaq Mehreqan bayramından. Zərdüştlüklə bağlıdır.
Qeyd olunana görə, Mihrican bayramı və ya Mehreqan İran xalqlarında (bəluclar, farslar və s.) və zərdüştilikdə müqavilə, dostluq və sevgi ilahı Mehrin şərəfinə keçirilən bayramdır. Mihrican təqvim ilinin 196-cı günü ilə üst-üstə düşür. Təqvim ilinin başlanğıcı adətən Novruz bayramı günü (21 mart) götürülür və Mihrican bayramı 2 oktyabra təsadüf edir.
Maraqlıdır, bəzi mənbələrə görə, bu bayram vaxtilə Azərbaycanda da qeyd olunub. Mihrican bayramı Azərbaycanda son illərə qədər ilin əmək qələbəsi, ilin yekunu bayramı - məhsul bayramı kimi qeyd olunub. Mihrican bayramı həmişə payız fəslində, məhsul yığımından sonra keçirilmişdir. Bayram günlərində müxtəlif mərasim oyunları və tamaşaları göstərilər, qədim əmək nəğmələri oxunardı. Təntənəli günlərin "Ali Mihrican" adlanan altıncı günü böyük bayrama çevrilir, orada zorxana və atüstü oyunları, oxatma və idman yarışları keçirilirdi. Qonum-qonşu bir-birini təbrik edir, topladıqları məhsuldan pay verir, hər evdə meyvə (xüsusilə narıngi və nar) və şirniyyat süfrəsi açılır, həftə bazarları təşkil edilirdi.
Zərdüşti təqvimi hər ay 30 gün olmaqla 12 aydan ibarət, 365 günə bölünən günəş təqvimidir. Hər ayın, hər günün öz adı var.
Günün adı ayın adı ilə üst-üstə düşürsə, bu, əlverişli hadisə hesab olunur. Bu günləri qədim müqəddəslər qeyd edirdilər. Mehraq (Mehriqan) bayramına gəlincə, hər ayın 16-sı Mehr adlanır və əgər bu Mehr ayına (Mehr ruz və Mehr-Mah- Mehr günü və Mehr ayına) təsadüf edirsə, Mehraq bayramı çadırlı bayram kimi qeyd olunur.
Burda, gördüyünüz kimi, ermənilərin adı çəkilmir, farsların, bəlucların ortaq bayramı olduğu yazılır, hətta bunun nə zamanlarsa Azərbaycanda keçirildiyi yazılır.
Navasard bayramının isə Ermənistanın mühüm bayramı olduğu və hər il avqustun 11-də qeyd olunduğu bildirilir. “Qədim erməni salnamələrində” iddia edilir ki, guya eramızdan əvvəl 2492-ci ildə “ermənilərin əcdadı” Hayk Beli məğlub edərək, öz nəslinə azad yaşamaq və inkişaf qapısını açıb. Ermənilərin uydurmasına görə, Hayk Nahapet ( guya erməni xalqının patriarxı, Haykazuni kral sülaləsinin banisi olub) kimi tarixə düşmüş Hayk Axnavor (Oxatan Hayk) Dyutsaznamart döyüşündə Assuriya tiranı Belin qoşunlarını məğlub edib.
Ümumiyyətlə, bunun uydurma olduğunu bilirik. Bayram haqda yazılan məlumatda onun farslarla da bağlı olduğu haqda hər hansı bir məlumat tapmadıq. Burda yalnız ermənilərin olmayan qədim ənənələrindən danışılır.
Vardavar və ya Vartavara gəlincə, bu, Ermənistanda insanların bir-birini su ilə islatdıqları festivaldır.
İnternet platformalarında yazılanlara görə, Vardavarın tarixi bütpərəstlik dövrünə gedib çıxır. Qədim festival ənənəvi olaraq su, gözəllik, sevgi və məhsuldarlıq ilahəsi olan Astğik ilahəsi ilə əlaqələndirilir. Bu dini mərasim ilə bağlı şənliklər "Vardavar" adlandırılmışdır, çünki ermənilər ona qızılgülləri bayram kimi təqdim edirdilər. “Ermənistanın xristianlaşdırılmasından sonra Erməni Apostol Kilsəsi qızılgülü İsanın transfiqurasiyası ilə eyniləşdirib və Vardavar Transfiqurasiya bayramı ilə yanaşı qeyd olunub. Bəziləri bunun “Nuhdan qalma bir ənənədən” qaynaqlandığını iddia edir.
Bunları niyə bu qədər incələdik? Çünki İran rəsmisinin iddiaları diqqətimizi çəkdi və biz internet imkanlarından istifadə edib bu barədə yazılanları sizə təqdim etdik. Təbii, burda ermənilərin ifrat şişirtmələrinə daha çox rast gəldik, amma bu bayramların farslarla hayları birləşdirmədiyini öyrənmiş olduq.
“Paşinyan Qərbə yönəlik siyasət yürütdüyünə görə İran rəsmiləri çalışırlar ki, bu cür çıxışlarlarla erməni xalqını özlərinə tərəf çəksinlər”
Tarix elmləri doktoru, professor, siyasi icmalçı Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, indiki dövrdə İran rəhbərliyində təmsil olunan şəxslərin hər biri öz əqidəsinə, öz etnik kökünə uyğun olaraq fikirlər bildirir, yazılar yazır. “Yəni İran prezidenti azərbaycanlıdır, Azərbaycan təəssübkeşi kimi müsahibələr verir. Amma erməni, yaxud fars erməni qarışığı olanlar özlərinə uyğun danışırlar. Bundan incimək də lazım deyil. Çünki bütün proseslərdə bunların fəaliyyətinə bələdik. İndiki dövrdə də, xüsusilə də Alyaska görüşündən sonra İran rəsmiləri müxtəlif ziddiyyətli bəyanatlar verirlər. Bir qisminin mətbuata verdikləri açıqlamalar yalan və şişirdilmişdir. Konkret olaraq bu bayramlara gəlincə, bunlar qədim bayramlardır. Əvvəla onu deyək ki, farslar və ermənilər Hind-Avropa qrupuna aid xalqlardır. Bunların ümumi adət-ənənələrində oxşarlıq ola bilər. Amma İran İslam Respublikasının mənsubu olan bir şəxsin qədim dövrə baş vurub bu cür bayramların “ermənilərlə farsların ortaq bayramları” olduğunu iddia etməsi İranın zəifliyini göstərir. Paşinyan Qərbə yönəlik siyasət yürütdüyünə görə İran rəsmiləri çalışırlar ki, bu cür çıxışlarlarla erməni xalqını özlərinə tərəf çəksinlər. Bu mümkün olan iş deyil”.
Bayramlara gəlincə, M.Zülfüqarlının fikrincə, onların adlarından da görünür ki, qədim bayramlardır, eyni zamanda Novruz bayramına yaxın bayramlardır. “Biri gül çiləmək, başqa birisi suya girmək bayramıdır. Bu bizim bölgələrdə də qədim adət-ənənələrdən gələn bayramlardır, adları başqadır. Əgər İran rəsmisi qədim bayramlardan danışırsa, birincisi, Zərdüştlükdən danışmalıdır, çünki adları çəkilən bayramlarda Zərdüştlüyün çoxlu əlamətləri var. Amma Zərdüştlüyü, islamı qoyub artıq yaddaşlardan silinən qədim bayramlara istinad edilməsi İran rəsmilərinin zəifliyini göstərir. Ona görə də biz İran prezidenti kimi ağıllı siyasət yürüdən, azərbaycanla dostluq əlaqələrini gücləndirmək istəyən Pezeşkian və onun kimi düşünən rəsmilərin fikirlərinə diqqət etməliyik, cılız fikirlərə elə də diqqət ayırmamalıyıq” - deyə M.Zülfüqarlı bildirdi.
İradə SARIYEVA
