Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan İran prezidenti Məsud Pezeşkianla telefon danışığı keçirib və bəyan edib ki, Vaşinqtonda aparılan danışıqların nəticələri, Bakı ilə İrəvan arasında sülh region üçün yeni imkanlar yaradır.
Nikol Paşinyan Məsud Pezeşkianı əmin edib ki, regional kommunikasiyalar ölkələrin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və yurisdiksiyası prinsipləri çərçivəsində, eləcə də qarşılıqlılıq əsasında fəaliyyət göstərəcək. Bundan əlavə, Ermənistanın baş naziri İran prezidentinə danışıqların nəticələrini obyektiv qiymətləndirdiyinə görə təşəkkür edib, onun İrəvana gözlənilən səfərinin əhəmiyyətini vurğulayıb.
İran prezidenti bir qədər əvvəl qeyd edib ki, Vaşinqton danışıqları zamanı Tehranın Zəngəzur dəhlizi (Tramp marşrutu ) ilə bağlı tələbləri nəzərə alınıb və bəzi media nəşrləri vəziyyəti açıq-aşkar şişirdir. Məsud Pezeşkianın sözlərinə görə, ABŞ-da imzalanan sənəd ərazi bütövlüyü prinsipini pozmur və İranın Avropa və ya şimala çıxışını məhdudlaşdırmır. Eyni zamanda, Amerika şirkətlərinin layihədə iştirakı Tehran üçün yeganə mübahisəli məsələ olaraq qalır. Xatırladaq ki, avqustun 8-də Ağ Ev rəhbəri Donald Trampın iştirakı ilə Vaşinqtonda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında görüş baş tutub. Onun nəticələrindən sonra birgə bəyannamə imzalanıb və sülh müqaviləsinin mətninin paraflanması proseduru baş tutub. Ekspertlər bildirir ki, nəhayət, Zəngəzur dəhlizi layihəsinin onun regional maraqları üçün heç bir təhlükə yaratmadığını İrana çatdırmaq mümkün olub. Tehranın iddiasına əsasən, İran Ermənistanla birbaşa əlaqəni itirməkdən çox qorxur, buna görə də İran-Ermənistan sərhədi boyunca dəmir yolunun iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinə maneə ola biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar var. Qeyd edilir ki, bu hal Tehranın sanksiyaya məruz qalmış malların idxalı üçün kanalını itirməsinə səbəb olacaq. İran ehtiyac duyduğu malların xeyli hissəsini Ermənistan vasitəsilə idxal edir, Qərb sanksiyalarından yan keçərək, Ermənistanla bütün birbaşa əlaqəni itirmək istəmir. Ona görə də iranlılar müvafiq təminat almaq istəyirdilər. İndi Ermənistan özü də İranı inandıra, belə demək mümkünsə, izah etməyə müvəffəq olub ki, yeni yol İranın iqtisadi maraqları üçün heç bir təhlükə yaratmır. İran Azərbaycanla və Ermənistanla əlaqələrini genişləndirmək istəyir. Bu, həm də respublikaya Zəngəzur dəhlizi layihəsi ətrafında gərginliyi artırmamaq üçün motivlər əlavə edir. Azərbaycan və Ermənistan birlikdə İran tərəfinə hər şeyin qaydasında olduğunu və Tehranın qorxmağa heç bir şeyinin olmadığını izah etdiyinə görə, İran hakimiyyəti mövqeyini yumşaltmağa məcburdur. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib ki, ölkəsi ilə Ermənistan rəsmiləri arasında Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı yüksək səviyyəli məsləhətləşmələr keçiriləcək: “Biz Cənubi Qafqaz regionundakı qonşu ölkələrlə sıx əlaqə saxlamışıq və saxlayırıq. Həm Azərbaycan, həm də Ermənistanla yaxşı münasibətlərimiz var. Biz qonşuluq və qarşılıqlı fayda əsasında qurulan dostluq əlaqələrinə böyük əhəmiyyət veririk”. Bəqai Vaşinqtonda imzalanmış sənədə münasibət bildirərkən deyib ki, bu, yeni məsələ deyil: “Əgər xatırlayırsınızsa, əvvəlki danışıqlarda hər iki tərəfi sülh sazişini imzalamağa çağırmışıq. Biz hesab edirik ki, bu saziş Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin bərqərar olunmasında dönüş nöqtəsi ola bilər”.
Bütün bunlara baxmayaraq, İranın ali dini rəhbəri Əli Xamneinin birbaşa nəzarəti altında fəaliyyət göstərən mühafizəkar “Keyhan” qəzeti Ermənistan və Azərbaycan arasında ABŞ vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş Zəngəzur dəhlizi razılaşmasına kəskin reaksiya verib. Qəzet bu addımı “böyük xəyanət” kimi qiymətləndirərək, İslam Respublikasının bu məsələni cavabsız qoymamasını tələb edib. “Keyhan” yazır ki, İran öz əlindəki bütün rıçaqlardan istifadə etməlidir və ilk addım kimi Cenevrə və Yamayka konvensiyalarına istinad edərək ABŞ və İsrailə məxsus gəmilərin Hörmüz boğazından keçidinə qadağa qoymalıdır. Qəzetin mövqeyinə görə, bu addım Zəngəzur planının qarşısını almaq üçün ən təsirli cavab ola bilər. bununla belə israilli politoloq Yuri Boçarov qeyd edir ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində əldə olunan tarixi irəliləyişdən sonra Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin gündəmə gəlməsi Cənubi Qafqazın iqtisadi və geosiyasi mənzərəsini köklü şəkildə dəyişəcək. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan tərəfindən ABŞ prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə imzalanan Birgə Bəyannamə regionu yeni əməkdaşlıq mərhələsinə çıxarır və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini daha da möhkəmləndirir: “Azərbaycan Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən əsas tranzit qovşağına çevrilir. Türkiyə türk dünyası ilə quru əlaqəsini gücləndirir, Ermənistan isə iqtisadi təcriddən çıxaraq regional tərəfdaşlığa inteqrasiya edir. Bu marşrut həm də ABŞ-ın regionda mövcudluğunu artırır ki, bu da geosiyasi balansın dəyişməsi deməkdir”. O qeyd edib ki, ABŞ, Türkiyə, Azərbaycan, Mərkəzi Asiya ölkələri və hətta Ermənistanın dəhlizin reallaşmasında maraqlı olması layihənin uğur şanslarını xeyli artırır: "Prezident İlham Əliyev güclü beynəlxalq dəstəyə malikdir. Onun siyasi iradəsi və uzaqgörən strategiyası Azərbaycanı yenidən region gündəminin mərkəzinə çıxarır. Bu, Azərbaycanın qətiyyətli diplomatiyasının növbəti uğurudur”.
Samirə SƏFƏROVA
