Abutalıb Səmədov: “Rusiya yaxşı bilir ki, indiki məqamda təzyiqlər müəyyən qədər artırılmalıdır”
Son günlər Rusiya Ukraynaya təzyiqləri gücləndirib. Martın 7-nə keçən gecə Rusiya Ukrayna ərazisinə “Kalibr” qanadlı raketlərilə zərbələr endirib. Raketlər Qara dənizdən buraxılıb. Bu barədə RBC-Ukrayna Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələrinin Teleqramına istinadən məlumat yayıb.
Məlumata görə, Ukraynanın əksər bölgələrində hava hücumu xəbərdarlığı elan edilib. Həyəcan siqnalı Kiyev, Jitomir, Vinnitsa, Çerkassı, Kirovoqrad, Nikolayev, Odessa, Poltava, Sumı, Çerniqov, Dnepropetrovsk, Xerson, Zaporojye və Donetsk vilayətlərində davam edib.
Ola bilərmi, Tramp Putinlə gizli sövdələşib ki, Ukraynaya təzyiqlər gücləndirilsin və Ukrayna sülhə məcbur edilsin?
“Əgər əvvəllər ABŞ buna kəskin şəkildə etiraz edərdisə, Ağ Evdəki hadisədən sonra etiraz etməyəcək, çünki bu, Trampın məqsədlərinə xidmət edir”
"Alyans" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, ABŞ prezidenti qısa müddətdə Rusiya-Ukrayna müharibəsinə son qoymaq və sülhə nail olmaq istəyir. “Bunun üçün əvvəlcədən iki ssenarini ortaya qoymuşdu. Trampın iki müxtəlif istiqamətli planı var idi. Özü də elan etmişdi ki, həm Ukraynaya təzyiq göstərəcək, həm də Rusiyaya. Əgər Ukrayna sülhə getmək istəməsə yardımlar dayandırılacaq, əgər Rusiya sülhü qəbul etmək istəməsə Ukrayaya daha çox kömək göstəriləcək və cəbhədə vəziyyəti Ukraynanın xeyrinə dəyişməyə başlayacaq. Prezident Tramp eyni zamanda neftin qiymətini salacağını da söyləmişdi. Ancaq sonradan, görünür, öz yaxın ətrafı ilə ciddi müzakirələr apardıqdan və variantları müzakirə etdikdən sonra qərara gəldi ki, əgər Rusiyaya təzyiq yolunu seçsə Rusiyanı müəyyən güzəştlərə məcbur etmək üçün ən azı 3-4 il vaxt tələb olunur. Ancaq Ukraynanı dərhal məcbur etmək olar. Tramp müəyyən bəyanatlar verməyə başladı, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Baydeni müharibəni başlamaqda günahlandırdı, dolayısı ilə Zelinskini suçladı, “Putini aldadıblar. Putinə vəd veriblər və sonradan verilən vədin üzərində dayanmayıblar” dedi. Bütün bunlar göstərdi ki, Tramp Zelenskiyə təzyiq, Putini də müəyyən qədər dilə tutmaq yolunu seçib. İlk danışıqlar da Putinlə başladı. Bu da Zelenskinin qəbul etməyəcəyi bir məqam idi. Çünki onun düşüncəsinə görə, (təbii ki, bu məsələdə Zelenski haqlı idi-A.S) Tramp Zelenski ilə görüşməli, birgə plan hazırlamalı və bunu Putinə qəbul etdirməli idilər. Amma Tramp birinci Putinlə danışıqlara başladı, Əl-Riyadda görüş keçirildi və bu da Zelenskini ciddi şəkildə narahat etdi. Fevralın 25-də Vaşinqtonda keçirilən görüşdə bütün bunlar və Zelenskinin dalbadal keçirdiyi ciddi ruhi sarsıntılar ona gətirib çıxardı ki, Ağ Evdə dava düşdü, Zeleniski həm Trampa, həm vitse-prezidentə kəskin sözlər söylədi və Ağ Evdən qovuldu. Bir-iki gün düşünəndən sonra da dərk etdi ki, çox ciddi yanlışlığa yol verib və Ukraynanın mövqeyi əvvəlkindən daha pis durumdadır. Fevralın 25-də Trampa yanlış yol tutduğunu və Putinlə danışıqlara getməyin yanlış olduğunu izah etməyə çalışan Zelenski birdən-birə üç gündən sonra bəyanat verdi ki, Trampın güclü liderliyi ətrafında sülh danışıqlarına başlamağa hazırdır. İndi aydındır ki, Ukraynanın mövqeyi əvvəlki ilə müqayisədə pisdir, Tramp 25 fevral qalmaqalından sonra hərbi yardımları dərhal dayandırdı, kəşfiyyat məlumatlarının verilməsi də dayandırılıb, bu vəziyyətdə Putinə nəyisə deməyə ehtiyac yoxdur. Rusiya yaxşı bilir ki, indiki məqamda təzyiqlər müəyyən qədər artırılmalıdır. Əgər əvvəllər ABŞ buna kəskin şəkildə etiraz edərdisə, Ağ Evdəki hadisədən sonra etiraz etməyəcək, çünki bu, Trampın məqsədlərinə xidmət edir”-deyə bildirən A.Səmədovun sözlərinə görə, Tramp fevralın 25-də Zelenskiyə izah etməyə çalışırdı ki, sənin vəziyyətin pisdi və bu vəziyyətdə sən özünü belə aparmamalısan. A.Səmədovun sözlərinə görə, bu biri tərəfdən də, Putin vəziyyətin bir daha ağırlaşmasına çalışır: “Əslinə qalsa, Trampla Putin eyni mövqedən çıxış edirlər. Güman edirəm ki, arada danışığın olmasına heç ehtiyac da yoxdur. Çünki uzun illərdir bu dövlətlər bu cür oyunlar oynayırlar və böyük intriqa təcrübələri var. Bilirlər ki, bu cür məqamlarda hansı addımların atılmasına ehtiyac var. Zelenski emosional hərəkət etdi, “qəhrəmanlıq” etmək istədi və ölkəsini ağır vəziyyətə saldı. Vaşinqtondan dərhal Londona getdi ki, bu da çox yanlış addım idi, Trampa meydan oxumaq idi. Bu cür hərəkət etməməli idi. Çünki demək istəyirdi ki, sən yoxsan Avropa var. Avropa yoxdur axı. Avropanın özünün Trampa, bütövlükdə ABŞ-a çox böyük ehtiyacı var və Amerika Ukrayaya etdiyi yardımların yarıdan çoxunu borc şəklində verib. Bu da Ukraynn üçün çox böyük yükdür. Zelenski sülh danışıqlarına gedir. Ola bilər ki, növbəti həftə yenidən Vaşinqtona qayıtsın. Ancaq bir daha anlayacaq ki, Tramp Putinin təqdim etdiyi sülh layihəsini, sülh planını dəstəkləyir. Zelenskinin bu cür plana razılıq verməsi mümkün deyil. Nəinki Zelenskinin, ümumiyyətlə başqa bir ukraynalı siyasətçinin də belə planı qəbul etmək, ona imza atmaq imkanı yoxdur. Son nəticədə artıq hamıya aydındır ki, Qərb Ukraynanı müharibəyə çəkməklə, ona yalan vədlər verməklə həm Zelenskini aldadıb, həm Ukraynanı ağır çıxılmaz vəziyyətə salıb. Aydındır ki, danışıqların Ukrayna üçün heç bir perspektivi yoxdur. O da aydındır ki, ABŞ Putinin təklif etdiyi planı tamamilə qəbul edə bilməz. Orda mütləq dəyişikliklər olmalıdır. Ancaq Lavrov da elan edib ki, bizim kompromislərə getmək fikrimiz yoxdur. Çünki Zelniskinin davranışı, hərbi yardımın dayandırılması Rusiyanın əlini gücləndirib. Bundan da istifadə etməyə çalışırlar. Əslinə qalsa, Rusiya indiki məqamda heç sülhə maraqlı da deyil. Çox təəssüf ki, Zelenski bu bəhanəni də verdi”.
A.Səmədovun fikrincə, çox güman ki, sülh danışıqları başlasa da, ciddi nəticə verməyəcək, ən azı ilin sonuna qədər bu danışıqların davam etmə etimalı var və burda Ukraynanı yaxşı heç nə gözləmir. A.Səmədovun sözlərinə görə, təbiidir ki, son nəticədə Ukrayna sülhə məcbur ediləcək, çünki Ukrayna o müharibədə Rusiyanın qarşısında dayanmaq şansına malik deyil. A.Səmədovun vurğuladığına görə, bu gün Avropa və ABŞ bir-birini günahlandırır ki, biz daha çox yardım etmişik, Zelenski də “hərəniz 100 milyard dollar səviyyəsində yardım etmisiniz” deyir. “Ukraynaya o yardımları qrant şəklində verən ABŞ indi verdiyinin beş qatını tələb edir və Zelenski də başa sala bilmir ki, bu mənə borc verilməyib, o pul mənə havayı verilib. Digər tərəfdən, göstərdiyi yardımın yarıdan çoxunu borc şəklində verən Avropa əlavə elə bir ciddi yardım göstərmək imkanına malik deyil və göstərilən “yardımları” da Ukrayana necə qaytaracaq, bu da başqa bir problemdir. Ukrayna belə ağır bir vəziyyətdədir və ağır vəziyyətdə Zelenski sülh danışıqlarına gedir. Nə qədər çəkəcək bu danışıqlar? Ola bilsin ki, yenidən bu qalmaqallar baş versin, yenidən Ukrayna müəyyən məqamlarda danışıqlardan imtina etsin. Çünki bu gediş Ukraynanı qane etmir və ancaq yeni torpaq itkilərindən sonra stol arxasında oturmaq məcburiyyətində qalacaq. Onu demək istəyirdim ki, Ukraynaya ABŞ-ın və Avropanın yaradım etdiyi şəraitdə belə, Ukrayna öz torpaqlarını qoruya bilmədi və son bir il ərzində 4-5 min kvadrat kilomert ərazi itirib, Rusiyanın hücumları davam edir, ağır-ağır da olsa irəliləyir. İndi yardımlar kəsilsə, ABŞ ki, artıq yardımları dayandırıb, kəşfiyyat məlumatlarını da vermək istəmir, bu şəraitdə Ukraynanın təbii ki, dayanmaq şansı yoxdur. Ən əsası, Ukraynanın hava hucumundan müdafiəsinin böyük hissəsini ABŞ təmin edir. Açıq demək lazımdır ki, o qədər də yüksək səviyyədə təmin etmirdi. Ancaq hər halda bəzən raket və dron hücumlarının qarşısını 90-95 faiz almaq olurdu. ABŞ-ın hava hücumundan müdafiə məqsədilə verdiyi raketlər də yaxın bir ayda bitə bilər. Ondan sonra Rusiyanın əl-qolu tamamilə açılacaq. Təkcə Odessa yox, indiyə qədər bombalanmamış digər şəhərlər də dağıdıla bilər. Bu da Zelenskinin danışıqlarda mövqeyini bir xeyli zəiflədəcək. Ukraynanın vəziyyəti ağırdır və güman edirəm ki, sülh danışıqlarında onu yaxşı heç nə gözləmir. Əvvəl hərbi əməliyyatlarla torpağı itirmişdi, indi sülh danışıqları, çox güman ki, torpaq itkilərini rəsmiləşdirəcək və Ukrayna neytral dövlət olmaq öhtəliyi götürmək məcburiyyətində qalacaq. Müharibə ərəfəsində torpaq itkisi olmadan əsas tələb bundan ibarət idi, Zelenski qəbul etmədi. İndi həm torpaq itirib, həm də ABŞ prezidenti açıq şəkildə dedi ki, NATO barədə söhbət ola bilməz”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
