Amerika prezidenti Donald Tramp bu və ya digər şəkildə Qrenlandiyanın ABŞ-ın bir hissəsi olacağına inandığını bildirib. Qeyd edək ki, Donald Tramp Qrenlandiyanı Amerika ərazisi etmək istəyini ilk dəfə altı il əvvəl dilə gətirib.
Bu günlərdə ABŞ Konqresinə müraciətində o, bu marağı bir daha təsdiqləyib: “Gözəl Qrenlandiya xalqına bir mesajım var. Biz sizin öz gələcəyinizi təyin etmək hüququnuzu qətiyyətlə dəstəkləyirik. Əgər bu seçimi etsəniz, sizi Amerika Birləşmiş Ştatlarının tərkibində salamlayarıq. Bizə milli və beynəlxalq təhlükəsizlik üçün Qrenlandiya lazımdır və biz bunu əldə etmək üçün hər kəslə işləyirik. Və düşünürəm ki, biz bunu əldə edəcəyik. Bu və ya digər şəkildə onu əldə edəcəyik. Sizi təhlükəsiz saxlayacağıq və sizi zəngin edəcəyik”.
Konqresin bəzi üzvləri prezidentin sözlərinə gülüşlə cavab versələr də, Danimarka, təbii ki, Amerika administrasiyasının davamlı təzyiqindən narahatdır. Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Lokke Rasmussen Trampın son bəyanatını belə şərh edib: "Qrenlandiya heç vaxt satılmayıb və satılmayacaq. Buna görə də mən hesab edirəm ki, Qrenlandiyanın gələcəyi tamamilə bizdən, Qrenlandiya xalqından asılıdır. Düşünürəm ki, ABŞ administrasiyası həqiqətən də indi bunu anlamağa çalışır. Onlar həqiqətən başa düşməlidirlər ki, əks halda heç bir əməkdaşlıq olmayacaq”. Lakin ABŞ prezidenti artıq Danimarkanı Qrenlandiyadan imtina etməyə çağırıb. Ağ Ev rəhbərinin fikrincə, bu, Birləşmiş Ştatların milli maraqları baxımından vacibdir. Qeyd edək ki, adada keçirilən ictimai rəy sorğularının nəticələrinə görə, qrenlandiyalıların əksəriyyəti ABŞ-ın bir hissəsi olmaq istəmir. Danimarkanın hakimiyyət orqanları da adanın Birləşmiş Ştatların tərkibinə qatılması məsələsinə sərt reaksiya verir. Amma ABŞ istəyindən geri çəkilmir. Panama kanalı məsələsində də ABŞ israrlı mövqedə qalmaqda davam edir. Donald Tramp Konqresə müraciəti zamanı bildirib ki, Vaşinqton Panama kanalına nəzarəti bərpa etmək üçün fəaliyyətə başlayıb. O, bu məsələyə ABŞ-ın dövlət katibi Marko Rubionun cavabdeh olduğunu bildirərək deyib: “Birləşmiş Ştatların böyük şirkəti Panama kanalı yaxınlığındakı hər iki limanı satın aldığını elan edib”. Honkonqda yerləşən “CK Hutchinson” şirkəti də kanaldakı limanları satdığını etiraf edib. Xatırladaq ki, Donald Tramp ABŞ prezidenti vəzifəsinə başladığı gün Panama hakimiyyətinin kanalın idarə edilməsində öz öhdəliklərini yerinə yetirmədiyini və Vaşinqtonun ona nəzarəti qaytaracağını bildirmişdi. Daha sonra ABŞ-ın Dövlət katibi Marko Rubionun Panama səfərindən sonra Donald Tramp Çin şirkətlərinin Panama kanalında olması problemini tez bir zamanda həll edəcəyini vurğulayıb. Tramp kanadanı da ölkənin 51-ci ştatı etmək istiqamətində fəaliyyətini genişləndirir. Bütün bunlar bir daha müasir dğvrdə güc və təzyiq faktorunun ön plana çıxdığını nümayiş etdirir. Qeyd edək ki, güc faktorunun daha bir nümunəsi Rusiyanın Ukrayna ərazilərini ələ keçirməyə davam etməsidir. İsrail də Suriya torpaqlarının artıq xeyli hissəsini güc faktoru əsasında nəzarətinə götürüb.
Bunlar fonunda hesab edilir ki, Azərbaycan da Zəngəzur dəhlizi məsələsində güc və təzyiqdən yararlana bilər. Özü də nəzərə alınmalıdır ki, dəhlziin keçdiyi ərazi zorla Azərbaycandan alınıb. İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin açılış mərasimində çıxışı zamanı yenidən bu məsələyə toxunan prezident İlham Əliyev qeyd edib: “Bildiyiniz kimi, Naxçıvan qədim Azərbaycan torpağıdır. Ancaq artıq bir əsrdən çoxdur ki, Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrılıb. Bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1920-ci ildə süqut edəndən beş ay sonra sovet hakimiyyəti Qərbi Zəngəzuru Azərbaycandan ayırıb Ermənistana birləşdirdi və beləliklə, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla quru bağlantısı pozulub”. Digər tərəfdən nəzərə alınmalıdır ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması Ermənistanın üçtərəfli bəyanatlarla üzərinə götürdüyü öhdəlikdir. Lakin İrəvan hələ də bu öhdəliyin icrasından imtina edir. Belə şəraitdə Azərbaycanın təzyiq metodunu işə salması tamamilə mümkündür. Bu xüssuda politoloq Tofiq Zülfüqarov qeyd edir: “Paşinyanın Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı bəyanatını ciddi qəbul etmirəm. Artıq üç ilə yaxındır ki, bu təkliflər və bəyanat var. Bu baxımdan yeni nəsə təklif olunmayıb. Bu bəyanat da kənar oyunçulara hesablanıb. İstək çox sadədir: Azərbaycana Zəngəzur dəhlizi yox, digər istiqamətlərin istifadəsini təklif edirlər. Azərbaycanın mövqeyi Zəngəzur dəhlizindən sonra digər kommunikasiyaların da qarşılıqlı şəkildə açıla bilməsi ilə bağlıdır. Təcrübə onu göstərir ki, İrəvan beynəlxalq qanunlara uyğun hansısa addım atan deyil, bunu ondan yalnız təzyiqlə almaq mümkündür. Bu məsələdə Ermənistan öz durumunu anlamadan yenə də əvvəlki oyunlarını oynaya bilmə imkanının olduğunu düşünür. İndi də istəyirlər ki, köhnə tezisləri öz diasporları vasitəsi ilə yenidən tirajlasınlar. Ancaq onları himayə edən qüvvələr də artıq dünyada iflic vəziyyətindədir”. Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Ayxan Hacızadə də də qeyd edir ki, Ermənistanın 44 günlük Vətən müharibəsindən sonrakı 4 ildə də kommunikasiyaların açılması üzrə real danışıqlar prosesinə müsbət töhfə vermədiyi hər kəsə məlumdur. O bildirib ki, Azərbaycanın qərb bölgələrini Naxçıvanla birləşdirən kommunikasiyaların açılması məsələsi ilə bağlı Ermənistan yazılı təsbit olunmuş və imzalanmış öhdəliklərinin mövcud olduğunu bilsə də, onları indiyədək yerinə yetirməyib: “Ümumilikdə Ermənistanın mahiyyətcə əhəmiyyəti olmayan, icrası çətin və praktiki cəhətdən uzun marşrutlar üzrə təkliflər irəli sürməsi diqqəti prosesdən və öhdəliklərindən yayındırmaq məqsədi daşıyır. Əgər Ermənistan tərəfi həqiqətən də bölgədə kommunikasiyaların açılmasında maraqlıdırsa, öhdəliklərindən boyun qaçırmamalı və bölgədəki yeni reallıqlara uyğun şəkildə kommunikasiyaların açılması istiqamətində praktiki addımlar atmalıdır”.
Nahid SALAYEV
