İsraildə Yerusəlim şəhər hakimiyyəti kilsə strukturunun 1994-cü ildən bəri öz ərazisində icarə haqqı ödəmədiyini iddia edərək, buradakı Erməni Patriarxlığının əmlakını müsadirə etmək niyyətindədir. Lakin patriarxlıq və yerli ermənilər həmişəki kimi hay-küy salaraq qarşı tərəf barəsində qarayaxma kampaniyası aparmaqdadırlar.
Bu fonda onlar artıq əmlakın müsadirə olunmasının qarşısını almaq üçün məhkəməyə müraciət ediblər.
Erməni Patriarxlığı məsələ ilə bağlı bildirib: “Əgər Allah eləməsin, patriarxlığın iddiası rədd edilərsə, Qüds Bələdiyyəsi iddia edilən borcları toplamaq üçün patriarxlığa məxsus əmlaka həbs qoyaraq hərraca çıxaracaq”. O da vurğulanır ki, meriya heç bir hüquqi əsas təqdim etməyib və deyilən borcun necə yarandığını açıqlamayıb.Üstəlik, patriarxlığın fikrincə, borcun əhəmiyyətli bir hissəsi faktiki olaraq Qüds bələdiyyəsinin özünə icarəyə verilmiş daşınmaz əmlakla bağlıdır. Patriarxlıq borcun məbləğini və hansı binaların müsadirə olunmaq təhlükəsi altında olduğunu açıqlamır. Patriarxlıq binalarının yerləşdiyi erməni məhəlləsi Qüdsün tarixi ərazisinin böyük bir hissəsini əhatə edir. Onların arasında Müqəddəs Yaqub monastırı, kilsə binaları, tərcüməçilər məktəbi və erməni mətbəəsi var. Yerusəlimdəki erməni icmasını təmsil edən beynəlxalq hüquq qrupunun üzvü Arman Tatoyanın sözlərinə görə, iddia edilən borc 7 milyon dolları ötür: “Qüds bələdiyyəsi ənənəvi olaraq bu əmlakın vergiyə cəlb edilməməsinə baxmayaraq, konkret olaraq Ermənistan Patriarxlığından vergi almağa çalışır. Burada həm də mühüm tarixi ənənələr işləyir”. Tatoyan vurğulayıb ki, meriyanın tələbləri əsassızdır, çünki Qüdsdəki xristian kilsələri Osmanlı İmperiyası dövründən vergidən azad edilib. İsrail qanunlarına görə, vergi öhdəlikləri yalnız kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olan dini strukturlara şamil edilir: “Patriarxlıq kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olmur və icarədən əldə olunan gəlir kilsə əmlakını, mətbəəni və məktəbi saxlamaq üçün istifadə olunur. Üstəlik, bələdiyyənin özünün də patriarxlığa borcu var. Onlar borcu qaytarmaq barədə düşünmək əvəzinə, ayrı-seçkilik yoluna əl atırlar, qəsdən kilsəmizə hücum edirlər”. Yerusəlimdəki kilsə əmlakının vergiyə cəlb edilməsi məsələsi şəhər hakimiyyəti tərəfindən hələ 2018-ci ildə qaldırılmışdı. O zaman iddia edilirdi ki, katolik, yunan pravoslav və erməni apostol kilsələri təxminən 200 milyon dollar əmlak vergisi ödəməyiblər. Lakin kütləvi etirazlardan sonra hakimiyyət vergilərin yığılması prosesini dayandırıb və bununla bağlı hökumət komissiyası yaradılıb. Lakin Arman Tatoyanın sözlərinə görə, komissiya öz işini layiqincə yerinə yetirə bilməyib: “Nə üçün indi şəhər rəhbərliyi vergiləri yalnız erməni kilsəsindən tələb edir?” Yerli erməni icması bunun təzyiq vasitəsi olduğunu irəli sürür. Qüds sakini Sedrak Badalyan iddia edir ki, bu, təzyiq mexanizmi, Erməni Patriarxlığını təcrid etmək cəhdi ola bilər: “Çünki onlar onu bu kilsələr arasında ən zəif halqa hesab edirlər”. Erməni Patriarxlığı hələlik şərh verməkdən yayınır. Lakin bir neçə gün əvvəl patriarx Nurhan Manukyan İsrailin baş nazirinə məktub göndərərək ondan məsələyə müdaxilə etməyi xahiş edib ki, Qüds bələdiyyəsi Erməni Patriarxlığına qarşı fəaliyyətini dayandırsın və problemin həlli üçün hökumət komissiyasının iclaslarını bərpa etsin.
Arman Tatoyanın sözlərinə görə, Qüdsdəki erməni varlığının özü də təhlükə altındadır və bu məsələ təkcə diasporun deyil, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini tələb edir. O, Ermənistan hökumətinin vəziyyətə müdaxilə etməməsindən narahatlığını ifadə edib: “Biz Ermənistan hökumətindən dəstək görmürük ki, bu da çox narahatedicidir. Baxmayaraq ki, o, erməni irsinin qorunub saxlanması və əsrlər boyu yaradılmış erməni kilsəsinin mövcudluğunun təmin edilməsi məsələləri ilə məşğul olmalıdır”. Ermənistanın diasporla iş üzrə ali komissarı Zareh Sinanyan Qüdsdəki erməni icmasının ciddi problemlərlə üzləşdiyini etiraf edib, lakin Ermənistan hökumətinin nə edə biləcəyi sualına cavab verməkdən yayınıb: “Təsəvvür edin, İsraillə diplomatik əlaqələr qurmağa yeni başlayan Ermənistan üçün bu vəziyyətə hər hansı şəkildə təsir etmək nə qədər çətindir”. Erməni Patriarxlığı da Qüdsdəki erməni məhəlləsinin 25 faizini işğal edən “İnək bağı” kimi tanınan ərazi ilə bağlı məhkəmə prosesinin mərkəzində olub. Bu torpaq bir neçə il əvvəl İsrail şirkətinə satılıb və hazırda yerli ermənilər mümkün tikintinin qarşısını almaq üçün orada növbətçilik edirlər. Burada bir məsələni də qeyd edək ki, Ermənistanın əsas dayaqlarından biri kilsədirsə, o biri də diaspordur. Hər iki baza türk düşmənliyi, Azərbaycan, Gürcüstan, İran və Türkiyə torpaqlarının ələ keçirilməsi kimi saxta ideyalara əsaslanaraq erməniləri ətrafında birləşdirib. Kilsə-diaspor cütlüyü 200 ildən artıqdır müxtəlif ölkələrdəki erməni icmalarını öz çürük düşüncəsinin əsiri edib. Amma indi bu proses də iflasa uğrayır. İsraildə baş verənlər də bunun təsdiqidir. Xüsusən də Azərbaycan torpaqlarını işğaldan azad etməklə həm də bu cütlüyün dağılmasını sürətləndirib.
Tahir TAĞIYEV
