Ermənistanın son onilliklərdəki siyasəti qonşu dövlətlərlə münasibətlərinin pisləşməsinə, münaqişlərin yaşanmasına səbəb olub. Bu durumdan ən çox zərər görən də elə Ermənistan özü olub. Hesab edilir ki, qonşularla bağlı siyasətinə korrektələr etməyəcəyi halda Ermənistan daha böyük sürətlə məhvə sürüklənəcək.
Məsələnun bu tərəfinə nəzər salan “Vestnik Kavkaza” nəşri yazır: “Ermənistan Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan və İranla həmsərhəddir. İndi Ermənistanın ən yaxın qonşuları və Rusiya ilə münasibətlərinin necə inkişaf edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Son bir ildə İrəvanla Ankara arasında təmaslar tarixi maksimuma çatıb. Erməni diplomatlar Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanla iki dəfə görüşüblər. Bir dəfə Münhendə, illik təhlükəsizlik konfransında, bir dəfə Kazanda, BRİKS konfransında. Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin təşəbbüsü ilə hər iki ölkənin diplomatları, həmçinin BMT və NATO sammitləri çərçivəsində bir dəfə də Berlində görüşüblər. Görüşlərin məzmunu dəyişməz qalıb: Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması məsələsi, eləcə də daimi diplomatik münasibətlərin qurulması perspektivləri. Diplomatik fəallığın zirvəsi ötən ilin martında, iyulda Marqara-Əlican sərhəd-keçid məntəqəsində baş tutan xüsusi nümayəndələrin görüşünün təşkilinə təkan verən Anadolu Forumu zamanı qeydə alınıb. Bununla belə, hələ də Ermənistan-Türkiyə münasibətlərində ciddi irəliləyiş yoxdur. Təmasların davam etdirilməsi istəyinin təsdiqindən başqa bəyanatlar verilməyib. Türkiyə səması Ermənistan hava yolları üçün bağlı olaraq qalır. Lakin birbaşa hava yüklərinin daşınması və sərhədin açılması perspektivi var. İrəvanın Ankara ilə münasibətlərində nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması əsas olaraq qalır. Lakin ikitərəfli münasibətlərin normallaşması birbaşa Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesində irəliləyişdən asılıdır. Bununla yanaşı, ötən il Bakı ilə İrəvan arasında təmaslar iki konfrans (BRİKS, Münhen Konfransı) çərçivəsində baş tutub. Azərbaycanla danışıqların məzmunu sülh müqaviləsinin mətninin razılaşdırılmasına yönəlib. Azərbaycan üçün təhlükəsizlik məsələləri, ərazi bütövlüyünün tanınması, o cümlədən logistika layihələri, ilk növbədə, Zəngəzur dəhlizi diqqət mərkəzində saxlanılır. İlin sonunda tərəflər sülh sazişi layihəsinin hazırlanmasında irəliləyiş olduğunu, lakin iki bəndin hələ də razılaşdırılmamış qaldığını bəyan ediblər. Bunlardan biri erməni tərəfinin sərhəddə üçüncü tərəf qüvvələrin yerləşdirməsi ilə bağlıdır. Bakı bu cür təşəbbüsləri alqışlamır, çünki onlar Azərbaycanın təhlükəsizlik maraqlarına toxunaraq, sərhəd zonasını gərginlik mərkəzinə çevirir.
Belə vəziyyətdə Ermənistanın cənub qonşusu İranla münasibətləri nəzərəçarpacaq dərəcədə soyuyub. Lakin uzun illərdir ki, Ermənistan-İran gündəmi dəyişməyib. Bunlar, ilk növbədə, ticarət dövriyyəsinin artırılması və enerji sektorunda əməkdaşlıq məsələləridir. İki ölkənin müdafiə nazirlikləri arasında təmaslar minimal olaraq qalır, Ermənistan tərəfi isə Aİ və ABŞ təhlükəsizlik orqanları ilə əməkdaşlığı artırır. Bu da İranla ikitərəfli münasibətlərin hazırkı gündəliyinə birbaşa ziddir. Gürcüstana gəlincə, ötən il İrəvan və Tiflis strateji əməkdaşlıq haqqında bəyannamə imzalayıblar. Baş nazirlər, diplomatlar və hərbçilər səviyyəsində təmaslar aparılıb. Amma Ermənistan İrəvanla Brüssel arasında əlaqə saxladığı üçün Gürcüstana maraq göstərirdi. Tiflisin inteqrasiya təcrübəsi İrəvan üçün faydalı görünürdü, baxmayaraq ki, avrozonanın genişlənməsi 2030-cu ilə qədər gözlənilmir. Bu vəziyyətdə Ermənistan və Rusiya arasında diplomatik əlaqələr minimuma enib, lakin Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan müntəzəm olaraq MDB və Aİİ sammitlərində iştirak etməkdə davam edir. Rusiyanın Ermənistandakı hərbi varlığı azalıb. Ötən ilin iyulunda rus sərhədçilərinin Zvartnots hava limanında xidməti başa çatıb və 2025-ci ilin yanvarından onlar Ermənistanın bütün sərhəd infrastrukturunu tərk ediblər. Ermənistanın KTMT-yə üzvlüyünün faktiki olaraq dondurulmasına baxmayaraq, Gümrüdə yerləşən 102-ci Rusiya hərbi bazasının gələcəyi ilə bağlı heç bir müzakirə aparılmayıb. Baza mövzusu Avrasiya inteqrasiya məkanında ermənilərin mövcudluğunun faktiki olaraq qorunub saxlanması fonunda spekulyasiya mənbəyinə çevrilib. Bu, Ermənistanın xarici siyasətinin Avropa yolunun ardıcıllığına şübhə etməyə imkan verir”. Rusiyanın ən məşhur amerikaşünaslarından biri, politoloq Malek Dudakov qeyd edir ki, Ermənistan hakimiyyətinin xarici siyasət kursunun dəyişdirilməsi problemə səbəb olub: “Ermənistan hakimiyyəti Qərbdən asılı olan bir sıra digər dövlətlərin rəhbərləri ilə eyni tələyə düşüb, orada qərar qəbul edirlər, ölkələrə müəyyən qədər pul verirlər və onları müvafiq göstərişləri yerinə yetirməyə məcbur edirlər. Müasir Avropaya can atmaq ən məntiqli qərar deyil. Ermənistan daha ehtiyatlı siyasət aparmalıdır və Ermənistan hakimiyyətinin tutmağa çalışdığı yol yaxşı heç nəyə gətirib çıxarmayacaq”. Bununla belə Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan məsələyə fərqli yanaşır: “Bu gün Ermənistan unikal yol ayrıcındadır: zaman və məkan, ideoloji və dəyər mənalarında. Dünyanın və ayrı-ayrı regionların mürəkkəb və tez-tez gözlənilməz çağırışlarla və qeyri-müəyyənliklərlə üzləşdiyi, güc yolu ilə hökmranlıq axtarışının davam etdiyi indiki şəraitdə diplomatik cəbhədə dayanan döyüşçünün işi həyati əhəmiyyət kəsb edir. Dövlətimizin ətrafında dinc, təhlükəsiz və sabit mühit yaratmaq, həmin mühitdə iqtisadi inkişaf imkanlarını təmin etmək və beynəlxalq əməkdaşlığın müsbət gündəmini səmərəli şəkildə irəli sürmək günün vacib şərtidir. Missiyanı dərindən dərk etmək, sarsılmaz fədakarlıq, tükənməz enerji, çeviklik, peşəkarlığı effektiv şəkildə birləşdirməklə bu yolu uğurla keçmək mümkündür”.
Nahid SALAYEV
