Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan yaxın vaxtlarda Tiflisə səfər edə bilər. Bu barədə Gürcüstanın xarici işlər naziri Maka Boçorişvili Ankaraya səfəri zamanı bildirib. Öz növbəsində Türkiyə Qafqaz respublikası ilə strateji tərəfdaşlığın vacibliyini vurğulayıb və həmçinin İrəvanın Tiflisdən nümunə götürə biləcəyinə bəyan edib.
Baş verənlər Ermənistan və Rusiyada xüsusi diqqətlə izlənilir. Burada qeyd edək ki, Ankara və Tiflis strateji tərəfdaşdırlar. Gürcüstanın ticarət dövriyyəsinin 13,9%-i Türkiyənin payına düşür. Hazırda bu dövriyyə daha da genişlənir. Bu, digər məsələlərlə yanaşı, Çini Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhliz və Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun inkişafı ilə daha da asanlaşır. Gürcüstan hakimiyyəti də ümid edir ki, Türkiyə NATO-ya daxil olmaq yolunda onların ölkəsini dəstəkləyəcək.
Boçorişvilinin dediyi kimi, bu gün Ankara və Tiflis ətrafında çoxlu məsələlər var ki, onların həlli müdriklik, ehtiyatlılıq və yorulmaz zəhmət tələb edir . O, həmlkarı Hakan Fidanla görüşündə Gürcüstanın Türkiyə və Azərbaycan ilə üçtərəfli əməkdaşlıq formatını yüksək qiymətləndirdiyini vurğulayıb: “Onilliklər ərzində bu strateji əhəmiyyətli birlik bizə bir çox faydalı layihələri həyata keçirmək imkanı verib. Ümid edirəm ki, gələcəkdə sizinlə bu formatda işi davam etdirmək və strateji tərəfdaşlığımızın daha da möhkəmlənməsinə birgə töhfə vermək imkanım olacaq”. Boçorişvili bildirib ki, Ərdoğan yaxın vaxtlarda Gürcüstana səfər edə bilər. Öz növbəsində Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Tiflisin xarici siyasətini regionun digər ölkələrinə nümunə göstərib: “Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan kifayət qədər yüksək strateji funksiyaya malik çox mühüm layihələrin hazırlanmasında çoxdan iştirak edirlər. Bu layihələrin hazırlanmasında hər üç ölkənin iştirakı həlledici əhəmiyyətə malikdir və bütün bunlar, əlbəttə ki, son nəticədə regionda sülhün bərqərar olmasına imkan verəcək. Xüsusilə Xəzər dənizinin həm Avropa, həm də qlobal bazarların inkişafında imkanları nəzərə alınır. Və təbii ki, Qara dəniz regionu və onun potensialı böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bunlar yüksək səviyyəli layihələr olmaya bilər, lakin onların regional nöqteyi-nəzərdən inkişaf etdirilməsi çox vacibdir. Biz üç ölkənin - Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycanın nümunəvi əlaqələri var və bu, regionun digər ölkələri üçün nümunəvi model sayıla bilər”. Elə Bu fonda Rusiyanın “Nezavisimaya qazeta” bu xüsusda yazır: “Aydındır ki, Fidan başqa dövlətlər dedikdə Ermənistanı nəzərdə tutur. 2023-cü ildən İrəvan Cənubi Qafqazda özünün “Sülhün kəsişməsi” layihəsini irəli sürüb və bu layihənin həyata keçirilməsində digərləri ilə yanaşı, Türkiyəni də cəlb etmək istəyir. Ankara bu təşəbbüsün əleyhinə deyil və hətta ölkələr arasında birbaşa əlaqə üçün Ermənistan hakimiyyəti ilə danışıqlar aparır.
Hər iki ölkənin nümayəndələri sonuncu dəfə fevralın 20-də Vyanada ATƏT Parlament Assambleyasının qış sessiyası çərçivəsində görüşüblər. Ermənistan parlamentindəki “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının katibi Artur Hovhannisyan bildirib: “Görüşdə iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub. Regionda yolların və digər infrastrukturların tez bir zamanda açılmasının və iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsinin vacibliyi hər iki tərəfdən qeyd edilib”. Bununla belə, irəliləyişdən danışmaq hələ tezdir. Birincisi, türklər İrəvanın Bakı ilə sülh müqaviləsi imzalamasını istəyirlər. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın sözlərinə görə, sənəd layihəsindəki 17 bənddən ikisi razılaşdırılmalıdır. Bundan başqa, azərbaycanlılar Ermənistanın Qarabağın inteqrasiyası ilə bağlı tələblər irəli sürməsinin nəzəri imkanlarını belə istisna edən yeni Konstitusiyanın qəbulunu gözləyirlər. Qafqaz İnstitutunun elmi işçisi Qrant Mikaelyan deyib ki, Gürcüstanla Türkiyə arasında münasibətlər həqiqətən də buludsuz deyil, lakin Ermənistan nə qədər çalışsa da, o səviyyəyə belə çata bilməyəcək: “Ankara ilə yaxınlaşma siyasətinin bir hissəsi olaraq Tiflis nəinki pul, həm də digər istiqamətlər üzrə də kifayət qədər çox qazanıb. Məsələn, Acarıstanda müsəlmanlar getdikcə artır. Digər tərəfdən, əhəmiyyətli türk sərmayələri bütün cəhətləri üstələyir”. Ekspertin fikrincə, Ermənistanın ilkin mövqeləri Gürcüstandan qat-qat pisdir: “Əvvəla, Ermənistan Türkiyə ilə de-fakto müharibə vəziyyətindədir. Bunu sərhədin bağlanması və embarqo da göstərir. Üstəlik Türkiyə Ermənistan ərazisindən keçərək Orta Asiyaya yol açmaq istəyir Bəziləri hesab edir ki, Ankarada hakimiyyət dəyişikliyi onun xarici siyasətində dəyişikliyə səbəb ola bilər, lakin bu, Ərdoğandan əvvəl də belə idi”. Rusiyanın Postsovet Araşdırmaları Mərkəzinin Qafqaz sektorunun baş elmi işçisi Aleksandr Krılov hesab edir ki, Ankara ilə münasibətlərin qurulması üçün təkcə Bakı ilə sülh kifayət etməyəcək: “Sülh müqaviləsi, yeni Konstitusiya və Zəngəzur dəhlizi İrəvanın ilk addımları olacaq. O, həmçinin Fransa və Hindistanla müdafiə sahəsində əməkdaşlığı kəsməli, sonra isə tərksilah olmalıdır. Ümumiyyətlə, Azərbaycan və Türkiyənin Ermənistanı strateji düşmən kimi görməyi dayandırması üçün Ermənistan hakimiyyəti ciddi addımlar atmalıdır. Bu proses “erməni soyqırımı” iddialarından imtina etməklə başlaya bilər... Belə bir fikir var ki, Paşinyan artıq bu istiqamətdə hərəkət edir”. Krılovun sözlərinə görə, Gürcüstan da oxşar vəziyyətdədir: “Xüsusən də Acarıstanda türk dili artıq kifayət qədər geniş yayılıb və bu, gələcəkdə Türkiyə və Azərbaycanın Tiflisə təsirinin daha da artmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, “Gürcü arzusu” mühafizəkar, milli yönümlü siyasət yeridir ki, bu da onun mövqeyini daha da sabitləşdirir. Öz növbəsində Paşinyanın Cənubi Qafqazda açıq və demokratik dünyaya doğru kursu Ermənistanı tələyə sala bilər”.
Tahir TAĞIYEV
