ABŞ prezidenti Donald Trampın Ukrayna üzrə sülh razılaşması əldə etmək planı indilik zəif görünə bilər, amma Avropa ilə Vaşinqton arasında qarşıdurma nöqtələri artıq üzə çıxmaqdadır. Bir həftədir Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskiyə qarşı görünməmiş ritorika səslənir.
Bu fonda Almaniyanın növbəti kansleri olacağı gözlənən Fridrix Merts NATO alyansının indiki formada qalacağına bədbin yanaşır: “Son bir həftədə Donald Trampın bəyanatlarından sonra amerikalıların Avropanın taleyinə, əsasən, biganə yanaşdığı aydın görünür. İyunun sonunda NATO sammitinə necə gedəcəyimizi görmək istəyirəm – hələ də NATO barədə indiki formasında danışacağıq, yoxsa daha çevik şəkildə Avropanın müstəqil müdafiə qabiliyyətini qurmalı olacağıq”.
Ekspertlər bildirir ki, Rusiya 2022-ci il fevralın 24-də Ukraynaya qarşı tammiqyaslı işğala başlayandan hər şey sürətlə dəyişib. İşğal öncəsi ABŞ-ın ozamankı prezidenti Co Bayden xəbərdarlıq edirdi ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Ukraynaya zirehli karvanlarını göndərərsə, bundan ötrü ağır bədəl ödəyəcək: “Bilirsiniz ki, xalqımızı, dünyanı bölən bir çox məsələlər var, ancaq Rusiyanın təcavüzünə qarşı dayanmaq onların sırasında deyil. Amerika xalqı birlikdədir. Avropa birlikdədir. Transatlantik icma bir yerdədir. Ölkəmizin siyasi partiyaları birlikdədir. Bütün azad dünya bir yerdədir”. Amma Qərbin birliyi və qətiyyəti haqda bu deyilənlərin artıq qüvvədə olmadığı görünür. Rusiya və ABŞ-ın ötən həftə ilk kommunikasiyasında Ukrayna yer almadı. Bu isə Vaşinqton və Moskvanın ukraynalıların və onların avropalı müttəfiqlərinin başları üzərindən hansısa razılaşma əldə etməyə çalışa biləcəyi sarıdan narahatlıqlara yol açdı. Üstəlik, Trampın ABŞ-Rusiya münasibətlərinin çoxdankı qaydalarını dağıtdığı görünür. O, Zelenskiyə hücumlarını artırır, onu seçkisiz diktator adlandırır, deyir ki, Ukraynaya qarşı təcavüzkar müharibəni Putin deyil, o başladıb. Burada xatırladaq ki, 2018-ci ildə Putinlə Helsinki sammitində Trampın dedikləri Vaşinqtonda qəzəb doğurmuşdu. Tramp öz ölkəsinin kəşfiyyat orqanlarının Rusiyanı 2016-cı il ABŞ prezident seçkilərinə müdaxilədə ittiham etməsini şübhə altına almış, Putinin sözünə inandığını dilə gətirmişdi.
İndi isə Tramp administrasiyasının Ukrayna haqda aşkar şəkildə Kremlin mövqeyini yayması Amerikanın müttəfiqləri ilə daha dərin uçuruma işarə edir. Amma Trampın Putinin tezislərinin təkrarlamasının real siyasətə nə dərəcədə keçəcəyi aydın deyil. 2018-ci ildə Helsinki sammiti Vaşinqtonu qəzəbləndirdi, kapitulyasiya, Trampın ilk baxışda Rusiyanın seçkidə müdaxilədə günahsız olmasını qəbul etməsi haqda söz-söhbətə yol açdı. Amma bu sammit Moskva ilə Vaşinqtonun münasibətlərində buzu əritmədi, əlaqələr elə minimum həddə qaldı. Kiyev və digər Qərb paytaxtlarından isə kəskin reaksiya gəlir. Fransa prezidenti Emmanuel Makron sosial mediada sual-cavab sessiyasında deyib ki, müharibəyə görə Rusiya məsuliyyət daşıyır. Müharibənin üç illiyində bütün dünyada Ukraynaya dəstək nümayiş olunub. Trampın Ukrayna ilə bağlı son dediklərinin siyasətə necə keçəcəyini zaman göstərəcək. Ancaq ən azından, simvolik səviyyədə Rusiyaya qarşı transatlantik çiyin-çiyinə yanaşması elə də qətiyyətli görünmür. Voll Strit Jurnal” nəşri yazır ki, ABŞ hərbi yardımı kəsərsə, Ukrayna indiki templə yaya qədər döyüşə bilər: “ABŞ müdafiə nazirinin beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri üzrə keçmiş köməkçisi Selest Uollander bildirib ki, keçmiş prezident Co Bayden administrasiyası tərəfindən son aylarda göndərilən və ya sifariş edilən böyük silah tədarükü ukraynalılara ilin ortalarına qədər hazırkı tempdə döyüşləri davam etdirməyə imkan vermək üçün kifayət edəcək. ABŞ-ın tədarükləri bitdikdən sonra Ukraynanın uzaq məsafədən zərbə endirmək və arxa cəbhəsini müdafiə etmək qabiliyyəti zəifləyəcək”. Bu arada BMT Baş Assambleyası Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı hücumu ilə bağlı qətnamə qəbul edib. Avropa ölkələri və Ukraynanın hazırladığı qətnamə lehinə 93 ölkə səs verib. ABŞ, İsrail və Macarıstan da daxil olmaqla, 18 dövlət isə qətnamənin əleyhinə çıxıb. ABŞ-ın bu addımı da kollektiv Qərbin parçalnamsının təzahürü hesab olunur. Donald Trampisə qeyd edir ki, o, Ukraynadakı münaqişəyə son qoymaq üçün Putinlə ciddi müzakirələr aparır: “ABŞ və Rusiya Ukrayna danışıqları çərçivəsində böyük iqtisadi layihələri müzakirə edirlər. Ukraynadakı münaqişəyə son qoymaq üçün Rusiya ilə danışıqlar çox yaxşı gedir”. ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoff isə bildirib ki, 2022-ci ilin əvvəlində Rusiya və Ukraynanın bağlaya biləcəyi İstanbul razılaşmaları layihəsi Ukrayna münaqişəsinin nizamlanması üçün əsas kimi götürülə bilər. Onun sözlərinə görə, Moskva münaqişənin sona çatdırılmasına hazır olduğunu nümayiş etdirib: “Çox inandırıcı və məzmunlu danışıqlar aparılıb. Nəticədə protokol şəklində İstanbul razılaşmaları hazırlanıb. Biz razılaşmanın imzalanmasına çox yaxın idik və düşünürəm ki, bu formatdan Rusiya və Ukrayna arasında sülh müqaviləsinin bağlanması üçün bələdçi kimi istifadə edəcəyik. Bu, möhtəşəm bir gün olacaq”.
Ramil QULİYEV
