“Biz 2026-cı il seçkilərinə hazır olmalı olan Konstitusiyanın yeni mətni üzərində işləyirik”. Bunu Ermənistanın ədliyyə naziri Srbuhi Qalyan Avropa İttifaqı-Ermənistan Parlament Tərəfdaşlığı Komitəsinin iclasında bildirib.
Nazirin sözlərinə görə, yeni Konstitusiyada insan hüquqları, o cümlədən sosial-iqtisadi hüquqlar vurğulanacaq, həmçinin idarəetmə sisteminə, müxtəlif dövlət orqanlarının rol və funksiyalarına dair müddəalar öz əksini tapacaq. O əlavə edib ki, layihədə başqa dəyişikliklər də olacaq, lakin onların məzmununu hələ açıqlamayıb. “Azatutyun” radiosu bilidirir ki, Azərbaycanın Konstitusiyanın dəyişdirilməsi tələbləri fonunda ötən il baş nazir Nikol Paşinyan yeni layihənin 2026-cı ilin sonunadək hazırlanması barədə göstəriş verib. Bu yaxınlarda Nikol Paşinyan konkret müddət göstərmədən ümumxalq səsverməsinin keçirilməsinin zəruriliyini bəyan edib. Srbuhi Galyan qeyd edib ki, yeni Konstitusiyanın mətni 2026-cı il seçkilərinə qədər hazır olacaq və böyük ehtimalla onlardan sonra referenduma çıxarılacaq. Eyni zamanda, o, Konstitusiyanın preambulasından Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadın çıxarıla biləcəyini istisna etməyib: “Hələlik bu məsələ ilə bağlı yekun qərar yoxdur. Amma bu ifadənin qalıb-qalmamasından və ya çıxarılmasından asılı olmayaraq, bu bizim real həyatımızı heç bir şəkildə dəyişməyəcək”. Bir daha xatırladaq ki, Müstəqillik Bəyannaməsində Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi ilə bağlı müddəa yer alıb, Ermənistan Konstitusiyasında isə bu müddəya istinad var.
Azərbaycan bu istinaddan narazıdır və ərazi bütovüyünə iddia kimi qəbul edir və Ermənistanla arasında sülh bağlanmasına maneə kimi görür. Konstitusiyada istinad edilən Ermənistan Respublikasının SSRİ-dən rəsmən müstəqilliyini elan edən Müstəqillik Bəyannaməsi 1990-cı il avqustun 23-də Ermənistan Ali Sovetinin birinci sessiyasında qəbul edilib. 12 bənddən ibarət olan bəyannamənin preamblasında Ermənistan SSR Ali Sovetinin və Dağlıq Qarabağ İcraiyyə Komitəsinin “Ermənistan SSR-in və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin birləşdirilməsi haqqında” 1989-cu il 1 dekabr tarixli birgə qərarı əsasında müstəqil Ermənistan Respublikasının hüquqi çərçivəsi müəyyənləşdirililib. Ermənistanda bir neçə dəfə Konstitusiya dəyişikliyi olsa da, Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi müddəasının yer aldığı Müstəqillik Bəyannamasinə istinad edilən maddələr dəyişdirilməyib. 1998-ci ildə Ermənistan Mərkəzi Seçki Komissiyası Robert Köçəryanın prezident seçkisindəki namizədliyini konstitusiyanın bu maddəsinə istinad edərək təsdiq etmişdi. Ermənistan Konstitusiyasına görə, prezident seçkilərində namizəd olmaq üçün Ermənistan vətəndaşı olmaq və son on ildə burda yaşamaq lazımdır. Köçəryanisə Qarabağda anadan olmuşdu və yalnız 1997-ci ildə Ermənistana köçmüşdü. Ona görə də o, prezidentliyə namizəd olmaq üçün bu iki şərtə uyğun deyildi. Ötən il Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi Müstəqillik Bəyannaməsi ilə Konstitusiyanın məzmununun eyni olmadığı barədə qərar çıxarıb. Lakin bu, Bakının tələblərini təmi etmir.
Nikol Paşinyan ötən ilin fevral ayının əvvəlində Ermənistan “İctimai radio”sunda çıxışı zamanı Müstəqillik Bəyannaməsini tənqid edib: “Əgər Ermənistanın dövlət siyasəti Müstəqillik Bəyannaməsinə, Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsinə əsaslanırsa, bizdə müharibə olacaq və heç vaxt sülh olmayacaq”. Ermənistan Konstitusiyasına görə, siyahıya alınmış seçicilərin ən az 25 faizi və qatılan seçicilərin 50 faizindən çoxu dəyişikliyin lehinə səs verməlidir. Bu o deməkdir ki, 650 mindən çox Ermənistan vətəndaşı konstitusiya dəyişikliyinə “hə” deməlidir. Müxalif “Hayastan” alyansından bəzi millət vəkilləri yeni konstitusiya istəyən Paşinyanı Türkiyə və Azərbaycanın tələblərini yetirməkdə və “müasir erməni dövlətçiliyinin sütünlarını yıxmaqda” ittiham edirlər. Bundan əvvəl prezident İlham Əliyev demişdi ki, Ermənistanın müstəqillik haqqında bəyannaməsində Qarabağın Ermənistanla birləşdirilməsinə birbaşa çağırışlar var və bu sənədə istinadlar da Ermənistanın Konstitusiyasında öz əksini tapıb. Onun sözlərinə görə, bu iddialara son qoyulduğu, Ermənistan Konstitusiyasında və digər normativ hüquqi sənədlərdə dəyişikliklər edildiyi halda sülhə nail oluna bilər. Dövlət başçısı yanvarın 7-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsində bir daha bu məsələyə toxunub. Ümid etdiyini bildirib ki, sülh müqaviləsi ilə bağlı bizim bütün şərtlərimiz də qəbul ediləcək: “Çünki bu şərtlərdə hər hansı bir fövqəladə məsələ yoxdur. Minsk qrupunun ləğv edilməsi, konstitusiyanın dəyişdirilməsi – bunlarsız sülh müqaviləsi mümkün deyil. Əgər Ermənistana sülh müqaviləsi lazım deyilsə, bizə də lazım deyil. Bu imzalanmadan da biz yaşaya və öz siyasətimizi apara bilərik. Yəni, mən yenə də Ermənistan tərəfinə məsləhət görərdim ki, hər şeyi yaxşı ölçüb-biçsin, o cümlədən dünyadakı geosiyasi dəyişiklikləri”. Xatırladaq ki, Paşinyan Ermənistanın hazırkı ana qanununun dəyişdirilməsi məqsədilə 2022-ci ildə Konstitusiya İslahatı Şurası yaradıb. Konstitusiya İslahatı Şurası dövlət rəsmilərindən, iqtidaryönlü siyasətçilərdən və iki QHT rəhbərindən ibarətdir. Şuraya daxil QHT-lər bildirir ki, Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadın konstitusiyadan çıxarılması məsələsi müzakirə olunur.
Tahir TAĞIYEV
