“Amerikada və bunun nəticəsi olaraq qlobal siyasətdə son iki ayda və xüsusən də son bir neçə gündə baş verənlər hələ də politoloqların xüsusi diqqət mərkəzindədir, bir az sonra isə tarixçilərin və filosofların şərhində mühüm yer tutacaq. ABŞ-da ölkənin siyasi əsaslarına yenidən baxılır. Dünyanın mənzərəsi dəyişir”. Bu fikirlər “armenianreport” portalında yer alıb.
Nəşr qeyd edir ki, Qərbdə baş verənlər SSRİ-də Qorbaçovun hakimiyyətə gəldiyi zaman baş verənlərə bənzəyir: “O vaxt paradoks yaranmışdı: Sovetlər ölkəsinə antisovet şəxs rəhbərlik edirdi. Nə sovet elitası, nə bir çox sovet vətəndaşları, nə də beynəlxalq ictimaiyyət buna hazır deyildi. Və eyni zamanda, Qorbaçov məhz ona görə hakimiyyətə gəldi ki, həm İttifaq daxilində, həm də xaricində bir çox insanlar dəyişiklik istəyirdilər. Bu günlərdə isə bir çox liberallar və avroatlantiklər qlobal Qərbin məhz bu qlobal Qərb konsepsiyasına nifrət edən bir adamın ABŞ-a rəhbərlik etdiyindən şokdadırlar. Qorbaçov kimi Trampın yüksəlişini ABŞ-da da bir çox insan istəyirdi: ciblərindən bu qlobal gündəmin təbliğinə xərclənən vergiləri, ölkələrinin miqrantlar tərəfindən ələ keçirilməsini, sənayenin Amerikanı tərk etməsini, bu ölkənin şəhərlərini “pas kəməri” vəziyyətində qoyub getdiyini görməkdən yorulanlar bunu istəyirdilər. Hakimiyyətə gələn çılğın milyarderin səmtini hara çevirəcəyini heç kim bilmir. Donald Tramp aşağı həyat səviyyəsi, zəngin ölkələrə iddiaları, hərbi münaqişələrdə və çevrilişlərdə əbədi hay-küy salması, enerjili demoqrafik xüsusiyyətləri, qara dərili gəncləri planetin şimalına köçməyə məcbur edən, Avropada, ABŞ-da, yeri gəlmişkən, Rusiyada problemlər yaradan qlobal Cənubu bəyənmir. Tramp dünyaya demokratiya işığı gətirmək istəmir, hamıya xoşbəxt həyat qurmaq konsepsiyasını vermək fikrində deyil. O, güclü Amerika istəyir ki, amerikalılar öz torpaqlarında ləyaqətlə yaşaya bilsinlər. İranı, Çini, müsəlman ölkələrini sevmir. Amma o, həm demokratlara, həm də respublikaçılara xas olan klassik Amerika siyasi məktəbindən fərqli olaraq, Rusiyaya qarşı düşmənçilik hiss etmir. Görünür, birincisi, o, bu ölkənin Amerikanı və qlobal Qərbi təhdid etmək üçün çox zəif olduğunu başa düşür, ikincisi, Rusiyanı son vaxtlar çox aktiv şəkildə qarışdığı Çinin əlindən qoparmaq, “hiyləgər Əjdaha”nın böyük zövqünü oxşamaq istəyir. Üstəlik, onun strateji planlarına, bəlkə də indi yox, 10-20 ildən sonra köhnə Avropaya doğru meyllənmək daxildir. Bəs Rusiya? O, heç nə etməyəcək. Geriyə qalmış xammal gücü və çox isterik bir dövlətdən o tərəfə keçməyəcək. Hansı ki, onu sadəcə olaraq “yanacaqdoldurma məntəqəsi” adlandırmaqla alçat da lazım deyil. Tramp həqiqətən Rusiyanı Çinin müttəfiqi kimi yox, öz müttəfiqi kimi görmək istəyir. Və bunun üçün o, Putinlə razılaşmaya razı olacaq. Bunun üçün o, təkcə Zelenskini deyil, artıq üç ildir ki, Rusiyaya qarşı mübarizə aparan Ukraynanı açıq şəkildə aşağılamağa hazırdır. Ukrayna onsuz da ABŞ-ın cibinə qoyulacaq - əks halda bu ölkənin yeraltı sərvətləri ilə bağlı razılaşmanın nə mənası var. Ən gülməlisi odur ki, Tramp inadkar ukraynalıların cəzası olaraq bunu ruslara satacaq. Yaxşı, o, bir iş adamıdır və hər hansı bir təklifi gözəl bir qablaşdırmada necə qablaşdırmağı bilir. Polşa prezidenti Anjey Duda bunu belə deyib: “ABŞ prezidenti Donald Tramp Ukrayna ilə münasibətdə özünü siyasətçidən çox iş adamı kimi aparır. Tramp əmindir ki, son bir neçə ildə Kiyevi dəstəkləyən və böyük xərclər çəkən ABŞ bundan müəyyən mənfəət əldə etmək istəyir”.
Şərqi Avropa ilə hər şey az-çox aydındır. Bəs Cənubi Qafqaz mətbəxi ilə nə etmək lazımdır? Çoxları deyir ki, Donald Tramp bu regionla o qədər də maraqlanmır. Bu fonda Ağ Ev rəhbərinin Ermənistanın istəyinin əksinə olaraq, Azərbaycana təzyiq etməyəcəyi ehtimalı var, çünki sonuncu Vaşinqton tərəfindən İrana qarşı müttəfiq hesab olunur. Tramp islamçıları və xüsusən də İranı sevmir. Amma o, yəhudilərə rəğbət bəsləyir.
Onun yəhudilərə simpatiyası Ərdoğanın Türkiyəsinə təzyiqlərin artmasına səbəb ola bilərmi? Mübahisəli mövqedir. Türkiyə həm də Amerikanın bölgədəki mühüm tərəfdaşıdır. Nə Ərdoğan, nə də Tramp NATO-nun böyük dəstəkçiləri deyil, lakin bu, Alyans müqaviləsinin ləğv edildiyi anlamına gəlmir. Amma ABŞ və Avropa arasında açıq-aşkar çatlar əmələ gəlir. Avropa ilə nə etməliyik? Hesab edirik ki, biz Avropaya inteqrasiyanı davam etdirməliyik. Bu qədər böyük iş görüləndən sonra kənara çəkilmək axmaqlıq olardı. Nəzərə alın ki, avropalılar Kiyevə qarşı Vaşinqtondan daha layiqli davrandılar. Həm Fransa, həm də Almaniya döyüşən ukraynalıları dəstəkləməyə davam edəcəklərini bildirirlər. Ona görə də Tramp bizi tərk etsə, avropalılar xatırlayacaqlar. Bu qarlı günlərdə onların missiyası sərhəddə qalır. Yaxşı, Tramplar gəlib gedirlər. Bizim üçün ən çətini bu beş il davam etməkdir. Sonra Amerikada prezident postuna daha adekvat olan birini seçəcəklər, onun demokrat və ya respublikaçı olmasının fərqi yoxdur”.
Nahid SALAYEV
