Məlum olduğu kimi, Suriyada hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu ölkənin yenidən dirçəldilməsində Azərbaycan da qardaş Türkiyə ilə birlikdə yaxından iştirak etməyə hazır olduğunu bəyan edib. Bu istiqamətdə artıq ilk addımlar atılıb, təmaslar həyata keçirilib.
Ölkəmiz bundan sonra da daha geniş miqyasda Suriyanın intibahına öz töhfəsini verməyə hazır olduğunu bəyan edir. Sözügedən məsələ prezident İlham Əliyevin bir neçə gün əvvəl Suriya Ərəb Respublikasının keçid dövrü prezidenti Əhməd əl-Şaraaya göndərdiyi təbrik məktubunda da öz əksini tapıb: “Suriya Ərəb Respublikasının keçid dövrü prezidentinin vəzifəsinin icrasına başlamağınız münasibətilə sizi təbrik edir, xalqınızın rifahı naminə məsul fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram. Biz Azərbaycan ilə Suriya arasında dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişaf etdirilməsinə böyük önəm veririk. Azərbaycan Suriyanın bu mühüm keçid dövründə lazımi dəstək və yardım göstərməyə hazırdır. Bu gün Azərbaycan-Suriya münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni səviyyəyə yüksəlməsi və əməkdaşlığımızın yeni məzmunla zənginləşdirilməsi üçün yaxşı imkanlar yaranmışdır”.
Hesab olunur ki, Azərbaycan bir çox istiqamətlər, o cümlədən neft-qaz məsələsində Suriyaya yardım göstərə bilər. Ümumiyyətlə, Azərbaycan mədəni, siyasi, diplomatik məsələlərdə Suriya ilə əməkdaşlıq etməyə üstünlük verdiyi kimi, neft-qaz ölkəsi olaraq bu istiqamətdə də Dəməşqlə münasibətlər qurub, inkişaf etdirə bilər. Xatırladaq ki, SOCAR “Union Energy” şirkəti ilə Aralıq dənizi hövzəsindəki təbii yataqlarından birində, İsrailin “Tamar” layihəsində 10 faiz payın alınması üzrə müqavilə imzalayıb. Qeyd edək ki, “Tamar” təbii qaz yatağı Aralıq dənizinin İsrail sahillərində yerləşir. Bu, Azərbaycanın regionda karbohidrogen sahəsində də Suriya ilə əməkdaşlıq etmək imkanlarının olduğunu göstərir. Bu arada bəlli olub ki, Suriya kürdləri Dəməşqin mərkəzi hökumətinə neft və qaz yataqları üzərində nəzarəti geri verməyə hazırdırlar. Hətt hasil edilən neftin bir hissəsi artıq mərkəzi hökumətə göndərilir. Lakin yataqların müasir tələblər çərçivəsində işlənməsinə ehtiyac var ki, bu məsələdə də Azərbaycan Suriyaya yardım edə bilər. Əhəmiyyətli hissəsi Suriyanın şimal-şərq bölgələrində cəmləşən təbii sərvətlərə nəzarət indiyə kimi həm kürd komandirlər, həm də onların ABŞ timsalında xarici havadarları üçün siyasi təsir rıçaqlarından biri idi. Hətta neft məsələsi Donald Trampın ilk prezidentlik dövründə Suriyada məhdud kontingenti saxlamaq qərarına gəlməsinin əsas səbəbi oldu. İndi Dəməşqin hazırkı ağaları və kürdlər siyasi kompromis əldə etməyə yaxın görünürlər. Ölkənin Neft və Mineral Ehtiyatlar Nazirliyi Dəməşqin ilk rəsmi neft və qaz tədarükünü Suriyanın şimal-şərqindən aldığını bildirib. Departamentin sözçüsü Əhməd əl-Süleyman bildirib: “Suriyanın şimal-şərqindən neft və təbii qaz ixracının bərpası əvvəllər bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq həyata keçirilib. Bu, hüquqi cəhətdən araşdırılıb və ona lazımi düzəlişlər edilib”. Onun sözlərinə görə, ixrac cəmi üç aylıq qısa müddət ərzində bərpa olunub.
“Reuters”in kürd administrasiyasındakı mənbəsi aydınlaşdırıb ki, sövdələşmə hazırkı formada keçid hökumətinə 5 min barrel gündəlik xam neft göndərilməsini nəzərdə tutur. İŞİD-in nəzarət zonalarının daralmasından sonra Suriyanın neft və qaz sərvətinin əhəmiyyətli hissəsi, demək olar ki, 95%-i kürdlərin üstünlük təşkil etdiyi hərbi ittifaq olan Suriya Demokratik Qüvvələrinin əlinə keçib. Onlar Amerika qoşunlarının yerləşdiyi ölkənin şimal-şərq bölgələrindədir. Keçmiş prezident Bəşər Əsəd hökuməti ehtiyaclarını ödəmək üçün hökumətə sadiq iş adamları şəbəkəsi vasitəsilə kürd komandirləri ilə qaranlıq sövdələşmələr aparırdı. İlk prezidentlik müddətinin əvvəlində ABŞ-ın Suriyadan çıxacağında israr etsə də, Tramp neftə nəzarəti əsas gətirərək 2019-cu ilin sonunda orada bir neçə yüz əsgər saxlamağa razılaşdı. Lakin artıq vəziyyət dəyişib. Suriya Demokratik Qüvvələri və Dəməşqdəki keçid hökuməti Fərat bölgəsinin tam federal nəzarətə qaytarılması şərtlərini razılaşdıra bilsələr, bu, Amerika kontingentinin bölgədə qalmasını əhəmiyyətsiz edəcək. NBC telekanlının mənbələri bildiriblər ki, Pentaqon artıq Suriyadakı mövcudluğunu azaltmaq üçün variantlar hazırlamağa başlayıb. “Reuters” mənbələrinin məlumatına görə, Dəməşqlə bütün fikir ayrılıqları həll olunarsa, kürd birləşmələri yəqin ki, neft və qazda inhisarlarından əl çəkməli olacaqlar. Suriya Demokratik Qüvvələri artıq etiraf edib ki, təbii ehtiyatlara görə məsuliyyətin yeni administrasiyaya verilməsinə açıqdır, lakin bir şərtlə: enerji resurslarının satışından əldə olunan gəlirlər Suriyanın bütün əyalətləri arasında ədalətli şəkildə bölüşdürülməlidir.
Suriya Demokratik Qüvvələri və Dəməşq arasında dialoqda irəliləyişin olduğuna dair əlamətlər bu yaxınlarda kürd komandirlərindən biri Əbu Ömər əl-İdlibinin kürd birləşmələrinin Dəməşqdə keçid administrasiyasının hazırda yaratdığı vahid silahlı qüvvələrə inteqrasiya etməyə hazır olduğunu elan etməsindən sonra ortaya çıxıb.
Ramil QULİYEV
