Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycana Zəngəzur ərazisindən dəhliz söz verib. Təmin etməsə, hərbi əməliyyatlar bərpa olunacaq. Belə bir açıqlama ilə erməni politoloq Tiqran Vardanyan çıxış edib. O iddia edib ki, sülh sazişində razılaşdırılmayan iki bənd dəhliz və Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsidir.
ABŞ-ın Stenford Universitetinin siyasi elmlər doktoru Artur Xaçikyan isə qeyd edir ki, bu məsələdə Ermənistanın Fransaya ümid bəsləməsi özünü aldatmaqdan başqa bir şey deyil: “Fransa prezidenti Emmanuel Makron bu yaxınlarda yenə dedi ki, Ukraynanı müdafiə edəcəklər – yəqin ki, bizi müdafiə etdikləri kimi. Şolts, Starmer, Bayden, Blinken, Leyen və Hollivud ulduzları hər gün Zelenskiyə baş çəkirdilər. Bütün media orqanları Zelenskini dünyaya Rusiyaya qarşı qəhrəman kimi təqdim etdilər. Qərbə Ukrayna rusları zəiflətmək üçün lazım idi. Və bütün bunlardan sonra Zelenskini danışıqlar masasına belə dəvət etmədilər. Bir milyondan çox itkidən sonra Ukrayna hətta danışıqlara da dəvət olunmadı, başqa sözlə, atıldı. Biz Ukraynanın beş faizi də deyilik. Biz onların prioritetlərinin dördüncü və ya beşinci xəttindəyik. Bu hakimiyyət daim yalan danışır, amma prezident İlham Əliyev həmişə həqiqətləri deyir. Ola bilsin ki, tezliklə Əliyevdən öyrənəcəyik ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı artıq saziş imzalanıb”. Bütün bunlara indi dünya miqyasında da xüsusi diqqət olunur. Rusiyanın “Nezavisimaya qazeta” mətbu orqanı bu xüsusda yazır: “Ermənistan və Azərbaycan hakimiyyətləri sülh müqaviləsinin hazırlanması çərçivəsində konkret nəyi müzakirə etdikləri və imzalanandan sonra nədən danışmağa başlayacaqları barədə mübahisə ediblər. Eyni zamanda, hər iki tərəf əmindir ki, danışıqların yekun mərhələsinə az qalıb. Azərbaycan Milli Məclisinin sədr müavini Ziyafət Əsgərov bəyan edib ki, İrəvanın manipulyasiyalarına görə Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalamaq mümkün deyil. Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın əvvəlki prezidenti Cozef Baydenin təzyiqi ilə Ermənistan hakimiyyəti sənədin imzalanmasını təxirə salıb. Eyni zamanda, siyasətçi vurğulayıb ki, tərəflərin razılığa gəlməsi üçün cəmi iki məqamı qalıb: Zəngəzur dəhlizinin açılması və Ermənistan Konstitusiyasına düzəlişlər. “Bu günə olan məlumata görə, sazişin 17 bəndindən 15-i razılaşdırılıb. Həll olunmayan məqamlardan biri də Zəngəzur dəhlizinin açılmasıdır. Ermənistan bu prosesin pozulmasına görə məsuliyyəti İrana, daha sonra Fransaya, daha sonra ABŞ-a həvalə edib. İkinci məqam Ermənistan Konstitusiyasında təsbit olunmuş ərazi iddialarıdır”, - deyə Əsgərov bildirib. Bundan başqa, onun sözlərinə görə, Bakı ATƏT-in Minsk qrupunun ləğvində israrlıdır.
Öz növbəsində İrəvan sülh müqaviləsinin hazırlanması kontekstində bu məqamların müzakirəsini təkzib edib. “Baş nazir Paşinyanın açıq şəkildə bəyan etdiyi kimi, hələ razılaşdırılmamış iki məqam bir tərəfdən üçüncü qüvvələrin sərhəddə yerləşdirilməsi, digər tərəfdən isə beynəlxalq hüquqi strukturlarda bir-birindən şikayətlərin verilməsi ilə bağlı narahatlıqdır. Bunu rəsmi Bakı da təsdiqləyib”, - deyə Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Ruben Rubinyan bildirib. Yada salaq ki, 2024-cü ilin sonunda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bəyan etmişdi ki, İrəvan və Bakı bir-birinə qarşı beynəlxalq iddialardan əl çəkmək və üçüncü dövlətlərin nümayəndələrini sərhəddə yerləşdirməmək barədə hələlik razılığa gələ bilmirlər. Həmçinin Azərbaycanın xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri Elçin Əmirbəyov bildirib ki, tərəflər sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra kommunikasiyaların açılması məsələsini həll etmək barədə razılığa gəliblər.
Üstəlik, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan hesab edir ki, ATƏT-in Minsk qrupu sülhün rəsmi bağlanmasından sonra buraxıla bilər. Bundan əlavə, respublikanın hakimiyyət orqanları referenduma çıxarıla biləcək yeni Konstitusiya layihəsini hazırlayır. Bu, 2026-cı il parlament seçkiləri ilə əlaqələndirilə bilər. Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyev bildirib ki, sülh müqaviləsi layihəsində həqiqətən də cəmi iki bənd razılaşdırılmayıb. “Söhbət qarşılıqlı iddiaların geri götürülməsindən və sərhəddə üçüncü şəxslərin olmasından gedir. Eyni zamanda, şifahi səviyyədə İrəvan artıq Bakı ilə razılaşıb ki, biri-birinə qarşı beynəlxlaq məhkəmələrdə heç bir iddia olmamalıdır. Yəqin ki, bu məqamın təfərrüatları hələ razılaşdırılmalıdır. Sərhəddə üçüncü qüvvələrin olmasına gəlincə, razılaşmadan danışmaq hələ tezdir. Paşinyan iddia edir ki, Aİ müşahidəçiləri sərhədin yalnız delimitasiya olunmuş hissələrini tərk edə bilərlər, lakin bu proses çox uzundur, ona görə də Bakı bununla razılaşmır”, - deyə Şəfiyev izah edib. Eyni zamanda, Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik sülh danışıqları çərçivəsində müzakirə olunmasa da, Bakı hələ də bunu gözləyir, politoloq aydınlıq gətirib. Azərbaycan hakimiyyətinin nöqteyi-nəzərindən Dağlıq Qarabağın adı çəkilən Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad sülh müqaviləsini konstitusiyaya zidd edə bilər. MDB Ölkələri İnstitutunun Ermənistan bölməsinin rəhbəri Aleksandr Markarov sülh müqaviləsinin razılaşdırılmamış qalan iki bəndinin məzmunu ilə bağlı Şəfiyevlə razılaşır. “Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi də məlumdur. Lakin Ermənistan hakimiyyəti bununla bağlı nə edəcəyini hələ bilmir. Xüsusilə, onların hazırlayacaqları yeni Konstitusiya layihəsinin nə olacağı məlum deyil”, - deyə Markarov bildirib. O, həmçinin izah edib ki, Bakı və İrəvanın Zəngəzur dəhlizinin istismar şəraiti ilə bağlı müxtəlif qiymətləndirmələri var. O cümlədən, Azərbaycan tərəfi ekstraterritorial marşrut əldə etmək istəyir ki, bunun sayəsində o, təkcə Naxçıvana çıxış əldə etməyəcək, həm də Türkiyə üçün Mərkəzi Asiyaya birbaşa yol açacaq. Bütövlükdə o hesab edir ki, Ermənistan və Azərbaycana tərəflərin öz öhdəliklərini yerinə yetirməsinə zəmanət verə biləcək güclü vasitəçi lazımdır. Bunsuz onlar, çətin ki, yaxın gələcəkdə sülh müqaviləsi bağlaya bilsinlər”.
Tahir TAĞIYEV
